Απόσυρση του σουηδικού μοντέλου

Υμνείται εδώ και σχεδόν έναν αιώνα ως η χρυσή τομή ανάμεσα τον δημόσιο έλεγχο και την ιδιωτική πρωτοβουλία, την κοινωνική προστασία και τον ελεύθερο ανταγωνισμό. Σήμερα, όμως, υπάρχει τουλάχιστον μία ένδειξη που δείχνει ότι το περιβόητο «σουηδικό μοντέλο» ανήκει πλέον στην ιστορία: τα τελευταία 15 χρόνια η Σουηδία καταγράφει τη μεγαλύτερη αύξηση ανισοτήτων ανάμεσα στις χώρες του ΟΟΣΑ – ο ρυθμός αύξησης είναι τέσσερις φορές μεγαλύτερος απ’ ό,τι στις Ηνωμένες Πολιτείες, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία. Η αλλαγή έχει συντελεστεί τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Αλλά το αποφασιστικό σημείο καμπής ήταν η ανάληψη της εξουσίας το 2006 από την Κεντροδεξιά με τη νίκη της οποίας έκλεισε στη χώρα η πολυετής περίοδος κυριαρχίας των σοσιαλδημοκρατών. Μια δεύτερη νίκη το 2010 επιβεβαίωσε την αλλαγή στις διαθέσεις του εκλογικού σώματος. Σήμερα οι κοινωνικές δαπάνες έχουν πέσει στο 13% του ΑΕΠ από 18% στις αρχές της δεκαετίας του 1990, ενώ ο μέσος όρος στις χώρες του ΟΟΣΑ είναι 11%. Την ίδια στιγμή, η μείωση της φορολογίας και οι μεταρρυθμίσεις στην αγορά ακινήτων έχουν κάνει τους πλούσιους πλουσιότερους. Και στατιστική υπηρεσία της ΕΕ κατατάσσει τη Σουηδία τη δεύτερη χώρα μετά τη Βουλγαρία που εμφανίζει τη μεγαλύτερη αύξηση στο ποσοστό του πληθυσμού που κινδυνεύει να βρεθεί κάτω από το όριο της φτώχειας.

Στη φωτεινή πλευρά του φεγγαριού, η κεντροδεξιά κυβέρνηση μπορεί να περηφανεύεται για την υγεία μιας σειράς από οικονομικούς δείκτες: η ύφεση αποτελεί παρελθόν εδώ και δυο χρόνια με την οικονομία να αυξάνεται σήμερα κατά 4% τον χρόνο, η ανεργία έχει συγκρατηθεί στο 7%, το έλλειμμα μηδενίστηκε και το δημόσιο χρέος δεν ξεπερνάει πλέον το 40% του ΑΕΠ. Οι επιδόσεις αυτές κάνουν την Κεντροδεξιά να ελπίζει σε μια τρίτη νίκη και την Κεντροαριστερά να αποδύεται σε αγώνα ανασύνταξης των δυνάμεών της. Στα τέλη του περασμένου Ιανουαρίου οι ηγεσίες των κεντροαριστερών κομμάτων συμφώνησαν να δημιουργήσουν μια ανεξάρτητη επιτροπή «σοφών», η οποία θα θέσει τις βάσεις του κοινωνικού κράτους του μέλλοντος, δηλαδή του κράτους πρόνοιας την εποχή της παγκοσμιοποίησης, της κρίσης και των περικοπών στις δημόσιες δαπάνες. Το εγχείρημα μοιάζει με μια νέα πρόκληση τετραγωνισμού του κύκλου. Αλλά οι σουηδοί σοσιαλδημοκράτες ελπίζουν ότι στις εκλογές του 2014 θα έχουν καταφέρει να διατυπώσουν μια πειστική πρόταση.

Πολλά φαίνεται ότι θα κριθούν από την απάντηση σε ένα ερώτημα: σε ποιον ανήκει το «σουηδικό μοντέλο»; Ο Πρωθυπουργός Φρέντερικ Ράινφελντ δηλώνει ότι πρόκειται για εθνική κατάκτηση που – τουλάχιστον από το 1930 και μετά – υπηρετήθηκε απ’ όλες τις κυβερνήσεις. Ο ηγέτης των σοσιαλδημοκρατών και πρώην συνδικαλιστής Στέφαν Λόφβεν διεκδικεί το πολιτικό copyright για το κόμμα του. Σύμφωνα με την εφημερίδα «Λα Ρεπούμπλικα», ο Λόφβεν κατοχύρωσε την πατέντα πριν από μερικές εβδομάδες στην αρμόδια υπηρεσία. Ο ένας μιλάει για «αποδόμηση», ο άλλος για «προσαρμογή». «Η Σουηδία δεν είναι μια ουτοπία, έχει γίνει ένα κανονικό ευρωπαϊκό κράτος», σημειώνει ο Στέφαν Φόλστερ, επικεφαλής οικονομολόγος του Συνδέσμου Επιχειρηματιών. Η συζήτηση, πάντως, δεν περιορίζεται στη Σουηδία. Φινλανδία και Δανία φαίνεται να ακολουθούν τον ίδιο δρόμο – αν και με μικρότερη ταχύτητα.