Ο Ανδρέας, η επετηρίδα και η «επιταγή»

Οπως έγινε τελικά, η ανάδειξη του Βαγγέλη Βενιζέλου στην ηγεσία του ΠΑΣΟΚ μπορεί να θεωρηθεί επιταγή που έμενε ανεξόφλητη. Οχι από το 2007, όπως θα μπορούσαν πολλοί να υποθέσουν, αλλά σχεδόν δύο δεκαετίες νωρίτερα. Οταν συνέδεσε την τύχη του με έναν πολιτικό που έδειχνε να βαδίζει προς το δυσάρεστο τέλος της σταδιοδρομίας του. Και ένα κόμμα που ήταν έτοιμο να τιναχτεί στον αέρα μέσα σε σκανδαλώδη ατμόσφαιρα.

Βρέθηκε δίπλα στον Ανδρέα Παπανδρέου ως νομικός παραστάτης αρχικά, την περίοδο όπου εξυφαινόταν το κατηγορητήριο για το σκάνδαλο Κοσκωτά που θα τον οδηγούσε στο Ειδικό Δικαστήριο, στην περιπετειώδη δίκη και την απαλλαγή του. Κατά κάποιον τρόπο υποθήκευσε στο ΠΑΣΟΚ την επιστημονική σταδιοδρομία του την πιο δύσκολη στιγμή της ιστορίας του. Οταν η σαρωτική αντιπολίτευση του Κ. Μητσοτάκη αξιοποιούσε χωρίς δισταγμό πραγματικές και ανύπαρκτες αδυναμίες, αληθινά και κατασκευασμένα σκάνδαλα, για να τελειώσει – εξοντωτικά – μια παρτίδα που είχε αρχίσει πριν από τη δικτατορία.

Το «προξενιό»

Η επαφή με τον – αδύναμο και βαλλόμενο από παντού – ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ έγινε μέσω του Κώστα Λαλιώτη. Αυτός είχε δεχθεί εισήγηση από παλαιό συμμαθητή του Β. Βενιζέλου, που βρίσκεται από καιρό στο πολιτικό επιτελείο του. Ηταν μόνο 30 ετών και ήξερε ότι η συνηγορία του υπέρ του Α. Παπανδρέου και τις υποθέσεις του μπορούσε να τον εκθέσει απέναντι σε ιερά τέρατα της εποχής στον χώρο της επιστήμης του.

Ως νομικοί σύμβουλοι του πρωθυπουργού εκείνη την περίοδο εμφανίζονται ο Χρήστος Ροκόφυλλος, ο Απόστολος Κακλαμάνης και ο Αντώνης Βγόντζας. Τουλάχιστον αυτοί μετέχουν στις συσκέψεις που γίνονται για να καθοριστούν η πολιτική αντίδραση και η υπερασπιστική γραμμή. Η προσχώρηση του νεαρού συνταγματολόγου – που κατέχει από τα 27 του έδρα στο πανεπιστήμιο και θεωρείται ό,τι καλύτερο έχει να επιδείξει η γενιά του – λειτούργησε τονωτικά, κυρίως για το κλίμα στο ΠΑΣΟΚ αλλά και για τον ίδιο τον Ανδρέα Παπανδρέου.

Αν και δεν μπορεί να πει κανείς ότι αναπτύχθηκαν μεταξύ τους ιδιαίτεροι κοινωνικοί δεσμοί, λειτούργησε η αμοιβαιότητα ανάμεσα σε δύο πολύ κοφτερά μυαλά. Στην πορεία προέκυψε ότι το προσωπικό «έλλειμμα» που είχε ο Β. Βενιζέλος στο ΠΑΣΟΚ, λόγω του ότι δεν ήταν «ιδρυτικό μέλος», υπερκαλύφθηκε με την επιλογή του να σταθεί δίπλα στον ιδρυτή όταν οι άλλοι έφευγαν. Δεν είχε ιδιαίτερο ρόλο στο κόμμα έως το 1993, αλλά όλο και περισσότερα στελέχη σπεύδουν να ακούσουν αυτό τον δεινό χειριστή του λόγου, όπου εμφανίζεται.

Οτι ο Ανδρέας Παπανδρέου τον όρισε κυβερνητικό εκπρόσωπο το 1993 είχε δύο αναγνώσεις. Η πρώτη έδειχνε την ευχέρεια επικοινωνίας που υπήρχε μεταξύ τους. Πολλοί έλεγαν ότι ο εκ νέου πρωθυπουργός αισθανόταν υπερήφανος που τον εκπροσωπούσε ως πορτ παρόλ ένα τόσο σπινθηροβόλο πνεύμα. Η δεύτερη ανάγνωση αφορούσε το αίσθημα της απειλής που άρχισαν να αισθάνονται τα «ιστορικά» στελέχη, τα οποία είχαν εγγραφεί από καιρό στην κομματική επετηρίδα και περίμεναν τη σειρά τους.

Πολύ σύντομα και οι δύο αναγνώσεις αποδείχθηκαν ακριβείς. Ο τότε υφυπουργός ήταν περισσότερο από ό,τι όριζε το αξίωμά του. Ηταν αυτός που κινούσε την κυβέρνηση. Καθώς οι δελφίνοι της εποχής έχουν άλλες προτεραιότητες, ο Β. Βενιζέλος καλούνταν να βρει λύσεις για όλα: από το νομοθετικό έργο, μέχρι τη διοίκηση και τη διατύπωση πολιτικής και ιδεολογίας.

Με αυτογνωσία αποφεύγει να αναμειχθεί στις εσωτερικές τριβές και η θέση του στις αναμετρήσεις για τη διαδοχή το 1996 είναι «λειτουργικά ουδέτερη». Στη συνέχεια, με τον Κώστα Σημίτη οι σχέσεις του είναι αξιοπρεπούς συνεργασίας… αποστάσεων. Δεν πήρε ποτέ «μεγάλο» υπουργείο (παρότι έπαιξε καθοριστικό ρόλο, ως υπουργός Πολιτισμού, στη διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων), αλλά και δεν είχε ποτέ τριβές με το Μέγαρο Μαξίμου. Το οποίο πάντως τάχθηκε υπέρ του σε μια πολύ χαρακτηριστική αναμέτρηση που είχε με τον Θόδωρο Πάγκαλο, με τη διαδοχική θητεία τους στο υπουργείο Πολιτισμού.

Με τον Κ. Σημίτη

Μέχρι το 2004 αυτή η στάση και τα προσόντα του τον έχουν ολοκληρώσει ως υποψήφιο για την ηγεσία. Η διευθέτηση της διαδοχής μεταξύ του Κ. Σημίτη και του Γ. Παπανδρέου, παρά την ενόχληση που του προκάλεσε, τον διευκόλυνε να ενισχύσει τα αποθέματα υπομονής του. Τα οποία όμως δεν έφτασαν πέρα από το βράδυ της δεύτερης εκλογικής ήττας του Γ. Παπανδρέου όταν όρμησε στο Ζάππειο.

Στην εσωτερική αναμέτρηση που ακολούθησε ο Β. Βενιζέλος τονίζει συχνά τη σχέση με τον Ανδρέα Παπανδρέου, όχι μόνο πολιτικά και νομικά αλλά και στο επίπεδο της ανθρώπινης συμπόρευσης. Και έχει δίκιο: όταν ακόμη και ο γιος του του συνιστούσε να τα παρατήσει, ο ίδιος υπηρέτησε τις προτεραιότητες που είχε θέσει εκείνη τη στιγμή ο ιδρυτής του ΠΑΣΟΚ. Οι οποίες ήταν βασικά μία: η δικαίωση!

Η αθόρυβη τακτική

Μετά την ήττα του 2007 και κυρίως μετά την εκλογική επικράτηση του ΠΑΣΟΚ το 2009, ο Βαγγέλης Βενιζέλος με οξυδέρκεια άλλαξε τη στρατηγική του. Απέφυγε να λειτουργήσει ως τυπικός εσωκομματικός πόλος. Η πολιτική αυτή δικαιώθηκε. Οχι χθες με την κατάκτηση της ηγεσίας. Αλλά από το περασμένο καλοκαίρι όταν ο Γιώργος Παπανδρέου τού παρέδωσε κατ’ ουσίαν τη διεύθυνση της κυβερνητικής πολιτικής και της χώρας. Είτε το έκανε από ανάγκη είτε γιατί οι παπανδρεϊκές παρακαταθήκες οδηγούν παραδοσιακά στην ανάκληση του ικανότερου όταν έρχονται τα δύσκολα, αυτή η τριγωνική σχέση του Βενιζέλου με τους δυο Παπανδρέου ολοκληρώνεται – ανέλπιστα – με τον καλύτερο τρόπο. Η επιταγή που υπέγραψε στο όνομα του Βενιζέλου στα τέλη της δεκαετίας του 1980 ο ιδρυτής του ΠΑΣΟΚ, οπισθογραφήθηκε και από τους διαδόχους του, προτού εξοφληθεί στο όνομα του τετάρτου κατά σειρά προέδρου του Κινήματος.