[Κριτική θεάτρου] Είμαστε όλοι Ιρλανδοί;

Είναι ιστορικά σχεδόν σκανδαλώδη τα κοινά στοιχεία, οι παράλληλες πορείες του ιρλανδικού και του νεοελληνικού πολιτισμού αλλά και της πολιτικής περιπέτειας.

Πάντα μου έκανε θαυμαστή εντύπωση πως έχουμε πολλά κοινά αντανακλαστικά όσον αφορά την ευαισθησία μας για τις ρίζες μας, τη γλώσσα μας, τα ήθη και τα έθιμά μας. Πάντα με εντυπωσίαζε πως μόνο οι ηπειρώτες Ελληνες και οι Ιρλανδοί (και οι Κινέζοι!) έχουμε δημοτική μουσική σε πεντάτονη κλίμακα. Πάντα με άφηνε άφωνο πως πλάι στα άλλα βαλκανικά κράτη που ήταν φυσικό ιστορικά να έχουν αλληλεπίδραση, αφού ο πυρήνας του «Γιοφυριού της Αρτας» αλλά και του «Νεκρού Αδελφού» απαντάται σε όλες τις βαλκανικές παραδόσεις δημοτικών ασμάτων, το «Τραγούδι του Βίλλυ» είναι ατόφια παραλλαγή του βαλκανικού «Νεκρού Αδελφού» στην ιρλανδική δημοτική παράδοση! Το έργο «Ενας όμηρος» του Μπρένταν Μπίαν που τώρα παίζεται άλλη μία φορά, ύστερα από χρόνια, στο Τρένο στο Ρουφ είναι μια τολμηρή τοιχογραφία, ένα αιματηρό επεισόδιο μέσα σε μία σειρά σκοτεινών διαστημάτων ανάμεσα σε έναν ατίθασο λαό και μια αποικιοκρατική δεσποτεία.

Ο καθαρόαιμος Ιρλανδός Μπίαν, που έγραψε όλα τα έργα του βουτώντας την πένα του στο ουίσκι Γκίνες, τολμά να περιγράψει μια συνήθη συνθήκη του καιρού του και του παρελθόντος, όπου η αντίσταση και οι πυρήνες της πολιτικής αντιαγγλικής τρομοκρατίας φώλιαζαν στα πιο απίθανα μέρη, ακόμη και μέσα σε πορνεία, ανάμεσα σε νταβατζήδες, καθολικές φανατικές λυσσάρες μεσοαστές, ορφανά και παλαίμαχους πολεμοκάπηλους και λιμασμένους φτωχοπρόδρομους.

Ενώ η κοινωνία υπόγεια συνεχίζει να επιβιώνει, στα πεδία των πεζοδρομίων θυσιάζονται αθώα παιδιά, ανίδεα και αϊδεολόγητα, εν ονόματι μιας φανατικής παρελθοντολογίας και μιας ανελέητης αυταρχικής κατοχής.

Η φόρμα του έργου του Μπίαν ανήκει στο είδος σκηνική μπαλάντα. Μια αφήγηση με λαϊκή γλώσσα, αθυροστομία, αυθεντικά πηγαία αισθήματα αλλά και «δόλο και απάτη» (που έλεγε ο Μακρυγιάννης για δικά μας ανάλογα) και παρέμβλητα τραγούδια γεμάτα κριτική, σάτιρα, νοσταλγία, αγωνιστικότητα και χαμένη εφηβεία.

Η δοκιμασμένη μετάφραση των Ρώτα – Δαμιανάκου ισχύει ακόμη και τα τραγούδια του μάστορα Ρώτα έδωσαν την ευκαιρία στον Μίκη Θεοδωράκη να δώσει ένα μέγα μάθημα. Πως για να γράψεις τραγούδια με ιρλανδικό ήθος αρκεί να καταφύγεις στο ελληνικό. Ο,τι έκανε ο ίδιος και ο Χατζιδάκις με τον Λόρκα, ο Χατζιδάκις με τον Μπρεχτ και ο ίδιος με τον Ελιάρ.

Η Τατιάνα Λύγαρη στο μοναδικό παγκοσμίως τρενοθέατρό της έστησε μια παράσταση έξοχη με δέκα πρόσωπα επί σκηνής δύο επί δύο. Θαύμα! Εμπειροι ηθοποιοί και νέοι με ενθουσιασμό, πάθος, ωραίους ρυθμούς, έξοχη κίνηση και εξαίσιες φωνές παράστησαν σαν σκηνικό τραγούδι, σαν λαϊκό τραγικό παραμύθι τον παραλογισμό των ανθρώπινων παθών αλλά και την όρεξη για ζωή και έρωτα αποδίδοντας τα αριστουργήματα του Θεοδωράκη με απόλυτα θεατρικό τρόπο, ως λυρική συνέχεια της υποκριτικής, κάτι σαν τα αρχαία τραγικά στοιχεία των κομμών ή των αριστοφανικών παραβάσεων. Σε τέτοιες εργασίες συνόλου, κάθε βαθμολογία είναι λάθος. Παραθέτω: σκηνικά – κοστούμια: Λελούδα – Κουρέτα, ενορχήστρωση: Σαμπροβαλάκης, χορογραφίες: Χατζηαντωνίου, φωτισμοί: Θεοδωρόπουλος. Ηθοποιοί: Ε. Αραπίδη, Μ. Αφολαγιάν, Θ. Βλαβιανός, Δάφνη Καφετζή, Π. Κλίνης, Κ. Κωτσαδάμ, Β. Πουλάκος, Κωστής Τζανοκωστάκης, Ελενα Χατζηαυξέντη και ο μουσικός Α. Θεοδοσίου.

Μια όαση.