ΧΧΧ

Ο Λουκάς Παπαδήμος στις Βρυξέλλες; Ναι. Οι λόγοι είναι τεχνικοί, αλλά και πολιτικοί. Ως κορυφαίος οικονομολόγος και πρώην αντιπρόεδρος της ΕΚΤ, είναι γνώστης των αριθμών. Εχει λοιπόν άμεση αντίληψη της διαπραγμάτευσης. Αντιθέτως, οι περισσότεροι ξένοι ηγέτες είναι υποχρεωμένοι να απευθύνονται διαρκώς στους sherpas, δηλαδή τους συμβούλους τους για τα οικονομικά. Εκτός όμως από τα τεχνικά, υπάρχουν και τα πολιτικά. Η παρουσία ενός πρωθυπουργού στο Eurogroup δημιουργεί μια θεσμική ασυμμετρία με τους υπουργούς Οικονομικών. Δηλαδή γέρνει κάπως την πλάστιγγα της διαπραγμάτευσης που, με δεδομένο το μένος των βόρειων χωρών, ήταν εις βάρος της Ελλάδας. Στην πραγματικότητα, ο κ. Παπαδήμος έχει το πλεονέκτημα ότι είναι αρχηγός κράτους, χωρίς όμως να είναι πολιτικός.

Πριν ωστόσο ετοιμάσει βαλίτσα, ο Πρωθυπουργός σηκώνει το τηλέφωνο. Δίνει μεγάλη προσοχή στις επαφές με τους Ολλανδούς, οι οποίες πράγματι απέδωσαν. Οταν ξεκινάει το Eurogroup, οι Ολλανδοί, προς γενική κατάπληξη, δεν είναι επιθετικοί. Εχουν αποφασίσει να μην τα σπάσουν, φέρνοντας αδιέξοδο και δημιουργώντας κλίμα αποπομπής της Ελλάδας από το ευρώ. Αλλά να είναι εποικοδομητικοί. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να σιωπήσουν – ή, εν πάση περιπτώσει, να μην τοποθετηθούν έντονα – οι Φινλανδοί. Και είναι μια εξέλιξη που απελευθερώνει τους Γερμανούς. Μετά τα μεσάνυκτα της Δευτέρας ο Λουκάς Παπαδήμος παίζει σε δύο ταμπλό. Και στη συνεδρίαση του Eurogroup όπου κάνει μια γενική εναρκτήρια παρουσίαση της κατάστασης που επικρατεί στην Ελλάδα, αλλά και στους τρεις γύρους διαπραγματεύσεων με το IIF στον έβδομο όροφο. Στον τελευταίο γύρο είναι παρών και ο Πρωθυπουργός του Λουξεμβούργου και πρόεδρος του Eurogroup Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ. Αυτός κάνει την αρχική τοποθέτηση και αμέσως στρέφεται στον έλληνα Πρωθυπουργό: «Λουκά, μπες, σε παρακαλώ, στις λεπτομέρειες…». Ο κ. Παπαδήμος θυμίζει υπομονετικά τι έχει συμφωνηθεί στον προηγούμενο γύρο, ώστε να προχωρήσει, χιλιοστό χιλιοστό, η διαπραγμάτευση για το κούρεμα.

Κυριακή

Η πρώτη μάχη

ΠΡΙΝ από την κρίσιμη Δευτέρα υπάρχει η εξίσου κρίσιμη Κυριακή. Στις 4 το μεσημέρι, ώρα Βρυξελλών, της Κυριακής 19 Φεβρουαρίου αρχίζει η κρίσιμη συνεδρίαση του Euro Working Group. Αυτό είναι όργανο υφιστάμενο του Eurogroup και αποτελείται από τους εκπροσώπους των υπουργών Οικονομικών. Από την Ελλάδα μετέχει ο επικεφαλής του Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων του ΥΠΟΙΚ Γιώργος Ζανιάς, που εκπροσωπεί τον Ευάγγελο Βενιζέλο. Μαζί του ο Πέτρος Χριστοδούλου. Είναι ο γενικός διευθυντής του ΟΔΔΗΧ (Οργανισμός Διαχείρισης του Δημόσιου Χρέους). Αυτός χειρίζεται τα θέματα του PSI. Παρούσα και η Μαρία Ασημακοπούλου, η οποία εκπροσωπεί το υπουργείο Οικονομικών στη Μόνιμη Αντιπροσωπεία στις Βρυξέλλες.

Στο τραπέζι του Euro Working Group μπαίνουν δύο εξαιρετικά κρίσιμα για την Ελλάδα θέματα.

Θέμα πρώτον: Πώς θα οργανωθεί ο μηχανισμός παρακολούθησης της εφαρμογής του Προγράμματος; Στόχος να αποτραπεί η εγκατάσταση ειδικού επιτρόπου, αλλά να οργανωθεί η παρουσία της τρόικας και ιδίως της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο πλαίσιο των όσων προβλέπουν τα συμπεράσματα της απόφασης της 26ης Οκτωβρίου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

Θέμα δεύτερον: Τι θα γίνει με τον περιβόητο δεσμευμένο λογαριασμό (escrow account) όπου θα μπαίνουν κατευθείαν τα λεφτά της ευρωπαϊκής βοήθειας ώστε να πληρώνεται μόνο το χρέος. Είναι η πρόταση Σαρκοζί – Μέρκελ, η οποία έχει «παίξει» τις τελευταίες δεκαπέντε ημέρες.

Οι Γαλλογερμανοί θέλουν ο λογαριασμός αυτός να είναι στο εξωτερικό – κατά προτίμηση στην Κεντρική Τράπεζα του Λουξεμβούργου -, όπου τηρούνται οι λογαριασμοί της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Ενας τέτοιος λογαριασμός όμως θα έθετε σε τελείως διαφορετικές βάσεις τη δημοσιονομική διαχείριση. Θα απαιτούσε πολύ μεγαλύτερο πρωτογενές πλεόνασμα. Στην αρχή, βεβαίως, θα ήταν πολύ μεγαλύτερες οι προκαταβολές από το νέο δάνειο. Αλλά στη συνέχεια θα είχαμε δέσμευση πολύ μεγαλύτερων ποσών από τα ενδογενή έσοδα της Ελληνικής Δημοκρατίας.

Η μάχη είναι καθοριστικής σημασίας για την έγκριση του Προγράμματος. Η ελληνική αντιπροσωπεία είναι σε ανοιχτή γραμμή με τον Ευάγγελο Βενιζέλο στην Αθήνα που δίνει διαρκώς οδηγίες. Η Ελλάδα είναι οπλισμένη με γνωμοδοτήσεις των νομικών και χρηματοοικονομικών μας συμβούλων. Είναι το δικηγορικό γραφείο της Νέας Υόρκης Cleary Gottlieb και η επενδυτική τράπεζα του Παρισιού Lazard. Πλάι στους Γ. Ζανιά, Π. Χριστοδούλου και Μαρία Ασημακοπούλου είναι ο βρετανός δικηγόρος Mark Walker, ειδικός στα χρηματοοικονομικά θέματα, ο οποίος δούλευε παλαιότερα στην Cleary Gottlieb και τώρα έχει περάσει στη Lazard, αλλά και ο Andrew Sutter, επίσης βρετανός νομικός της Cleary Gottlieb. Είναι στενός συνεργάτης του «αφεντικού» τού εν λόγω γραφείου Lee Buchheit που απουσιάζει για λόγους υγείας.

Είναι 8 το βράδυ της Κυριακής όταν προσγειώνεται στις Βρυξέλλες το κυβερνητικό αεροσκάφος. Στις τρεις ώρες της πτήσης οι Λουκάς Παπαδήμος και Ευάγγελος Βενιζέλος συνομιλούν διαρκώς και ανταλλάσσουν σημειώματα. Στην αποστολή είναι ο διευθυντής του οικονομικού γραφείου του Πρωθυπουργού Γκίκας Χαρδούβελης, ο υπουργός Επικρατείας Παντελής Καψής, ο διευθυντής του γραφείου Τύπου του Πρωθυπουργού Δημήτρης Τσιόδρας και ο διευθυντής του γραφείου Τύπου του αντιπροέδρου Ηλίας Βεργίτσης. Πάνε κατευθείαν στο ξενοδοχείο Sofitel στην Place Jourdan των Βρυξελλών. Εκεί γίνεται και η πρώτη σύσκεψη, ενώ ο κ. Βενιζέλος μιλά διαρκώς με τους Γ. Ζανιά, Π. Χριστοδούλου και Μαρία Ασημακοπούλου που είναι ακόμη στο Euro Working Group. Αυτό τελειώνει επιτέλους στις 10 το βράδυ, έπειτα από έξι ώρες. Η ελληνική ομάδα ενημερώνει τους κ.κ. Παπαδήμο και Βενιζέλο για τα διαμειφθέντα.

Επικρατεί κλίμα σχετικής αισιοδοξίας, διότι έχει απορριφθεί η πρόταση για τον escrow account και έχει γίνει αποδεκτή η ελληνική θέση για έναν λογαριασμό που θα τηρείται στην Τράπεζα της Ελλάδος. Αυτός θα τροφοδοτείται κατά τη συνήθη διαδικασία, με την Ελλάδα να ενημερώνει εγκαίρως για όλες τις τοκοχρεολυτικές δόσεις που έχουμε να καταβάλουμε για την εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους. Δηλαδή αυτό που συμβαίνει κανονικά και θα έπρεπε να συμβαίνει για τη σοβαρή εκτέλεση του προϋπολογισμού σε κάθε ορθολογικά οργανωμένη χώρα.

Πλησιάζουν μεσάνυχτα. Η ελληνική αντιπροσωπεία πηγαίνει για φαγητό σε μια από τις μπρασερί της Place Jourdan. Ακριβώς δίπλα τρώνε οι Γερμανοί.

Δευτέρα μεσημέρι

Επιχείρηση «Παγοθραυστικό»

ΔΕΥΤΕΡΑ, ώρα 2.20 το μεσημέρι ο Ευάγγελος Βενιζέλος φθάνει στο κτίριο του Συμβουλίου και κάνει δηλώσεις. Από νωρίς το πρωί ο αντιπρόεδρος και ο Πρωθυπουργός βρίσκονται σε πυρετό επαφών για να πάρουν κλίμα. Στις 2.45 ο Βενιζέλος σπάει επισήμως τον πάγο με τους Βορείους. Εχει συνάντηση με τη φινλανδή ομόλογό του Γιούτα Ουρπιλάινεν. Παρών και ο Κλάους Ρέγκλινγκ, που είναι το αφεντικό του EFSF, του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας. Επισημοποιείται η συνεργασία Ελλάδας – Φινλανδίας σε σχέση με τις χρηματοοικονομικές προϋποθέσεις του νέου Προγράμματος, το οποίο θα χορηγηθεί μέσω του EFSF.

Στην κουβέντα ο κ. Βενιζέλος αντιλαμβάνεται κάτι σημαντικό: οι χώρες ΑΑΑ – δηλαδή Γερμανία, Φινλανδία, Ολλανδία και Λουξεμβούργο – έχουν συνειδητοποιήσει ότι δεν μπορεί να μη ληφθεί απόφαση στη συνεδρίαση του Eurogroup. Οσο σκληρή και αν είναι η διαπραγμάτευση, θα υπάρξει κατάληξη. Ο κ. Ρέγκλινγκ – περισσότερο θεσμικός και λιγότερο πολιτικός – είναι όμως πιο επιφυλακτικός. Θεωρεί ότι πρέπει να ρυθμιστούν μια σειρά από θέματα στις σχέσεις EFSF και Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.

Στις 3.20 φθάνει και ο Πρωθυπουργός στο κτίριο του Συμβουλίου. Ο Λουκάς Παπαδήμος συναντά τον Ευάγγελο Βενιζέλο στα γραφεία της ελληνικής αντιπροσωπείας. Παρά την ατμόσφαιρα έντασης, μοιράζονται ένα αίσθημα ψυχραιμίας. Ο κ. Παπαδήμος είναι όπως πάντα ορθολογιστής. Ο κ. Βενιζέλος ταχύστροφος και σε ετοιμότητα, ως πολιτικός με αίσθηση μεγάλων μαχών. Κατεβαίνουν μαζί στην αίθουσα συνεδρίασης. Πριν από την είσοδο στην αίθουσα γίνονται σχεδόν «σιμουλτανέ» συναντήσεις με τον Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, την Κριστίν Λαγκάρντ, τον Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ και τον Μάριο Ντράγκι. Μέσα στη γενική παγωμάρα εμφανίζεται και ο νέος σλοβάκος υπουργός Οικονομικών, ο οποίος γνωρίζεται με τα μέλη του Eurogroup. Είναι σαν μύγα μέσα σε παγωτό.

Μ’ αυτά και μ’ αυτά το Eurogroup δεν ξεκινά στην προγραμματισμένη ώρα, αλλά με 45 λεπτά καθυστέρηση. Πού να ‘ξεραν ότι θα τελειώσει επίσης με καθυστέρηση έπειτα από δεκατρείς ώρες.

Δευτέρα μεσάνυχτα

Γλυκίσματα και αριθμολαγνεία

ΞΕΧΑΣΤΕ την ανταλλαγή ομολόγων. Οπως σε κάθε διαπραγμάτευση, σημασία έχει το μετρητό. Οι τραπεζίτες του IIF δεν νοιάζονται και τόσο πολύ για το βάθος του κουρέματος. Τι 50, τι 53%. Δεν τους καίνε τα νέα ομόλογα που θα πάρουν σε ανταλλαγή των παλαιοτέρων. Αυτά θα έχουν μεν επιρροή στην παρούσα αξία των χαρτοφυλακίων τους, αλλά δεν θα επηρεάσουν τη ρευστότητά τους. Αν όμως μειωθεί το μετρητό που είναι το «sweetener», δηλαδή το γλύκισμα της συμφωνίας, τότε το πράγμα αλλάζει. Γι’ αυτό κολλάνε τα πράγματα τα μεσάνυχτα. Διότι τους ζητάνε να αποχωριστούν 2,5 δισ. ευρώ από το γλύκισμα.

Οταν ξεκινάει ο δεύτερος γύρος διαπραγμάτευσης, το IIF προτείνει αντί για τη μη καταβολή δεδουλευμένων τόκων να γίνει μεγαλύτερο κούρεμα στην ονομαστική τιμή του χρέους. Δηλαδή το κούρεμα να μεγαλώσει κατά 1,5%. Η κουβέντα στον έβδομο όροφο διακόπτεται και η μπάλα πέφτει πάλι στο γήπεδο του Eurogroup. Ωστόσο, αρχίζει να διαφαίνεται μια χαραμάδα φωτός μέσα στη νύχτα. Τελικά, το κούρεμα της ονομαστικής αξίας του χρέους φτάνει τις 3,5 μονάδες, ενώ τα επιτόκια για την πρώτη κρίσιμη περίοδο μέχρι το 2015 μειώνονται στο 2%. Ετσι θα διευκολυνθεί η εξυπηρέτηση του χρέους την περίοδο της προσαρμογής. Και αυτό όμως δεν είναι αρκετό. Το Eurogroup επιμένει σε περαιτέρω διαπραγμάτευση.

Ο τρίτος τελικός γύρος αφορά στην ουσία τις λεπτομέρειες. Στο μεταξύ, στα κεντρικά της ΝΔ στην Αθήνα αγωνιούν για το αποτέλεσμα. Τα SMS έρχονται βροχή. Δεν υπάρχει συμφωνία; Κοντεύει τρεις το πρωί όταν φθάνει στο i-Phone του Γιάννη Μιχελάκη η πληροφορία από κυβερνητικό Blackberry ότι έχουμε «breakthrough» – δηλαδή ότι επιτεύχθηκε κρίσιμη πρόοδος και «πάμε για συμφωνία». Ειδοποιείται λοιπόν ο Αντώνης Σαμαράς ότι δεν υπάρχει πλέον αδιέξοδο στις Βρυξέλλες.

Στην αίθουσα διαπραγμάτευσης του έβδομου ορόφου ο Ζαν – Κλοντ Γιούνκερ σολάρει. «Αν το δείτε ερωτικά», λέει στους τραπεζίτες, «θα καταλάβετε ότι τα ευρωπαϊκά Κοινοβούλια θα κολλήσουν στο νούμερο των 130 δισ. και θα είναι δύσκολο να το αποχωριστούν». Με άλλα λόγια, δεν μπορεί τα νούμερα που θα πούμε να μη βγαίνουν. Στην ίδια λογική, αλλά σε λιγότερο πλατωνικό στυλ, ο Παπαδήμος ζητάει να γίνει ένας τελευταίος επανέλεγχος της αριθμητικής, αφότου έχει βρεθεί σχήμα που να ικανοποιεί όλους. Τα smart phones παίρνουν φωτιά. Το ΔΝΤ στέλνει τα νούμερα στην Ουάσιγκτον για να τα ξανατσεκάρουν οι εμπειρογνώμονες στα κομπιούτερ τους και ο τύπος της Lazard είναι κι αυτός σε ανοιχτή γραμμή με τους δικούς του που κάνουν το ίδιο. «Πρέπει να έχουμε υπομονή για να είμαστε σίγουροι για το αποτέλεσμα», λέει ο Παπαδήμος.

Τρίτη τρεις το πρωί

Μάριο, ο ακούρευτος

ΟΙ τραπεζίτες φεύγουν μετά τις τρεις το πρωί. Γι’ αυτούς το PSI έχει κλείσει. Οι ξενύχτηδες όμως του Eurogroup ξαναρχίζουν τη συνεδρίαση για να ψειρίσουν το κείμενο. Κρίσιμος είναι ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Αλλά ο Μάριο Ντράγκι αποδεικνύεται «πιο Γερμανός από τους Γερμανούς». Δεν θέλει η συμμετοχή της ΕΚΤ να γίνει με τρόπο που να της στερεί αξιοπιστία. Η αρχική ιδέα ήταν να γράψει τα ελληνικά ομόλογα στην τιμή που τα αγόρασε στη δευτερογενή αγορά. Τελικά, όμως, προτιμάται η ιδέα του να πληρωθούν στο ακέραιο και να δοθούν τα κέρδη στις άλλες ευρωπαϊκές κεντρικές τράπεζες. Το ηθικό δίδαγμα είναι ότι χρέος που καταλήγει στην ΕΚΤ δεν κουρεύεται – κάτι που είναι κρίσιμο για τα ιρλανδικά, πορτογαλικά, ισπανικά και ιταλικά ομόλογα που έχει αγοράσει στο μεταξύ.

Ο Ντράγκι αρνείται επίσης να διατεθούν τα κέρδη της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας από τη διαχείριση του χαρτοφυλακίου ελληνικών ομολόγων κατευθείαν στην Ελλάδα. Αυτά πρέπει να πάνε στους μετόχους της τράπεζας, δηλαδή στα κράτη-μέλη, δηλαδή στις κεντρικές τράπεζες των κρατών-μελών.

Τότε ο Ολλανδός υπουργός Γιαν Κις ντε Γιάγκερ υποβάλλει μια ενδιαφέρουσα ιδέα: τα κράτη που δυσκολεύονται να δώσουν τα κέρδη τους στην Ελλάδα, να «χρηματοδοτήσουν» μέσω των κερδών αυτών μια περαιτέρω μείωση του επιτοκίου του ελληνικού δανείου, έτσι ώστε να φτάσει έμμεσα το όφελος στην Ελλάδα. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, σε παράλληλη κίνηση, προτείνει το ίδιο να κάνουν και όσες εθνικές κεντρικές τράπεζες έχουν στο επενδυτικό τους χαρτοφυλάκιο, το λεγόμενο χαρτοφυλάκιο AΝFA, ομόλογα του ελληνικού Δημοσίου. Τέτοιες τράπεζες είναι, για παράδειγμα, η γαλλική, η ιταλική, η βελγική, του Λουξεμβούργου και φυσικά της Ελλάδας.

Στο σημείο αυτό παρεμβαίνει ο Ευάγγελος Βενιζέλος και εξηγεί ότι η Τράπεζα της Ελλάδος κατέχει το 40% του συνολικού χαρτοφυλακίου AΝFA των ευρωπαϊκών κεντρικών τραπεζών. Επίσης, παρουσιάζει τις νέες εκτιμήσεις της Τραπέζης της Ελλάδος για το ποσό που θα απαιτηθεί για την ανακεφαλαιοποίηση των ελληνικών τραπεζών. Η εκτίμηση είναι πως θα χρειαστούν ίσως 50 δισ. ευρώ. Είναι το κρίσιμο επιπλέον «μαξιλάρι» που θα προβλεφθεί για την εφαρμογή του νέου προγράμματος.

Τρίτη πέντε το πρωί

Και στο τέλος, Μάλτα…

Κοντεύει πια πέντε το πρωί. Οριστικοποιούνται οι αριθμοί. Η συνεδρίαση διακόπτεται για δέκα λεπτά προκειμένου οι εμπειρογνώμονες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να ελέγξουν ξανά τους αριθμούς. Μοιράζεται το κείμενο των συμπερασμάτων – δύο πυκνές σελίδες, δεκατρείς παράγραφοι. Αρχίζει η συζήτηση μεταξύ των υπουργών Οικονομικών παράγραφο – παράγραφο, με πολλές παρεμβάσεις από Γερμανία, Ολλανδία, Αυστρία, Μάλτα, Ιταλία και φυσικά από την Ελλάδα. Η Αυστριακή Μαρία Φέκτερ είναι η πιο επιθετική απέναντι στην Αθήνα. Κρίσιμη είναι ωστόσο, στη φάση αυτή, η συμβολή του ΔΝΤ. Νωρίτερα στον έβδομο όροφο ο Τσαρλς Νταλάρα έχει τρομάξει με τη διαπραγματευτική επιθετικότητα του Πολ Τόμσεν. Τώρα το ΔΝΤ επιμένει ότι η ΕΕ δεν μπορεί να δώσει στη Ελλάδα υποστήριξη με όρους και αστερίσκους. Είναι από την αρχή η γραμμή της Κριστίν Λαγκάρντ. Δεν αρκεί η Ευρώπη να πει ότι η Ελλάδα θα ξαναβγεί στις αγορές το 2014. Πρέπει να είναι σαφές ότι ακόμη και αν αυτό δεν μπορεί να γίνει, τότε η ευρωζώνη θα τη στηρίξει.

Η συνεδρίαση πλησιάζει, επιτέλους, στη λήξη της. Ο τελευταίος που σηκώνει το χέρι να μιλήσει είναι ο υπουργός Οικονομικών της Μάλτας, ο οποίος έχει προβλήματα με τη συμμετοχή της Κεντρικής του Τράπεζας στο όλο σχήμα. Ευτυχώς, ύστερα από κάποιες διευκρινίσεις η επιφύλαξή του αίρεται.

Η συμφωνία έχει επιτευχθεί. Είναι έξι και μισή το πρωί όταν ο Ευάγγελος Βενιζέλος με τον Λουκά Παπαδήμο σφίγγουν τις γραβάτες τους για τη συνέντευξη Τύπου…