Είναι σωτήρια η νέα βοήθεια;

Και πάλι τα πράγματα είναι κρίσιμα

Η νέα δέσμη βοήθειας προς την Ελλάδα συνδέεται με αυστηρότερους όρους οικονομικής πολιτικής και εποπτείας. Στοχεύουν, συνοπτικά, σε αλλαγή του οικονομικού καθεστώτος της χώρας. Το κλειδί είναι οι μεταρρυθμίσεις. Τα πιθανά οφέλη είναι επίσης γνωστά, όπως και το κοινωνικό κόστος.

Η εναλλακτική λύση, την οποία προτείνουν πολλοί καλοθελητές, θα είχε πολύ μεγαλύτερο κόστος. Οσοι υποστήριζαν την απότομη χρεοκοπία (μονομερή στάση πληρωμών) υποβάθμιζαν τις πιθανές επιπτώσεις της, παρέβλεπαν το ζήτημα των μεταρρυθμίσεων και αγνοούσαν τις διεθνείς εμπειρίες.

Αλλά, το εγχείρημα βαρύνεται με πολλές αβεβαιότητες.

n Πρώτον, οι αριθμοί μπορεί πράγματι «να μη βγαίνουν». Η επιτυχία εξαρτάται από την ένταση της ύφεσης (και το μέγεθος των πρωτογενών ελλειμμάτων) και την ταχύτητα επιστροφής στην ανάπτυξη. Κινδυνεύουμε να εγκλωβιστούμε σε έναν φαύλο κύκλο ύφεσης και ελλειμμάτων, παρά τους ευγενείς στόχους.

n Δεύτερον, οι αντοχές της ελληνικής κοινωνίας δεν είναι δεδομένες. Ούτε είναι δεδομένες οι αντοχές της πολιτικής έναντι του λαϊκισμού που δείχνει ότι μας κατακλύζει.

n Τρίτον, οι αποφάσεις των τελευταίων ετών για στήριξη κ.λπ. δεν αντιμετωπίζουν την πηγή πολλών προβλημάτων: Η ευρωζώνη δεν έχει ακόμη κατάλληλους θεσμούς για μια νομισματική ένωση στην οποία συμμετέχουν χώρες με διαφορετικές παραγωγικές δομές, θεσμούς και επίπεδα ανάπτυξης.

Ο Πάνος Καζάκος είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών

Η τελευταία ευκαιρία

Η συμφωνία που επετεύχθη είναι η τελευταία σημαντική ευκαιρία για την Ελλάδα να συμμετάσχει με ίσους όρους στην περίπλοκη πραγματικότητα του 21ου αιώνα. Η απεμπλοκή από την πολιτική χίμαιρα της τελευταίας 30ετίας ότι ευημερία και ανισότητα μπορούν να συνυπάρξουν και ότι η διανομή του πλούτου προηγείται από τη δημιουργία του είναι το απαραίτητο διαβατήριο για την είσοδο στην Ευρώπη του 21ου αιώνα. Στο πλαίσιο αυτό μια δημιουργική Ελλάδα, χωρίς ψευδαισθήσεις και επιτέλους απαλλαγμένη από τις οθωμανικές της επιρροές έπειτα από 200 χρόνια, μπορεί να διεκδικήσει τη θέση που ιστορικά τής ανήκει. Για να το πετύχει, πρώτα η πολιτική της τάξη και μετά η διανόηση θα πρέπει να παίξουν τον ρόλο τους. Στόχος η δημιουργία του κλίματος μέσα στο οποίο η επιχειρηματική ανησυχία του Ελληνα και η πνευματική του παράδοση θα βρουν τον χώρο για να δημιουργήσουν τη βάση στην οποία θα οικοδομηθεί η νέα ανεξάρτητη Ελλάδα της τρίτης εκατονταετίας.

Ο Λυκούργος Λιαρόπουλος είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών

Πήραμε χρόνο. Τι θα δώσουμε;

Χωρίς ρύθμιση για το κούρεμα του χρέους και χωρίς δανειακή σύμβαση η Ελλάδα θα είχε οδηγηθεί στη χρεοκοπία, στην έξοδο από το ευρώ και μετά στην έξοδο από την Ευρωπαϊκή Ενωση (πιθανότατα με κάποια ειδική συμφωνία σύνδεσης, όπως αυτή που είχαμε από το 1962 έως το 1981).

Θα ήμαστε αναγκασμένοι να προσαρμοστούμε αμέσως σε μια «αυτάρκη οικονομία», με ελλείψεις βασικών αγαθών και άγριες περικοπές, ώστε να βρεθούμε με μηδενικά ελλείμματα στον κρατικό προϋπολογισμό και στο ισοζύγιο εξωτερικών συναλλαγών αμέσως.

Το κούρεμα και η δανειακή σύμβαση παρέχουν χρήματα και χρόνο ώστε η αναγκαία προσαρμογή να είναι ομαλότερη. Διαλέγοντας εμείς πώς θα μειώσουμε τα ελλείμματα. Περισσότερο ή λιγότερο δίκαια (και αποτελεσματικά).

Αυτό είναι το κεντρικό πρόβλημα της πολιτικής και της οικονομίας. Οσο επιμένουμε να μην ασχολούμαστε με αυτό, τις αναγκαίες επιλογές θα τις κάνουν για λογαριασμό μας οι δανειστές.

Τότε όμως η Ελληνική Δημοκρατία θα έχει γίνει κανονική Μπανανία – και θα φταίμε εμείς.

Ο Μάνος Ματσαγγάνης είναι επίκουρος καθηγητής του Οικονοµικού Πανεπιστημίου Αθηνών

Μας δόθηκε μία δεκαετία, αλλά…

Με τη μείωση του χρέους, τα χαμηλά επιτόκια και την περίοδο χάριτος δόθηκε στην Ελλάδα μία δεκαετία για να γίνουν όλες εκείνες οι αλλαγές στην οικονομία, στο Δημόσιο και στην κοινωνία οι οποίες θα επιτρέψουν στη χώρα να μπει σε τροχιά ουσιαστικής σύγκλισης με την υπόλοιπη Ευρώπη. Το πλαίσιο είναι ασφυκτικό, αποτέλεσμα των ισχυρών αντιστάσεων του ελληνικού πολιτικού προσωπικού σε κάθε αλλαγή που θα ανέτρεπε τις πελατειακές ισορροπίες. Τα δύσκολα είναι πάντα μπροστά μας, τόσο βραχυπρόθεσμα (έως την επιτυχή ολοκλήρωση όλων των διαδικασιών για το δεύτερο πακέτο στήριξης) όσο, κυρίως, και μακροπρόθεσμα. Απαιτείται ένα εθνικό πρόγραμμα ανόρθωσης της οικονομίας και της κοινωνίας, το οποίο μέσα από συναινέσεις σε όλα τα επίπεδα θα εξασφαλίζει αφενός την ουσιαστική εφαρμογή των αλλαγών και μεταρρυθμίσεων και αφετέρου την ανακατανομή πόρων από την πολλαπλώς ευνοημένη κρατική πελατεία προς τον κόσμο της παραγωγικής εργασίας και τα αδύναμα στρώματα. Το ζήτημα δεν είναι αν μπορούμε να το πετύχουμε – είναι η μόνη μας επιλογή.

Ο Γιώργος Προκοπάκης είναι σύµβουλος επιχειρήσεων σε θέµατα οργάνωσης και διαχείρισης πληροφοριών

Δεν καθιστά το χρέος βιώσιμο

Η πολιτική της διαρκούς αναβολής της διαχείρισης του ελληνικού χρέους με αντάλλαγμα τη «θεραπεία-σοκ» στην ελληνική οικονομία επικυρώθηκε με τη νέα δανειακή συμφωνία. Το ελληνικό χρέος για μία ακόμη φορά δεν καθίσταται βιώσιμο και τα ευχολόγια έρχονται να καλύψουν την ωμή πραγματικότητα των αριθμών. Το ελληνικό χρέος πριν και μετά τη νέα συμφωνία έμεινε ανέπαφο. Διαγράφηκαν 100 δισ. ευρώ από το ελληνικό χρέος προς τους ιδιώτες και προστέθηκαν 100 δισ. νέος δανεισμός από τους εταίρους. Ετσι, το συνολικό χρέος έμεινε ανέπαφο στα 330-340 δισ., 60 δισ. προς την ΕΚΤ, 110 δισ. προς το πρώτο δάνειο (75 δισ. έχουν δοθεί τελικά) και τα 200 δισ. των ιδιωτών που έγιναν 100 δισ. και αντικαταστάθηκαν από τα 130 δισ. του νέου δανείου.

Με το σύνολο του χρέους να μένει ανέπαφο στα 330 δισ. και το μέγεθος της ελληνικής οικονομίας να έχει ήδη συρρικνωθεί από τα 240 δισ. το 2008 στα 205 δισ. το 2012, το χρέος παραμένει μη βιώσιμο σε επίπεδα του 160% του ΑΕΠ. Είναι γεγονός ότι επιμηκύνθηκε η περίοδος αποπληρωμής του από τα 10 στα 20 χρόνια και βελτιώθηκε το μέσο επιτόκιο περίπου στο 3%. Αλλά η βελτίωση αυτή δεν αρκεί, καθώς από εκεί και πέρα ο στόχος της αποκλιμάκωσής του το 2020 στο 120% του ΑΕΠ εδράζεται σε γενναίες υποθέσεις εργασίας. Αυτές αποτυπώνονται στη νέα Εκθεση της τρόικας, που μικρή σχέση μπορεί να έχουν με την πραγματικότητα (μέση ανάπτυξη 3% από το 2014 έως το 2020 και πρωτογενή πλεονάσματα στον προϋπολογισμό της τάξεως των 5-10 δισ. μαζί με τις αποκρατικοποιήσεις). Αλλά και ο δεύτερος στόχος, αυτός της θεραπείας-σοκ, η ισοσκέλιση του προϋπολογισμού, παραμένει επίσης εκτός ρεαλιστικών προοπτικών. Η περικοπή των δαπανών το 2012 θα είναι μικρότερη από τη συρρίκνωση των φορολογικών εσόδων που, αν μειωθούν κατά 20% το 2012 σε σχέση με το 2011, θα οδηγήσουν σε διεύρυνση, όχι σε μείωση του ελλείμματος.

Το μόνο σίγουρο είναι η διατήρηση της ύφεσης το 2012 θα κινηθεί στο 6%-7%, δημιουργώντας νέο ρεκόρ αρνητικής ανάπτυξης για οποιαδήποτε δυτική χώρα κατά τη μεταπολεμική περίοδο (20% σε τέσσερα χρόνια). Το Μνημόνιο 2, όπως και το Μνημόνιο 1, οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στην αδυναμία εξυπηρέτησης του χρέους και στην κατάρρευση των δημόσιων οικονομικών της χώρας.

Ο Γιώργος Σταθάκης είναι καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης