[Γράμματα στις ματιές] Περί μπέσας

Ο λόγος στους αναγνώστες

Ο Αχ. Χαλβατζάρας, Χαλάνδρι, γράφει:

Σου στέλνω μερικά λόγια σχετικά με τη λέξη μπέσα, που ανέφερες στο χρονογράφημά σου με τίτλο «Η 6η δόση». Ακόμα αναφέρω ότι πριν από τρία χρόνια είχα επισκεφθεί την Αλβανία. Εκεί κουβέντιασα με πνευματικούς ανθρώπους. Οταν αναφέρθηκα στον Κανταρέ, μια καθηγήτρια, μεταξύ των άλλων, είπε και τα εξής: «Το έργο του Κανταρέ έχει παιδαγωγικό χαρακτήρα. Ο στόχος του είναι να καλλιεργήσει την μπέσα μεταξύ των ανθρώπων». Συνεχίζοντας η καθηγήτρια αναφέρθηκε και στην πρώην Ανατολική Γερμανία όπου οι πνευματικοί ταγοί της, μετά την εγκαθίδρυση του σοσιαλιστικού καθεστώτος, με τα έργα τους προσπάθησαν να καλλιεργήσουν την ντομπροσύνη (ειλικρίνεια) στις σχέσεις των ανθρώπων. Αυτή η προσπάθεια καρποφόρησε, κάτι που δεν μπορεί να ευδοκιμήσει σε αστικό καθεστώς λόγω των δομών, της ψευδαίσθησης της ιδιοκτησίας και της βιτρίνας, η οποία βιτρίνα είναι η Κίρκη και δεν επιτρέπει να διακρίνουν οι άνθρωποι τι κρύβεται πίσω από αυτή. Με άλλα λόγια, στο πρώτο καθεστώς επιλέγεις τους φίλους εκτιμώντας τις αρετές τους, ενώ στο άλλο προσδοκώντας συμφέροντα.

Μπέσα=εμπιστοσύνη, ο λόγος που δεσμεύει κάποιον να τηρήσει την υπόσχεσή του. Και ο μπεσαλής, αυτός που κρατάει τον λόγο του. α) Κατά τον G. Meyer, η λέξη μπέσα είναι αλβανική bese. β) Κατά τον Βαγγέλη Σκουβαρά, το «για» στη φράση «μπέσα για μπέσα» είναι το τρίτο ενικό πρόσωπο του αλβανικού βοηθητικού ρήματος jam (είμαι), ja (είναι). Πρόκειται για αλβανική φράση που πέρασε αυτούσια στα νέα ελληνικά και σημαίνει η πίστη είναι πίστη, ο λόγος είναι λόγος. Εκτός από τον τύπο ësht, το γ’ πρόσωπο του αλβανικού ρήματος είμαι έχει και τον τύπο ja και αυτόν ακριβώς τον τύπο αποδίδει το «για». γ) Ο Γεώργιος Βλάχος λέει ότι το «για» στη φράση «μπέσα για μπέσα» είναι απλή μετάφραση του αλβανικού përe besë per besë και όχι το γ’ ενικό του βοηθητικού ρήματος (αλβανικού) jam. Το γ’ ενικό του jam (=είμαι) είναι ëshetë στην τοσκική και âst (ë) στη γενική… δ) Ο J. Pokorny σχετίζει τη λέξη μπέσα (=πίστη) με το ελληνικό πείθω• τον συσχετισμό αυτό έκανε παλιότερα ο Ιάκωβος Θωμόπουλος, «Πελασγικά», εν Αθήναις 1912.

Διακριτέον το (πο) του (πα=άνευ), προθέσεως συντασσομένης μετά γενικής ή εν συνθέσει μετ’ ουσιαστικών ή μετοχών άνευ, χωρίς, από τις πα (=άνευ) και besë (=πίστις). Πβ. ελλην. πείσμα (Ομηρος), πειθί (=πίστις) και ρήμα beso (=πείθομαι, πιστεύω τινί).