Εμποροι στον δρόμο της φωτιάς

«Παρακαλώ περάστε», γνέφει ο μαγαζάτορας σε έναν άνδρα που κοιτάζει τη βιτρίνα του. Σαν τελάλης σε τουριστική ταβέρνα που ψαρεύει πελατεία. Ο άνδρας όμως φεύγει. Από το πρωί σε αυτό το… σφηνάκι καταστήματος στην οδό Σταδίου έχουν μπει μόνο δύο αγοραστές. Τι κι αν βρίσκεται σε έναν από τους πιο ιστορικούς και εμπορικούς δρόμους της Αθήνας και ο δερμάτινος φουσκωτός καναπές στο δοκιμαστήριό του είναι ατόφιο κομμάτι από το 1935;

Υπήρξαν καλύτερες μέρες. Το παπουτσάδικο έχει αντέξει εκεί τρεις γενιές. Τελευταίος το ανέλαβε ο Νίκος Ανώνης. Εχει μακριά λευκά μαλλιά και περιποιημένο μούσι. Στέκει στη μακρόστενη είσοδο με σακάκι και γραβάτα. «Είμαι σε αυτό το μαγαζί από το 1985. Τότε η αγορά ήταν ζωντανή. Εβλεπες στον κόσμο την άνεση», λέει. «Τι συγκρίνεις; Τώρα υπάρχουν μέρες που δεν κάνουμε σεφτέ», προσθέτει η Πόπη Μαζαράκη, συγγενής του και εργαζόμενη στην οικογενειακή επιχείρηση. Υπολογίζουν ότι ο τζίρος τους έπεσε κάτω από το μισό τα τελευταία χρόνια. Και χρωστούν έξι νοίκια. Ευτυχώς η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία, ιδιοκτήτρια του κτιρίου, δεν πιέζει για εισπράξεις. Στο διπλανό κατάστημα υπήρχε κάποτε ένα μαγαζί με οπτικά. Πριν από τρία χρόνια ξενοικιάστηκε και παραμένει άδειο. Σε γειτονικό χώρο ο ιδιοκτήτης αξίωνε 20.000 ευρώ τον μήνα για 900 τ.μ. Δεν βρήκε ανταπόκριση. Εριξε το ενοίκιο στα 12.000 ευρώ. Και πάλι κανείς δεν τον ενόχλησε.

Λουκέτα. Τον περασμένο Αύγουστο αυτά ήταν δύο από τα 20 κλειστά μαγαζιά που είχαμε μετρήσει στη Σταδίου (τα λουκέτα πληθαίνουν μέσα στις εμπορικές στοές εκατέρωθεν του δρόμου). Εξι μήνες μετά, τα κατεβασμένα ρολά ξεπερνούν τα 30. Σύμφωνα με έρευνα της Εθνικής Συνομοσπονδίας Ελληνικού Εμπορίου σε αυτή την οδό, το 2010 η αναλογία κλειστών προς ανοιχτούς χώρους ήταν 25% και ένα χρόνο μετά είχε ανέβει σε 38%. Οι αιτίες της κάμψης, πολλές: οικονομική κρίση, αποκέντρωση της λιανικής αγοράς, άκαμπτοι εμπορικοί συντελεστές, αλλά και βανδαλισμοί ή πλιάτσικο από επεισόδια που ξεσπούν στο παρασκήνιο διαδηλώσεων. Σε αυτόν τον δρόμο καταστράφηκε το 1980 το κατάστημα του Κατράντζου. Ηταν η πρώτη μεγάλη εμπρηστική επίθεση σε εμπορικό κατάστημα της Αθήνας και παραμένει ανεξιχνίαστη. Στη Σταδίου σκοτώθηκαν το 2010 τρεις άνθρωποι από πυρκαγιά στο υποκατάστημα της τράπεζας Marfin. Και την περασμένη Κυριακή πυρπολήθηκε το κτίριο που στέγαζε τον κινηματογράφο Αττικόν και άλλες επιχειρήσεις.

Το μαγαζί του Νίκου Ανώνη δεν έχει γλιτώσει από βανδαλισμούς. Στο τζάμι της βιτρίνας φαίνεται αμυδρά το γδάρσιμο που άφησε μια πέτρα. Σε παλαιότερα επεισόδια είχαν πετάξει μολότοφ στην είσοδο. Το παντελόνι ενός εργαζόμενου είχε αρπάξει φωτιά. Πρόσφατα οι ιδιοκτήτες τοποθέτησαν βρύση εξωτερικά του μαγαζιού για να σώσουν ό,τι μπορούν σε περίπτωση πυρκαγιάς μέχρι να έρθει η Πυροσβεστική. «Οποτε ακούμε ότι πλησιάζει μεγάλη πορεία κατεβάζουμε ρολά», λέει. Λίγα λεπτά αργότερα το σύνθημα όλο και δυναμώνει: «Εεε, οοο, πάρτε το Μνημόνιο και φύγετε από δω». Ο καταστηματάρχης βγαίνει έξω, ρίχνει μια ματιά. Περίπου 40 άνθρωποι έχουν κλείσει τον δρόμο με πανό της ΠΟΕ ΟΤΑ και σταματούν στο υπουργείο Εργασίας. Είναι Τετάρτη μεσημέρι. Υστερα από μία ώρα ακολουθεί άλλη μικρή ομάδα διαδηλωτών. Κούρδοι μετανάστες που διαμαρτύρονται για τη μεταχείριση του Αμπντουλάχ Οτζαλάν από την Τουρκία. Τουλάχιστον αυτοί δεν κλείνουν όλες τις λωρίδες κυκλοφορίας όπως έκαναν πρωτύτερα οι Ελληνες. Την επομένη άλλη μια πορεία, με σημαίες του ΠΑΜΕ αυτή τη φορά, κόβει στα δύο τον δρόμο.

Το καθεστώς. «Ειδικά τον τελευταίο χρόνο που είχαμε πολλά συλλαλητήρια και πορείες, κάποιες συνοδευόμενες από επεισόδια, το Κέντρο έγινε λιγότερο αρεστό σε όσους ήθελαν να το επισκεφτούν εμπορικά», παρατηρεί ο Γιάννης Ρεβύθης, πρόεδρος του Συλλόγου Κτηματομεσιτών Αττικής. «Το θεαματικό είναι ότι πλέον σε δρόμους όπως η Σταδίου οι πωλήσεις γίνονται μέχρι και στο μισό των αντικειμενικών αξιών. Κάποιοι θησαυρίζουν μέσα από τη βύθιση. Και εγώ αν είχα χρήματα θα επένδυα σε έναν τόσο κεντρικό δρόμο», προσθέτει. Στη Σταδίου, αρκετά κτίρια μπλέκουν σε καθεστώς πολυϊδιοκτησίας ή ανήκουν σε ιδρύματα όπως το Μετοχικό Ταμείο Στρατού, η Εκκλησία ή τράπεζες. Αυτό έχει επιπτώσεις και στους εμπόρους αφού η επαναδιαπραγμάτευση ενοικίων γίνεται πιο δύσκολα όταν δεν απευθύνεσαι σε ένα πρόσωπο αλλά σε διοικητικό συμβούλιο.

Παρά τις δυσκολίες, στη Σταδίου έχουν ριζώσει για δεκαετίες καταστήματα κυρίως ανδρικής μόδας. Ανάμεσά τους, τελευταία έχουν εμφανιστεί αλυσίδες επώνυμων καταστημάτων αλλά και ανταλλακτήρια χρυσού. Οι βετεράνοι της εμπορικής πιάτσας έχουν προϊόντα που απευθύνονται κυρίως σε μεγαλύτερες ηλικίες. Υπάρχουν μαγαζιά με ξύλο και μάρμαρο, λουσμένα στο φως. Φαίνεται πως οι ιδιοκτήτες τους επιμένουν ακόμη. Αλλα δίνουν εικόνα παραίτησης. Ασθενικές λάμπες, σκονισμένες μοκέτες, προϊόντα που έχουν καθηλωθεί σε προθήκες, σαν γλυπτά σε μουσείο που απαγορεύει την αφή. «Παλιά ο κόσμος έπαιρνε τρία ζευγάρια παπούτσια τον χρόνο. Τώρα, ζήτημα αν θα ψωνίσουν ένα», λέει ο Νίκος Ανώνης. «Δεν είναι εύκολα πια. Ακόμα κι αν δεν χτυπήσουν εσένα στα επεισόδια, βλέπεις τον διπλανό σου που μπορεί να έχει πληγεί. Αυτό σε φθείρει», τονίζει η Πόπη Μαζαράκη. Ο βίαιος αντίλογος είναι γραμμένος με σπρέι σε τοίχους πιο κάτω από το μαγαζί τους. «Ο δρόμος για την αλλαγή θέλει μπουκάλι και στουπί», διαβάζεις σε μια κολόνα. Δίπλα, στα κατεβασμένα ρολά του ξενοδοχείου Esperia, κάποιος άλλος έχει γράψει: «Κλειστά για πάντα».