Εμπρησμών και Σταδίου γωνία…

Ηταν η μέρα που θα έπαιρνε το δώρο Χριστουγέννων. Οπως κάθε άλλη φορά, ξεκίνησε από το σπίτι της στον Καρέα για το Κέντρο της Αθήνας. Στη συμβολή όμως των οδών Σταδίου και Αιόλου συνάντησε στάχτες. «Το μαγαζί μας ήταν ένα καμένο ερείπιο. Καήκαμε όλοι», είχε δηλώσει στα «ΝΕΑ» στις 19 Δεκεμβρίου 1980 η Βασιλική Σαρέλα, εργαζόμενη στο κατάστημα ειδών ρουχισμού και ταξιδίου Κατράντζος. Σήμερα δεν θυμάται πολλά από εκείνο το πρωινό. Στο τηλέφωνο ακούγεται κουρασμένη. Προσπαθεί να μαζέψει εικόνες. Εχουν όμως ξεφτίσει, σαν τις κλωστές ενός ξεχειλωμένου πουλόβερ. Της υπενθυμίζουμε τον εμπρησμό από αγνώστους, τα εμπορεύματα αξίας 800 εκατομμυρίων που έγιναν αποκαΐδια και τις δεκάδες χαμένες θέσεις εργασίας – μαζί με τη δική της. «Πέρασε καιρός», λέει. «Πάει. Τελείωσε ο Κατράντζος». Κι αν η ίδια έχει ξεχάσει, η οδός Σταδίου δεν εξόρισε τις μνήμες. Μέχρι χτες, τα νερά των οχημάτων της Πυροσβεστικής δεν είχαν ξεπλύνει τη μυρωδιά της διάλυσης από τους εμπρησμούς στα επεισόδια της περασμένης Κυριακής.

Η πυρκαγιά στον Κατράντζο το 1980 ήταν το πρώτο μεγάλο χτύπημα στην οδό Σταδίου. Ακολούθησαν τον Μάιο του 2010 ο εμπρησμός του υποκαταστήματος της τράπεζας Marfin (όπου έχασαν τη ζωή τους τρεις άνθρωποι) και πριν από λίγες μέρες το λαμπάδιασμα από βόμβες μολότοφ του διατηρητέου που στεγάζει τον κινηματογράφο Αττικόν. Δεν είναι μόνο ο ίδιος δρόμος που γεφυρώνει τις επιθέσεις. Και οι τρεις εξέθρεψαν θεωρίες συνωμοσίας για παρακρατικούς, μονοπώλησαν συζητήσεις και παραμένουν ανεξιχνίαστες.

Λίγο πριν, το Μινιόν. Η επιχείρηση του Κατράντζου συμπλήρωνε 50 χρόνια όταν τυλίχτηκε στις φλόγες. Οπως θυμάται ο Πέτρος Βαμβακάς, μέλος του Συλλόγου Εμποροϋπαλλήλων Αθήνας, οι περισσότεροι εργαζόμενοι ήταν νέοι, πλήρους απασχόλησης. Η φωτιά, σύμφωνα με δημοσιεύματα της εποχής, άρχισε στις 3.20 τα ξημερώματα. Δέκα λεπτά πριν, είχε ξεσπάσει πυρκαγιά στο πολυκατάστημα Μινιόν, λίγα τετράγωνα μακρύτερα. Ηταν η βραδιά που ο Γεώργιος Ράλλης υπερασπιζόταν στη Βουλή τον προϋπολογισμό της κυβέρνησής του. Ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε κάνει λόγο για «παρακρατικά και εγκληματικά στοιχεία» και το ΚΚΕ μιλούσε για «σκοτεινή υπόθεση». Στις 22 Δεκεμβρίου, με προκήρυξη που ταχυδρόμησε στον Τύπο, η πρωτοεμφανιζόμενη τρομοκρατική οργάνωση Οχτώβρης ’80 ανέλαβε την ευθύνη. «Να αρνηθούμε έμπραχτα τη νομιμότητα και τις αξίες της κοινωνίας των αφεντικών. Η παράνομη δράση όπλο στα χέρια των προλετάριων και όλων των εκμεταλλευόμενων», κατέληγε το κείμενό της. Εναν χρόνο μετά, η 17 Νοέμβρη χαρακτήριζε με προκήρυξή της τους εμπρησμούς «επιχειρησιακά ασυντόνιστους και πολιτικά επιβλαβείς».

Το επταώροφο κτίριο κατεδαφίστηκε. Στο τριγωνικό οικόπεδό του φυτρώνουν σήμερα αγριόχορτα και οι περαστικοί διαβάζουν σε έναν τοίχο το σύνθημα «Βασανίζομαι». Ενα άλλο ερείπιο όμως πατά ακόμη στη Σταδίου. Το κτίριο της Marfin πυρπολήθηκε στις 5 Μαΐου 2010, στη διάρκεια συλλαλητηρίου των εργατικών συνδικάτων. Τρεις υπάλληλοι είχαν εγκλωβιστεί μέσα (ανάμεσά τους μια έγκυος) και πέθαναν από τις αναθυμιάσεις. Παρά τις εκατοντάδες φωτογραφίες και τα βίντεο από εκείνη την ημέρα δεν έχουν βρεθεί οι ένοχοι.

Η ανάμνηση. Μεγάλα ξύλινα κομμάτια και σιδεριές φράζουν σήμερα το κουφάρι της Marfin. Γυμνά πλέον από λουλούδια και αφιερώσεις. Στα συντρίμμια του Αττικόν όμως κάποιος τοποθέτησε ένα τριαντάφυλλο. Αλλος κόλλησε χαρτί με την επιγραφή: «Προδότες δεν θα σκοτώσετε το παρελθόν μας». Μετά την εμπρηστική επίθεση της περασμένης Κυριακής, όπως και στα γεγονότα του ’80 και του 2010 η ρητορική των πολιτικών παρέμεινε παρόμοια. Το ΚΚΕ κατήγγειλε «προβοκάτσια» και ο Αλέξης Τσίπρας ανέφερε ότι «παρακρατικές δυνάμεις έκαψαν την Αθήνα». Στη Σταδίου, τον δρόμο όπου η αναλογία κλειστών προς ανοιχτούς εμπορικούς χώρους αυξήθηκε κατά 13% από το 2010 στο 2011, τα κατεβασμένα ρολά γειτόνευαν χτες με πληγωμένα καταστήματα. Η Πυροσβεστική απομάκρυνε μπάζα, δυο γυναίκες σε στάση λεωφορείου μιλούσαν για «τους αλήτες που διέλυσαν την Αθήνα» και δεκάδες περαστικοί φωτογράφιζαν τα καπνισμένα ερείπια αποθηκεύοντας την ανάμνηση αυτού του εμπρησμού στο κινητό τους.