«Σαφάρι» στην κοιλιά της φάλαινας

Είναι «βρώμικη» δουλειά το να μπορέσει κανείς να συνθέσει την ιστορία της εξέλιξης των έμβιων οργανισμών, και μάλιστα των πρωτευόντων θηλαστικών. Τουλάχιστον, αυτό θα πίστευε όποιος έβλεπε εν δράσει τη δρ Τζόι Ρέιντενμπεργκ που είναι συγκριτική ανατόμος.

Η 50χρονη ερευνήτρια στην Ιατρική Σχολή Mount Sinai στο Μανχάταν, προτιμά να μην ακολουθεί τους πιο σικ δρόμους διαφόρων κλάδων της βιολογίας, αλλά να δίνει έμφαση στην εσωτερική ομορφιά των ζώων. Τον δρόμο για την κατανόηση της εξέλιξης, τον χαράζει με ένα… νυστέρι και όχι μπροστά στην οθόνη ενός υπερυπολογιστή.

Τον τελευταίο καιρό, η δρ Ρέιντενμπεργκ αναδείχτηκε και σε ένα είδος τηλεοπτικού σταρ. Το έργο της πολλές φορές κινηματογραφήθηκε για τις ανάγκες μιας βρετανικής τηλεοπτικής σειράς «Inside nature’s giants» («Μέσα στους γίγαντες της φύσης»), που γνώρισε μεγάλη επιτυχία. Τώρα θα προβάλλεται και στην Αμερική. Στην τηλεοπτική σειρά, μεταξύ άλλων επιστημόνων, συμβάλλει και ο Ρίτσαρντ Ντόκινς που από πολλούς θεωρείται ως ο κορυφαίος εξελικτικός βιολόγος.

Σύμφωνα με τους «New York Times», η δρ Ρέιντενμπεργκ δέχεται τηλεφωνήματα από κάθε μεριά του κόσμου για να κάνει ανατομικές μελέτες σε μεγάλα ζώα που έχουν πεθάνει. Κυρίως σε φάλαινες που εκβράζονται στις ακτές. Πριν από λίγο καιρό είχε βρεθεί στην Ιρλανδία μαζί με τον κτηνιατρικό επιστήμονα Μαρκ Εβανς, για να κάνει ανατομική μελέτη σε μια μεγάλη πτεροφάλαινα βάρους 65 τόνων που είχε εκβραστεί.

Απέναντι σε ένα τέτοιο θηλαστικό, μόνο κατ’ ευφημισμό χρησιμοποιείς νυστέρι. Τη θέση του χειρουργικού εργαλείου έλαβε ένα σκαπτικό μηχάνημα από παρακείμενη κατασκευαστική εταιρεία. Η ερευνήτρια εισχώρησε στο εσωτερικό του θηλαστικού, αναρριχήθηκε με γάντζο στο κεφάλι της, τρία μέτρα ψηλά, έκανε τομές στο δέρμα της μαζί με ό,τι άλλο κάνει ένας ανατόμος και τελικά όταν γύρισε στο ξενοδοχείο της χρειάστηκε να κάνει 15 μπάνια για να καθαρίσει – χωρίς επιτυχία – το λίπος της φάλαινας που την είχε περιλούσει.

Η αλήθεια είναι πως με αυτόν τον τρόπο επέκτεινε τις γνώσεις για τη φυσιολογία των θηλαστικών και κυρίως για το φωνητικό σύστημα των κητωδών, στο οποίο έχει επικεντρώσει την έρευνά της. Οι φάλαινες και τα δελφίνια αναπνέουν από τους φυσητήρες τους και σφραγίζουν τα ρουθούνια όταν καταδύονται. Τα οδοντοκητώδη, όπως είναι τα δελφίνια και οι φυσητήρες, παράγουν υψηλής συχνότητας κριγμούς. Σπρώχνουν τον αέρα μέσα από βαλβίδες στη ρινική οδό, δημιουργώντας παλμούς που εκπέμπονται από τα κεφάλια τους.

Η ερευνήτρια διαπίστωσε ότι ο λάρυγγας των οδοντοκητωδών εκτείνεται μέχρι τη ρινική οδό, επιτρέποντάς τους να ανοίγουν το στόμα τους καθώς κυνηγούν, χωρίς να εισέρχεται νερό στην αναπνευστική οδό. «Είναι σα να έχουν έναν… εντοιχισμένο αναπνευστήρα», όπως λέει η ίδια.

Από την άλλη, οι φάλαινες από ανήκουν στα μυστακοκητώδη (χωρίς δόντια), παράγουν χαμηλής συχνότητας ήχους που μπορούν να διαδίδονται σε αποστάσεις εκατοντάδων χιλιομέτρων στον ωκεανό. Η δρ Ρέιντενμπεργκ ανακάλυψε ότι ο λάρυγγας σε αυτά τα θηλαστικά είναι συνδεδεμένος με έναν γιγαντιαίο θύλακο. Καθώς διοχετεύουν αέρα στον θύλακο δημιουργούνται δονήσεις στο νερό και με τον τρόπο αυτό παράγουν το τραγούδι τους.