Η πριγκίπισσα του Κόλπου

Θα το θέσω με έναν πικρό παραλληλισμό: Αν η ολονυκτία του Μεγάρου Μαξίμου είχε ως επίδικο τα 300 εκατ. ευρώ που λείπουν για να ολοκληρωθεί η συμφωνία μεταξύ δανειστών και Ελλάδας, τα ίδια περίπου χρήματα (250 εκατ. δολάρια) κόστισε στη βασιλική οικογένεια του Κατάρ ο πίνακας «Οι χαρτοπαίχτες» του Σεζάν απ’ τους κληρονόμους του Γιώργου Εμπειρίκου.

Κι αν ο δανεισμός απ’ την τρόικα μοιάζει για τη φτωχή μας χώρα με ρωσική ρουλέτα, η συμφωνία για το ντιλ του πίνακα έκλεισε με ένα και μοναδικό χτύπημα στην υψηλότερη τιμή που πληρώθηκε ποτέ για έργο τέχνης. Και εδώ δεν υπάρχουν δάκρυα, ίσως μόνον το αθάνατο: «Τα χρήματα κάνουν τον κόσμο να γυρνά».

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ. Κι αυτό ήταν απλώς η κορυφή του παγόβουνου για τον οξυδερκή παρατηρητή των γεωπολιτικών διεργασιών και των πολιτισμικών συσχετισμών. Γιατί το γεγονός πως ένας Σεζάν θα κοσμεί πλέον το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης στην Ντόχα, την πρωτεύουσα του Κατάρ, δεν είναι μόνον το αίσιο τέλος ενός ντιλ μεταξύ αραβικών οικογενειών και παραδοσιακών αστικών τζακιών της Δύσης. Είναι η αιχμή του δόρατος μιας «ιμπεριαλιστικής» πρόθεσης απ’ την μεριά του Κατάρ να διαμορφώσει έναν πολιτιστικό πόλο ανάμεσα σε δύο ακόμη νέους και ασύδοτους παίχτες: την Ρωσία και την Κίνα.

Και ο άνθρωπος πίσω απ’ το κορυφαίο ντιλ έχει όνομα και επώνυμο (εντάξει, λίγο μακρόσυρτο): Η Αυτής Εξοχότης σεΐχα Μαγιάσα μπιν Χαμάντ μπιν Καλίφα αλ Τάνι.

Η κόρη του Εμίρη, που γεννήθηκε μόλις το 1983. Κι όμως αποτελεί το «έξυπνο όπλο» του ιδιότυπου πολέμου, που περιγράψαμε παραπάνω. Οι κακές γλώσσες θέλουν τους εμίρηδες του Κατάρ να αγοράζουν μεν καλά κομμάτια αλλά να μην μπορούν να κατανοήσουν το βαθύτερο νόημά τους. Αντιμετωπίζουν τα έργα ως άλλα κοσμήματα. Η κόρη του Εμίρη – η οποία θεωρείται πως έχει κόντρα με τον θείο της Σαούντ αλ Τάνι – δώρισε στη μητέρα της για την Γιορτή της Μητέρας μια εννέα μέτρων χάλκινη αράχνη της γλύπτριας Λουίζ Μπουρζουά.

Το ανέκδοτο που κυκλοφορεί στους εικαστικούς κύκλους είναι πως περιμένει ένα λουλούδι από μπαλόνια διά χειρός Τζεφ Κουνς ως δώρο για του Αγίου Βαλεντίνου. Αστοχο μάλλον αστείο, καθώς όπως έχει δηλώσει έχει το έργο στη συλλογή της.

Επικεφαλής των μουσείων του Κατάρ, με λαμπρές σπουδές στις πολιτικές επιστήμες και στη λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο του Ντιουκ της Βόρειας Καρολίνας των ΗΠΑ – έχει διατελέσει υπάλληλος στο νεοϋορκέζικο κινηματογραφικό φεστιβάλ Tribeca (που μετέφερε στο Κατάρ με τη βοήθεια του Μάρτιν Σκορσέζε και της ινδής σκηνοθέτιδος Μίρα Νάιρ). Η νεαρή και όμορφη Μαγιάσα επίσης έχει αξιοζήλευτο επιτελείο αφού πολύ προσφάτως ο πρόεδρος του διεθνούς τμήματος του οίκου δημοπρασιών Christie’s, Εντουαρντ Ντόλμαν, παραιτήθηκε από τη θέση του για να αναλάβει διευθυντής του γραφείου της και επενδυτικός σε θέματα τέχνης σύμβουλός της.

Και ο μπαμπάς της πάντως είχε τη δική του εμπλοκή με το νέο ακριβό σπορ της τέχνης, αφού το 2007 είχε πληρώσει 10,7 εκατ. ευρώ για το έργο του Ντέμιαν Χερστ «Lullaby Spring» (μια εγκατάσταση από 6.136 ζωγραφισμένα χάπια) αλλά και 50 εκατ. ευρώ για τον πίνακα του Μαρκ Ρόθκο «White Center» από τη σειρά του Ροκφέλερ Σέντερ.

Ετσι, αν στο μυαλό σας έρχεται το κλασικό κορίτσι με την μπούρκα και τη μυθική περιουσία, απλώς κάντε undo (στη γλώσσα των κομπιούτερ). Το 14ο παιδί του Εμίρη του Κατάρ, η πρωτότοκη κόρη του Εμίρη με τη δεύτερη γυναίκα του Μοζάχ μπιν Νάσερ Αλ-Μισνέντ έχει από καιρό κάνει την κοσμοπολίτικη δρασκελιά της. Μιλάει αγγλικά, αραβικά και γαλλικά απταίστως. Και έχει εκφράσει σαφείς πολιτικές προθέσεις από τα φοιτητικά της χρόνια στην Αμερική όταν υπήρξε ενεργό στέλεχος και αντιπρόεδρος σε οργανισμούς που προωθούσαν τον πολιτικό διάλογο. Ενώ και στο Παρίσι – σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης (Paris 1) – εργάστηκε για λίγο στην Ουνέσκο, συνέβαλε και συμμετείχε ενεργά στην έδρα του ROTA, ενός ιδρύματος του Κατάρ με φιλανθρωπικό πρόσημο που ενεργοποιήθηκε για να βοηθήσει τα θύματα των πρόσφατων φυσικών καταστροφών στην Ασία.

Η πρόσφατη αγορά του πίνακα του Σεζάν απ’ την βασιλική οικογένεια -πίσω από την οποία βρισκόταν και πάλι η Μαγιάσα – είναι ο κρίκος στην αλυσίδα μιας στρατηγικής. Σε έναν υπόγειο πόλεμο πασπαλισμένο με ωκεανούς πετροδολάρια, «αγορασμένους» επιμελητές τέχνης και ένα όνειρο: να γίνει το Κατάρ η μικρή χώρα στην ανατολική ακτή της Σαουδικής Αραβίας, εκτός από Ελντοράντο με πετρέλαια και γυάλινους πύργους, μια πολιτιστική κιβωτός.

Ο Σαούντ αλ Τάνι διέθεσε την περίοδο 1996-2004 1,1 δισ. ευρώ για έργα τέχνης ενώ το 2005 επένδυσε 9,9 εκατ. ευρώ σε 136 φωτογραφίες (μεταξύ των οποίων έργα του Μαν Ρέι και άλλων). Τι θα σταματούσε την τρελή του πορεία στον κόσμο της τέχνης; Μια κατηγορία. Το 2005 κατηγορήθηκε ότι υπεξαίρεσε εκατομμύρια από συγγενικά του πρόσωπα και πως διασπάθισε δημόσιο χρήμα. Ο κατ’ οίκον περιορισμός ήταν το αποτέλεσμα.

Ο δε ανταγωνιστής του σε χρήμα και ντιλ είχε πάλι το ίδιο ονοματεπώνυμο: Μαγιάσα μπιν Χαμάντ μπιν Καλίφα αλ Τάνι. Που για πολλούς έχει εμπλοκή με την επιχείρηση αναχαίτισης της δίψας για τέχνη του θείου της Σαούντ αλ Τάνι.

Η ίδια είναι που την περίοδο 2007-2008 αγόρασε για λογαριασμό της καταριανής βασιλικής οικογένειας έργα των Λιχτενστάιν και Τζεφ Κουνς δαπανώντας 400 εκατ. δολάρια ενώ το 2009 αγόρασε (κρατηθείτε) έντεκα πίνακες Ρόθκο έναντι 310 εκατ. δολαρίων! Η Μαγιάσα παντρεύτηκε το 2006 τον πρωτότοκο γιο του Αμπντούλ Αζίζ μπιν Τζασίμ μπιν Χαμίντ αλ Τάνι και έχουν δύο γιους. Τώρα δε εργάζεται – πολιτισμικά πάντα – και για τον φάκελο της υποψηφιότητας του Κατάρ για το Μουντιάλ του 2022 προτείνοντας ένα ζηλευτό και πανάκριβο πρόγραμμα εκδηλώσεων.

ΤΟ «ΚΑΥΣΙΜΟ». Εντάξει, κορίτσι του σπιτιού δεν θα την χαρακτηρίζαμε, ούτε και ένα συνηθισμένο παιδί 29 ετών (όπως αυτά της Δύσης που αναζητούν δουλειά και βομβαρδίζουν με βιογραφικά τις εταιρείες). Εξάλλου είναι πολλά τα λεφτά που διαχειρίζεται, υψηλές οι προσδοκίες (και πολιτιστικές και πολιτικές). Δεν είναι και λίγο για ένα παιδί αυτής της ηλικίας να υποδέχεται την Πέμπτη στο Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης στην Ντόχα την έκθεση του Τακάσι Μουρακάμι. Τον δε Μάρτιο ετοιμάζεται για το μεγάλο Αρτ Φόρουμ στο Κατάρ. Που θα στεγάσει και τα φιλόδοξα όνειρά της, με καύσιμο τα αμέτρητα πετροδολάρια, βεβαίως.

ΕΙΠΕ
Δίχως οραματικούς ηγέτες, αυτός ο κόσμος δεν θα μπορεί να επιτύχει τους στόχους του για ένα καλύτερο μέλλον
ΕΙΠΑΝ ΓΙ’ ΑΥΤΗΝ
Θεωρώ εαυτόν ως ιδιαίτερα τυχερό για τη συνεργασία του Ιδρύματος Παγκοσμίου Κινηματογράφου με το Ινστιτούτο Κινηματογράφου της Ντόχα, που έγινε δυνατή χάρη στις άοκνες προσπάθειες της Αυτής Εξοχότητος
Μάρτιν Σκορσέζε