Το τέταρτο κουδούνι

Κύριε υπουργέ Πολιτισμού και Τουρισμού και κύριε υπουργέ Οικονομικών, κύριοι Γερουλάνο και Βενιζέλο, να ρωτήσω ευθέως: Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου δε θα ‘χουμε τη χαρά να δούμε φέτος; Πάπαλα; Τα έσβησεν ο Σβώλος, που ‘λεγαν και οι παλιοί; Διότι ρωτάω και ξαναρωτάω κι όλο μου λένε «υποσχέσεις δίνονται αλλά λεφτά όχι». Αφήστε που το Ελληνικό Φεστιβάλ χρωστάει από πέρσι στους πάντες – ο Γιώργος Λούκος (φωτογραφία), ο πρόεδρός του, έχει χάσει τον ύπνο του, κοντεύει ν’ αρρωστήσει, έχει αρχίσει να κάνει ακυρώσεις σε ξένα συγκροτήματα που ‘χε κλείσει… – γιατί του χρωστούν απ’ το υπουργείο 1,5 εκατομμύριο ευρώ, ήτοι τη μισή απ’ την εγκεκριμένη περσινή επιχορήγηση συν τις επιστροφές ΦΠΑ παλαιότερων ετών. Κι αν δεν ξεχρεώσει τα περσινά πώς θα κάνει φεστιβάλ φέτος…

Εδώ χαμός γίνεται, για Φεστιβάλ μιλάμε, θα μου πείτε. Και, κατ’ αρχάς, δε θα ‘χετε άδικο. Αλλά επειδή το Φεστιβάλ, όσο κι αν αφρίζουν και λυσσομανούν και συκοφαντούν τριγύρω κάποιοι τέως διαπλεκόμενοι και οικονομικά θιγόμενοι, είναι απολύτως πετυχημένο κι επειδή το αντίκρισμα, αν κλείσει, καθώς έχει πια διεθνή απήχηση, θα εισπραχθεί και πέραν των συνόρων, μήπως πρέπει τα υπουργεία Πολιτισμού και Οικονομικών να το εξετάσουν το θέμα. Εγκαίρως, Διότι, απ’ ό,τι ακούω, για ορισμένους που φέρνουν ψήφους λεφτά υπάρχουν…

Η Πειραματική Σκηνή της Τέχνης τη γλίτωσε τελικά – παρά τρίχα. Ο Δήμος Θεσσαλονίκης – λέγε με Μπουτάρη – αντέδρασε στην ανακοίνωση ότι διακόπτει τη λειτουργία της. Και, με εισήγηση της αντιδημαρχίας Πολιτισμού, το Δημοτικό Συμβούλιο ενέκρινε την οικονομική ενίσχυση του παλαιότερου, μετά το ΚΘΒΕ, θεατρικού σχήματος της πόλης – και του συνεπέστερου… – με 75.000 ευρώ. Κι ο Νικηφόρος Παπανδρέου την πήρε πίσω την απόφαση. Η κατάσταση, βέβαια, δε σώζεται παρά προσωρινά – η Πειραματική χρωστάει τα διπλά και ίσως σε μερικούς μήνες βρεθεί στην ίδια κατάσταση. Αλλά, τουλάχιστον, το επετειακό για την Θεσσαλονίκη – εκατό χρόνια απ’ την απελευθέρωσή της απ’ τους Τούρκους – 2012 θα λειτουργήσει. Κι ο Θεός βοηθός.

Αναθερμάνθηκε, όμως, κι η συζήτηση για τη διάθεση στο θίασο μιας απ’ τις αναξιοποίητες αποθήκες του λιμανιού ώστε να απαλλαγεί απ’ το ενοίκιο. Συζήτηση που ‘χε ξεκινήσει, αν δεν κάνω λάθος, απ’ το ’97 και την αλήστου μνήμης Θεσσαλονίκη Πολιτιστική Πρωτεύουσα. Δεν είναι λογικό και θεμιτό μια απ’ τις τεράστιες, αμπαρωμένες αποθήκες να διαμορφωθεί σε θεατρικό χώρο με δυο – τρεις αίθουσες ώστε να επωφεληθούν, εκτός της Πειραματικής η οποία διαθέτει ήδη τον εξοπλισμό, και τα Δημήτρια που είναι και απευθείας υπόθεση του Δήμου;

«Είναι δύσκαμπτος στις αποφάσεις του ο Οργανισμός Λιμένος Θεσσαλονίκης στον οποίο ανήκουν τα κτίσματα» μου ‘λεγαν. «Και θέλει να βγάλει χρήματα». Μα οι αποθήκες κλειστές είναι. Κι ο ΟΛΘ δεν έχει τη φιλοδοξία να το πω, το φιλότιμο να το πω, κάτι να κάνει για τον ταλαιπωρημένο στην πόλη του πολιτισμό;

Δεν ήταν ο Τσέχοφ που πιστεύω ο «Θείος Βάνιας» του Βαχτάνγκοφ. Πιστεύω σ’ έναν Τσέχοφ «προς τα μέσα» κι η παράσταση του Λιθουανού – και διευθυντή του μοσχοβίτικου Θεάτρου – Ρίμας Τουμίνας ήταν ένας Τσέχοφ «προς τα έξω» – εντάσεις, πολλή κίνηση, σωματκότητα, εξπρεσιονισμοί, διαρκές μουσικό χαλί ενώ η πεποίθησή μου είναι πως στον Τσέχοφ και στον Πίντερ τη μουσική την εμπεριέχει το κείμενο – αλλά, ταυτόχρονα, και μια παράσταση παραφορτωμένη με ευρήματα, φλύαρη – για παράδειγμα το φινάλε. Εν τούτοις τη σέβομαι: υπήρχε άποψη, υπήρχε συνέπεια, υπήρχε ομοιογένεια, υπήρχε συνοχή. Και υπήρχε ύφος. Ενιαίο.

Πάνω απ’ όλα, όμως, υπήρχαν Ηθοποιοί. Καλά δεμένοι ηθοποιοί πρώτης τάξεως, απ’ τους οποίους ξεχώρισα την Μαρία Μπερντίνσκιχ, Σόνια ιδανική, τον εκρηκτικό Βλαντίμιρ Βντοβίτσενκοφ – ένας άντρακλας Αστροφ (φωτογραφία αριστερά) – και, πάνω απ’ όλους, τον Σεργκέι Μακοβέτσκι. Ενας Βάνιας με βελούδινες αποχρώσεις και με βλέμματα κέντημα, ένας Βάνιας που από μόνος του ήταν μουσική: ένας Μεγάλος – με την πλήρη σημασία της λέξης κι όχι την εξευτελισμένη – ηθοποιός.

Ο ηθοποιός ή ο σκηνοθέτης – ο καλλιτέχνης γενικά – που βγαίνει και δηλώνει δημόσια πως είναι ο καλύτερος ή πως δε βρίσκει αντάξιούς του να δουλέψει μαζί τους δεν πάσχει μόνο από τερατώδη, αρρωστημένη εγωπάθεια και ναρκισσισμό. Εχει τελειώσει ως καλλιτέχνης. Κι ας τον ακολουθούν από κεκτημένη ταχύτητα τα φαν κλαμπ. Ετσι πιστεύω.

Μ’ αφορμή τον σαιξπηρικό «Περικλή» που ανέβασε, σε μια πολύ ενδιαφέρουσα για μένα παράσταση, ο Γιάννης Χουβαρδάς και παίζεται στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού, να θυμίσω πως στην Αθήνα μπορεί να ‘ναι η πρώτη, αν δεν κάνω λάθος, φορά που ανεβαίνει το έργο στα ελληνικά – στην Θεσσαλονίκη, όπου η παράσταση έχει ανηφορίσει για τρεις, μέχρι και σήμερα, βραδιές, το ‘χει ανεβάσει ο Νίκος Χουρμουζιάδης για την Πειραματική Σκηνή της Τέχνης το 1998 – ’99.

Αλλά το 1973 έχει παρουσιαστεί στο πρωτότυπο στο Ηρώδειο, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, σε σκηνοθεσία Τόμπι Ρόμπερτσον απ’ το – τότε περιοδεύον – Prospect Theatre, που ‘παιξε και «Δωδέκατη νύχτα» ενώ επανήλθε το 1979, στον Λυκαβηττό εκείνη τη φορά – Φεστιβάλ Αθηνών πάντα -, με «Αμλετ». Και ξέρετε ποιος έπαιζε τον επώνυμο ρόλο; Ο Ντέρεκ Τζάκομπι (φωτογραφία). Που ‘κανε επίσης Σερ Εϊντριου στην «Δωδέκατη νύχτα» ενώ το ’79 ήταν ο Αμλετ της παράστασης του Prospect.

«Επειτα από ένα ανεπανάληπτο τράβελινγκ – καλπασμός». Αϊιιιιιιιιι… Τσούζει. Οταν το διαβάζεις.

Ολος ο κόσμος, μια σκηνή…