Τα παιδιά του Πούτιν ξεσηκώθηκαν

Τις τελευταίες ημέρες της Σοβιετικής Ενωσης πέρασα πολύ χρόνο σε ένα συγκρότημα από ουρανοξύστες κατά μήκος του Μόσκοβα μελετώντας κάτι που θεωρούσα κρίσιμο ερώτημα για το μέλλον του ψυχροπολεμικού μας αντιπάλου: Θα μπορούσε στη Ρωσία να αναπτυχθεί μια γνήσια μεσαία τάξη; Οχι μια τάξη πολιτών ευνοημένων από το κράτος, αλλά ανεξάρτητων επιτυχημένων Ρώσων που θα γίνονταν κινητήρια δύναμη της χώρας.

Το «σύμπλεγμα κατοικιών νέων» στις όχθες του ποταμού ήταν προϊόν μιας τυπικά ελαφρόμυαλης ιδέας της Κομσομόλ με σκοπό να καταπολεμηθεί το πρόβλημα της στέγασης. Νέοι επαγγελματίες σε κρατικές επιχειρήσεις – εν προκειμένω κυρίως επιστήμονες από ένα ινστιτούτο πυρηνικών ερευνών και μηχανικοί από το εργοστάσιο που κατασκεύαζε τη ρωσική εκδοχή του διαστημικού λεωφορείου – έπαιρναν αρκετούς μήνες άδεια προκειμένου να εργαστούν ως οικοδόμοι, για να εγκατασταθούν τελικά σε ένα πολύτιμο νέο διαμέρισμα. Το σκεπτικό ήταν το εξής: απελευθερωμένοι από τον συνωστισμό στο διαμέρισμα των γονιών τους, τοποθετημένοι σε μια νέα κοινότητα, θα αφοσιώνονταν ακόμη περισσότερο στην υψηλών απαιτήσεων εργασία τους.

Τούτο βέβαια συνέβαινε το 1991, την εποχή των δυνατοτήτων. Πολλές οικογένειες μετακόμισαν στο νέο τους σπιτικό στο συγκρότημα Atom και γρήγορα παραιτήθηκαν από το Δημόσιο προκειμένου να ενταχθούν στον ιδιωτικό τομέα. (Στο μεταξύ, ένας άλλος σύγχρονός τους, ο Βλαντίμιρ Πούτιν, βίωνε τη δική του διαπλαστική εμπειρία στο απόλυτο προπύργιο του κράτους: η τελευταία αποστολή του ως συνταγματάρχη της KGB ήταν να επιτηρεί τους φοιτητές στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Λένινγκραντ.)

Ο ΙΓΚΟΡ. Αγαπημένος μου κάτοικος του Atom ήταν ένας ιδεολόγος μηχανικός ονόματι Ιγκόρ. Ενώ οι περισσότεροι νέοι καπιταλιστές δοκιμάζονταν σε συναλλαγές και διαπραγματεύσεις – εισαγωγές τζιν, υπολογιστών, δίσκων ροκ μουσικής -, ο Ιγκόρ ήταν από τους λίγους που επιχείρησε να τα καταφέρει ως βιοτέχνης. Το σχέδιό του ήταν ιδιοφυές. Οι πολίτες έβγαζαν πλέον χρήματα, αντιμετώπιζαν όμως τις ιδιωτικές τράπεζες με φοβερή καχυποψία. Ετσι, αποφάσισε να ανακαινίσει ένα παλιό εργοστάσιο με σκοπό να κατασκευάζει υψηλής ποιότητας χρηματοκιβώτια.

Για τους Ρώσους ήταν μια εποχή συγκεχυμένης αναζήτησης, με τη λαχτάρα να γίνουν «φυσιολογικοί άνθρωποι» (normalniye lyudi). Χιλιάδες πολίτες, ενδεχομένως και κάτοικοι του Atom, ξεχύθηκαν στους δρόμους για να αντιμετωπίσουν μια απόπειρα πραξικοπήματος και να γιορτάσουν τη νεοαποκτηθείσα εξουσία τους.

Μία δεκαετία αργότερα η νέα Ρωσία βρισκόταν ακόμη σε εξέλιξη. Πρόεδρος της χώρας ήταν ο σκοτεινός πράκτορας της KGB, ενώ για πολλούς η προσφιλής σύγχυση των αρχών της δεκαετίας του ’90 είχε δώσει τη θέση της στην απογοήτευση. Ο κόσμος του Atom διασκορπίστηκε. Κάποιοι έφυγαν για τον Καναδά, άλλοι για το Ισραήλ, άλλοι για τις ΗΠΑ. Ο Ιγκόρ και η σύζυγός του Τάνια μετακόμισαν σε μεγαλύτερο διαμέρισμα. Οι δύο κόρες τους είχαν πολιτιστικές και όχι εμπορικές φιλοδοξίες – η Μαρία ασχολείται με αγιογραφίες και η Κάτια είναι πιανίστα.

Σήμερα ο Ιγκόρ και η Τάνια ζουν στο Λονδίνο. Επειτα από 20 χρόνια αγώνων ενάντια στη γραφειοκρατία και στη διαφθορά εγκατέλειψαν τη Ρωσία, πούλησαν την επιχείρησή τους και στα 55 του ο Ιγκόρ ολοκληρώνει τις μεταπτυχιακές του σπουδές στο ντιζάιν. Παρακολούθησε τις πρόσφατες διαδηλώσεις στη Μόσχα από το Ιντερνετ και διέκρινε κάτι που τον έκανε υπερήφανο: μορφωμένους, νέους επαγγελματίες, προφανώς normalniye lyudi. Ανάμεσά τους και η κόρη του Μαρία.

Ενας ρώσος δημοσιογράφος τούς βάφτισε «οι νέοι οργισμένοι». Είναι επιτυχημένοι, 30χρονοι αστοί, αρκετά μεγάλοι για να έχουν γευτεί τον ευρύτερο κόσμο, πολύ μικροί για να νοσταλγούν τον παρηγορητικό κομφορμισμό της σοβιετικής εμπειρίας και πολύ νέοι για να φοβούνται. Νιώθουν ξεγελασμένοι και προσβεβλημένοι από το «θείο δικαίωμα» του Πούτιν. Πιστεύουν ότι οι φυσιολογικοί άνθρωποι δικαιούνται φυσιολογικούς ηγέτες.