Η ντίβα του γκέτο της Βαρσοβίας

Η Βιέρα Γκραν, η πολωνέζα ντίβα του γκέτο της Βαρσοβίας, κατηγορήθηκε ως καρφί των Ναζί από τον επίσης ονομαστό συνεργάτη της, τον Βλάντισλαβ Σπίλμαν, που ενέπνευσε στον Ρομάν Πολάνσκι τη βραβευμένη ταινία «Ο πιανίστας». Στα 86 της αποδέχτηκε τελικά την πρόταση της συγγραφέως και δημοσιογράφου Αγκάτα Τουσίνσκα για μια σειρά από συνεντεύξεις που αφορούν ένα βιβλίο αφιερωμένο στη ζωή της.

Εβραϊκής καταγωγής, γεννημένη και μεγαλωμένη στη Βαρσοβία, η Βιέρα Γκραν εμφανίζεται στην αρχή επιθετική και καχύποπτη. Φοβάται τους πάντες και στο διαμέρισμά της δεν ανάβει ποτέ το φως καθώς είναι σίγουρη πως «εκείνοι – οι εχθροί της – και μαζί τους οι προσβολές, οι κατηγορίες» έχουν εγκαταστήσει έναν ειδικό μηχανισμό στη λάμπα για να την παρακολουθούν. Κάτω από το μαξιλάρι της έχει ένα μαχαίρι, ένα σφυρί κι ένα κατσαβίδι ενώ στον τοίχο του διαδρόμου είναι γραμμένες οι φράσεις «Βοήθεια!! Η κλίκα του Σπίλμαν και του Πολάνσκι θέλει να με σκοτώσει! ΒΟΗΘΕΙΑ!!!». Από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου η Βιέρα Γκραν είναι σίγουρη πως όλοι την κυνηγούν και όλοι θέλουν να την αφανίσουν και η βασική αιτία – πιστεύει η ίδια – είναι αυτός ο «ιταμός και φαντασμένος» Σπίλμαν, ο διευθυντής του πολωνικού ραδιοφώνου ή αλλιώς ο «πιανίστας» της ταινίας του Ρομάν Πολάνσκι.

Ο Βλάντισλαβ Σπίλμαν και η Γκραν θα συναντηθούν για πρώτη φορά στο μπαρ «Στούκα», στο γκέτο της Βαρσοβίας, όπου εκείνη ήταν το αστέρι και εκείνος ένας από τους δύο πιανίστες. Συνεργάτες για περίπου έναν χρόνο, κάποια στιγμή θα χωριστούν και δεν θα ξαναβρεθούν μέχρι το τέλος του πολέμου. Το Φεβρουάριο του 1945, η Γκραν θα πάει στο Ράδιο Βαρσοβία που μόλις είχε αρχίσει να εκπέμπει ξανά με σκοπό να βρει μια δουλειά. Υπεύθυνος του σταθμού ήταν ο Σπίλμαν, ο οποίος μόλις τη συνάντησε τής είπε τα εξής: «Δεν πέθανες εσύ; Και τι γυρεύεις εδώ; Εγώ άκουσα ότι συνεργάστηκες με την Γκεστάπο! Δεν προσλαμβάνω άτομα που συνεργάστηκαν με την Γκεστάπο».

Η Βιέρα Γκραν τα λόγια αυτά δε θα τα ξεχάσει ποτέ. Αμέσως μετά τη συνάντηση με τον «πιανίστα» θα πάει κατευθείαν στο αστυνομικό τμήμα της περιοχής για να τον καταγγείλει για δυσφήμηση. Εκεί, θα τη συλλάβουν, θα την ανακρίνουν και θα τη φυλακίσουν, θα τη δικάσουν με την κατηγορία της συνεργασίας με τον κατακτητή (ο οποίος είχε δολοφονήσει την οικογένειά της) και εν τέλει θα την απαλλάξουν.

Η τραγωδία της όμως δεν τελειώνει εδώ καθώς το «γκεσταπίτικο παρελθόν» της θα συνεχίσει να την στοιχειώνει όπου κι αν βρεθεί για να τραγουδήσει ή απλώς να ζήσει – από την Πολωνία ώς το Ισραήλ και από τη Γαλλία ώς τη Βενεζουέλα.

Το 1971, η Βιέρα Γκραν, που είχε επιστρέψει στο Ισραήλ για μια σειρά ρεσιτάλ, θα αναγκαστεί να τα ακυρώσει, καθώς τα μέλη της Παγκόσμιας Ομάδας Αγώνα κατά των Ναζί Εγκληματιών απειλούσαν ότι θα έρθουν στην παράσταση φορώντας τη ριγέ στολή των στρατοπέδων. Παρ’ ότι έχει απαλλαγεί από τις κατηγορίες λόγω αμφιβολιών και δήλωνε ανέκαθεν αθώα, η Γκραν δεν θα σταματήσει να ακούει αυτούς που την κατηγορούν ώς τον θάνατό της, το Νοέμβριο του 2007, σ’ έναν οίκο ευγηρίας στο Παρίσι.

Το βιβλίο της Τουσίνσκα, γεμάτο βιογραφικά στοιχεία, αποτελεί περισσότερο έρευνα παρά βιογραφία. Εννοιες όπως ο θάνατος και η επιβίωση, το δίκαιο και το άδικο, το σωστό και το λάθος και κυρίως η αλήθεια και η μνήμη εμπλέκονται γύρω από τη ζωή της ντίβας του γκέτο της Βαρσοβίας και μετατρέπονται σε ερωτήματα που δύσκολα επιδέχονται απαντήσεις.