«Καρότσι μπίζνες» στους δρόμους της κρίσης

Τους χωρίζουν λίγα μέτρα απ’ το χαρτζιλίκι της ημέρας. Οι δύο άντρες με τα εφηβικά μουστάκια έχουν σκεβρώσει πάνω από ένα στραπατσαρισμένο πλυντήριο. Το κοπανούν με σφυρί και κατσαβίδι για να απογυμνώσουν τον μεταλλικό σκελετό από την πλαστική του σάρκα. Στα πόδια τους βίδες και ελατήρια. Απέναντί τους άλλοι δύο τεμαχίζουν με χαρτοκόπτες το περίβλημα ενός θερμοσίφωνα.

Με κάθε στριγκλιά του λεπιδιού στη λαμαρίνα βλέπεις κι ένα καρότσι σούπερ μάρκετ να τρεκλίζει πλάι τους.

Με κάθε γδούπο ξεπροβάλλει κάποιο άλλο. Μοιάζει με παρέλαση παλιοσίδερων σε έναν δρόμο που κάποτε μονοπωλούσαν τα φορτηγά μεταφορικών εταιρειών. Επτά μήνες περνούν από εκεί. Με τον καιρό όλο και περισσότεροι. Είναι μετανάστες χωρίς νόμιμα έγγραφα και άδειες παραμονής που συλλέγουν μέταλλα από τα σκουπίδια και τα πωλούν σε μάντρες του Βοτανικού και του Ταύρου.

Μέχρι να κρυφτεί ο ήλιος, μία από αυτές τις μάντρες υποδέχεται τους συλλέκτες μετάλλων κατά δεκάδες. Σπρώχνουν το καρότσι τους σε μια ζυγαριά όπου άλλοτε Τσιγγάνοι αλβανικής και ελληνικής καταγωγής ανέβαζαν τα τρίκυκλα με τη δική τους σοδειά.

Το βάρος αναγράφεται σε έναν ηλεκτρονικό πίνακα. Αδειάζουν το καρότσι, το ζυγίζουν ξανά (συνήθως είναι στα 20-25 κιλά) και ο μάντρας κάνει τον λογαριασμό. «Τζαμάλ, φίνις;», ρωτάει έναν μετανάστη. Μιλάει σε όλους πίσω από κάγκελα. Μπροστά του έχει μια λίστα με ονόματα, κιλά και τιμές. Δίπλα του μια σακούλα κέρματα. Ενα κιλό σίδερο αποτιμάται στα 0,20 ευρώ. Ενα κιλό χαλκός στα 3 ευρώ. Το μεγαλύτερο ποσό που έχει δώσει σε κάποιον μετανάστη όταν βρισκόμαστε εκεί είναι 37 ευρώ. «Κυκλοφορούν όλη μέρα σαν τα μυρμήγκια. Καθαρίζουν την Αθήνα από τα σκουπίδια της», λέει καθώς ρουφάει το τσιγάρο, κάνει άλλη μια σούμα, πληρώνει έναν ακόμη. Αν προσθέσεις στο σκηνικό τα λερωμένα απ’ τη σκουριά χέρια των μεταναστών και τους μεταλλικούς λόφους, είναι λες και βρίσκεσαι σε χρηματιστήριο σκουπιδιών. Μέχρι που στη μάντρα μπαίνει ο ανταγωνιστής τους, ένα γυαλισμένο Opel Astra με παλιοσίδερα στα πίσω καθίσματα και στη θέση του συνοδηγού.

Ετσι βγάζει εδώ και τρία χρόνια, παράλληλα με τη δουλειά στην οικοδομή, ένα επιπλέον μεροκάματο ο Βαγγέλης Ζώτος. «Τώρα μαζεύω λιγότερα», λέει. «Εδώ και επτά μήνες μάς τρώνε τη δουλειά. Τους βλέπω και στη γειτονιά μου. Δέκα σε έναν κάδο σαν να ‘χουν σκύψει πάνω από καζάνι με φαγητό».

Το αποκαλούν «καρότσι μπίζνες». Είναι ο μόνος τρόπος για αρκετούς παράνομα διαμένοντες μετανάστες να βγάλουν χρήματα στην Αθήνα. Οι περισσότεροι που κάνουν αυτή τη δουλειά κατάγονται από το Μπανγκλαντές.

Εργάζονται σε δυάδες. Ο ένας αναμοχλεύει μέσα στους κάδους συνήθως με κάποιο μεταλλικό άγκιστρο και ο άλλος φυλάει το καρότσι με την πραμάτεια. Δουλεύουν 12 ώρες τη μέρα. Ξεκινούν στις έξι το πρωί και συνήθως μέχρι τις τέσσερις πρέπει να παραδώσουν στις μάντρες. Και υπολογίζουν πως διανύουν με τα πόδια μέχρι και 30 χιλιόμετρα στη βάρδια τους: πολλές φορές μάλιστα, δημιουργούν κομβόι καροτσιών ακόμη και σε κεντρικούς δρόμους και λεωφορειολωρίδες δοκιμάζοντας την υπομονή επιβατών και οδηγών.

Λιγοστοί από αυτούς μαζεύουν και χαρτιά. Ισως είναι οι πιο απελπισμένοι. Το κιλό κοστίζει μόλις 0,05 ευρώ. «Δεν μας είναι απαραίτητοι, κάνουμε τη δική μας διαλογή», λέει ο Κώστας Ζαμινός, ένας από τους παλιότερους χαρτάδες, με μαγαζί που κλείνει έναν αιώνα ζωής στην οδό Πειραιώς. Καθημερινά θα περάσουν από εκεί τουλάχιστον πέντε μετανάστες με χαρτόκουτες, περιοδικά και εφημερίδες.

Η Αστυνομία δεν συλλαμβάνει τους συλλέκτες μετάλλων και χαρτιού καθώς δεν είναι αδίκημα να σπρώχνεις καρότσι σούπερ μάρκετ στον δρόμο. Επιλέγουν αυτή τη λύση αντί να αγοράσουν τρίκυκλο, γιατί εκείνο χρειάζεται άδειες και έγγραφα που δεν διαθέτουν. Στον δρόμο για μια μάντρα στον Βοτανικό, ο Ασάν βγάζει και ξεδιπλώνει ένα έγγραφο. Είναι η απόφαση απέλασής του. Επρεπε να είχε φύγει για το Μπανγκλαντές τον περασμένο Ιούνιο.

Η ΒΑΣΗ ΤΩΝ ΣΥΛΛΕΚΤΩΝ. Μία από τις βάσεις των συλλεκτών μετάλλων βρίσκεται σε πολυκατοικία στο Κέντρο της Αθήνας. Ο ακάλυπτος είναι γεμάτος με πάνω από είκοσι καροτσάκια. Κάποια είναι ασφαλισμένα με αλυσίδες για να μην τα αρπάξει άλλος. Τα περισσότερα έχουν κλαπεί από σούπερ μάρκετ. Αλλα τα έχουν ανασύρει από χωματερές και τα έχουν ανακατασκευάσει.

Ορισμένοι, όπως ο Τζαμάλ Χουσεΐν, φαίνεται πως έχουν εξαπατηθεί. Αγόρασε, όπως λέει, το δικό του καρότσι με 10 ευρώ από έναν Πακιστανό που έκανε πρωτύτερα αυτή τη δουλειά.

Ο συμπατριώτης του, Αμίν Τίτο, στο Μπανγκλαντές ήταν ηλεκτρολόγος. «Μου είχαν πει στην πατρίδα μου πως στην Ελλάδα υπάρχουν δουλειές με μισθό 1.000 ευρώ τον μήνα», λέει σε σπαστά αγγλικά. «Τους πίστεψα. Πλήρωσα 5.000 ευρώ για να φτάσω εδώ, αλλά δουλειές δεν βρήκα. Δεν έχω άλλη επιλογή από το καρότσι. Μόνο για να πληρώσω το φαγητό μου». Ο Τίτο ζει σε αυτή τη βάση των συλλεκτών. Μια παλιά βιοτεχνία που έχει μετατραπεί σε κυψέλη ανθρώπων. Οι ένοικοί της φτάνουν τους 150.

Από αυτούς, όπως μας λένε, οι 10 έχουν πόστα σε φανάρια (όπου πουλάνε χαρτομάντιλα ή καθαρίζουν παρμπρίζ), οι 50 δεν εργάζονται και οι υπόλοιποι κυνηγούν τα σκραπ στις γειτονιές της πόλης. Πληρώνουν κάθε μήνα σε συμπατριώτη τους 200 ευρώ για φαγητό και νοίκι.

Η Αστυνομία έχει μπει τρεις φορές στην πολυκατοικία τους, λέει ο Τίτο. Τους έχει συλλάβει επειδή δεν είχαν χαρτιά και τους έχει αφήσει και πάλι ελεύθερους με αποφάσεις απέλασης που δεν έχουν εκτελεστεί. Και τις τρεις φορές συνεργεία του δήμου έχουν μαζέψει τα παλιοσίδερα που είχαν στοιβάξει στον φωταγωγό οι μετανάστες για να τα οδηγήσουν έπειτα σε πιστοποιημένους χώρους ανακύκλωσης.

«Δεν είμαι ενάντια στην προσπάθεια αυτών των ανθρώπων να βγάλουν μεροκάματο», παρατηρεί ο αντιδήμαρχος Καθαριότητας Ανδρέας Βαρελάς. Ωστόσο προσθέτει ότι «η διαδικασία με τα καροτσάκια δεν εξυπηρετεί την ανακύκλωση. Συλλέγονται μεταξύ άλλων κουτιά με χρώματα ή φυτοφάρμακα και καταλήγουν συχνά σε παράνομα χυτήρια χωρίς τον απαραίτητο έλεγχο».

Τα συνεργεία του Δήμου Αθηναίων έχουν μαζέψει από τις αρχές Σεπτεμβρίου μέχρι σήμερα πάνω από 500 τόνους σκραπ.

Συνεργάζονται με 640 επιχειρήσεις εστίασης της πόλης για παράδοση γυάλινων συσκευασιών, ενώ οι κίτρινοι κάδοι για τη συλλογή χαρτιού έχουν τοποθετηθεί σε 157 σημεία της πόλης. Πέρσι πάντως μόλις το 10% των απορριμμάτων που παρήγαγε ο Δήμος Αθηναίων ανακυκλώθηκε.