O άγγλος κροίσος των εφευρέσεων

Από παιδί ο σερ Τζέιμς Ντάισον είχε μια περιέργεια μηχανικού για τα πράγματα. Ηθελε να ξέρει πώς δουλεύουν οι συσκευές που χρησιμοποιούμε στην καθημερινότητά μας και πάντα σκεφτόταν τρόπους για να βελτιώσει τη λειτουργία τους. Οταν μεγάλωσε λίγο, αυτή τη σιγουριά του την εφάρμοσε στην πράξη και κατάφερε να χτίσει μια βιομηχανική αυτοκρατορία εφευρέσεων που βασίζεται στη φαντασία, στην τόλμη και στο «μεγάλο σχολείο» της αποτυχίας.

Αν μη τι άλλο, κανείς δεν έχει κατηγορήσει τον Τζέιμς Ντάισον για έλλειψη επιμονής. Πώς θα μπορούσε άλλωστε; Οταν κάποιος προσπαθεί επί 15 χρόνια να φτιάξει μια πρωτοποριακή ηλεκτρική σκούπα και κατασκευάζει 5.126 πρωτότυπα χωρίς να πτοηθεί από τις αποτυχίες του, σίγουρα δεν το βάζει κάτω εύκολα σε κανέναν τομέα της ζωής του. Και πράγματι, ο 64χρονος βρετανός μηχανικός και εφευρέτης τα κατάφερε κατά τη δοκιμή της σκούπας υπ’ αριθμόν 5.127. Ηταν αυτή που του άνοιξε τον δρόμο για να φιγουράρει ανάμεσα στους πλουσιότερους και πιο πετυχημένους βρετανούς εφευρέτες και τον έφερε έως το παλάτι του Μπάκιγχαμ, όπου η βασίλισσα Ελισάβετ του απένειμε τον τίτλο του σερ το 2006.

Αποφασιστικός από μικρός. «Ηθελα να τα παρατήσω κάθε μέρα. Αλλά όταν ήμουν νέος έτρεχα μεγάλες αποστάσεις, από ένα χιλιόμετρο έως 15 χιλιόμετρα. Δε με άφηναν στο σχολείο να τρέξω περισσότερο γιατί πίστευαν ότι θα κατέρρεα. Ημουν πολύ καλός στο τρέξιμο όχι γιατί είχα την κατάλληλη φυσική κατάσταση, αλλά γιατί είχα μεγάλη αποφασιστικότητα. Εκεί έμαθα να είμαι αποφασιστικός», λέει ο Ντάισον εξηγώντας τη φιλοσοφία του.

Τρέχοντας μακρινές αποστάσεις ο Ντάισον έμαθε ότι τα όριά μας είναι πάντα σχετικά και πρέπει να τα δοκιμάζουμε συνέχεια: «Πολλοί άνθρωποι τα παρατούν όταν φαίνεται ότι ο κόσμος είναι εναντίον τους. Εκεί όμως είναι το σημείο που πρέπει να προσπαθήσεις περισσότερο. Χρησιμοποιώ πάντα το τρέξιμο ως αναλογία. Οταν τρέχεις, υπάρχουν στιγμές που νομίζεις ότι δεν μπορείς να συνεχίσεις. Αλλά αν καταφέρεις και σπάσεις το φράγμα του πόνου, θα τερματίσεις και θα είσαι καλά. Συχνά η λύση σε περιμένει στη γωνία».

Σκούπα χωρίς σακούλα. Η σκούπα αυτή δεν έχει σακούλα για να μαζεύει τη σκόνη. Λειτουργεί χάρη σε μια τεχνολογία με βάση τη φυγόκεντρο δύναμη, την οποία ανέπτυξε ο ίδιος το 1978 και τη χρησιμοποίησε σε ένα καροτσάκι που κινείται επάνω σε μια κυλινδρική μπάλα. Από το 1993 η σκούπα αυτή έχει πουλήσει 35 εκατομμύρια κομμάτια σε όλον τον κόσμο.

Και όμως στην αρχή, όταν προσπάθησε να την πουλήσει στους μεγάλους κατασκευαστές, κανένας δεν την ήθελε, καθώς η αγορά για τις σακούλες στις ηλεκτρικές σκούπες έφτανε τα 400 εκατομμύρια ευρώ ετησίως. Τότε αποφάσισε να προχωρήσει μόνος του στην κατασκευή της και συνεργάστηκε με μια εταιρεία στην Ιαπωνία. Εκεί, στη χώρα όπου τα γκάτζετ θεοποιούνται αλλά και εκτιμώνται πολύ πιο γρήγορα από ό,τι στον υπόλοιπο δυτικό κόσμο, η σκούπα του γνώρισε μεγάλη επιτυχία και έτσι επεκτάθηκε και σε άλλες αγορές.

Πολλοί προσπάθησαν να τον αντιγράψουν. Το 1999 κέρδισε μια δικαστική μάχη εναντίον γνωστής βιομηχανίας που χρησιμοποίησε το σχέδιό του. Από τότε βρίσκεται συχνά στα δικαστήρια για παρόμοιες υποθέσεις. Μόλις την περασμένη εβδομάδα έχασε μια αντίστοιχη δίκη στη Βρετανία εναντίον κινεζικής εταιρείας, ενώ την κέρδισε στη Γαλλία.

Και άλλες εφευρέσεις. Ο Ντάισον δεν σταμάτησε στην ηλεκτρική σκούπα. Αφού είχε σχεδιάσει και κατασκευάσει έως και πρωτοποριακά αμφίβια οχήματα, συνέχισε με έναν ανεμιστήρα χωρίς λεπίδες. Κάτι που πριν από τη δική του υλοποίηση φάνταζε αδύνατο. Σειρά είχε ο στεγνωτήρας για τα χέρια στο μπάνιο. Χρειάστηκαν τρία χρόνια δουλειάς από επιστήμονες και μηχανικούς για να φτιάξουν ένα μηχάνημα που βγάζει αέρα με ταχύτητα 640 χλμ. την ώρα και στεγνώνει τα χέρια σε 12 δευτερόλεπτα. Είναι φιλικό προς το περιβάλλον και χρησιμοποιεί 80% λιγότερη ενέργεια από έναν κοινό στεγνωτήρα. Τελευταίο του εγχείρημα, που μόλις κυκλοφόρησε στην αγορά, ένα αερόθερμο που μετατρέπει τον ψυχρό αέρα του περιβάλλοντος σε θερμό.

Πρωτοποριακές μέθοδοι. Ο Ντάισον πρωτοπορεί και στις μεθόδους εργασίας που εφαρμόζει στις εγκαταστάσεις της εταιρείας. Ολοι δουλεύουν μαζί σε ενιαίους χώρους χωρίς να κρύβουν οι σχεδιαστές τα πρωτότυπα συσκευών. Ολοι πρέπει να βλέπουν και να ξέρουν τι κάνει κάθε τμήμα. Αυτό εμπεριέχει το ρίσκο να διαρρεύσουν καινούργια σχέδια και ιδέες, αλλά υπάρχει απόλυτη εμπιστοσύνη στους εργαζομένους. Επίσης, ο Ντάισον αποθαρρύνει τη χρήση e-mail και ενημερωτικών σημειωμάτων μεταξύ των υπαλλήλων προτιμώντας να μιλούν πρόσωπο με πρόσωπο. «Στέλνοντας ένα e-mail δεν σκέφτεσαι όπως όταν μιλάς σε κάποιον από κοντά. Δεν υπάρχει το δημιουργικό αλισβερίσι», λέει ο ίδιος.

Γι’ αυτόν τον λόγο η ατμόσφαιρα στο κτίριο μοιάζει με πανεπιστήμιο. «Θέλουμε να κάνουμε τους ανθρώπους εδώ να αισθάνονται ότι βρίσκονται πολύ κοντά σε νέες ανακαλύψεις. Δεν θέλω να έχουν την αίσθηση ότι δουλεύουν σε ένα εργοστάσιο, αλλά σε ένα πανεπιστήμιο ιδεών και δημιουργίας».

Πριν από 30 χρόνια ο Ντάισον ζούσε χάρη στον μισθό της γυναίκας του Ντίεντρε Χίντμαρς, την οποία παντρεύτηκε το 1968. Σήμερα, η προσωπική του περιουσία υπολογίζεται σε 1,7 δισ. ευρώ. Στην εταιρεία του δουλεύουν 2.700 «συνεργάτες», 1.300 από τους οποίους έχουν έδρα τη Βρετανία. Στις εγκαταστάσεις της στο Μάλμσμπερι εργάζονται 700 ερευνητές. Πέρυσι επένδυσε 51 εκατ. ευρώ στην έρευνα και στην ανάπτυξη νέων προϊόντων και τεχνολογιών. Το 80% των προϊόντων του πωλείται εκτός Βρετανίας. Το 2010 ο τζίρος της εταιρείας έφτασε το 1,01 δισ. ευρώ – αύξηση της τάξεως του 13% σε σχέση με το 2009.

Ιδρυμα με το όνομά του. Πριν από εννέα χρόνια ο βρετανός εφευρέτης δημιούργησε ένα ίδρυμα με το όνομά του, με στόχο να βοηθήσει στην εκπαίδευση των νέων σχεδιαστών και μηχανικών, με φαντασία και διορατικότητα. «Χρειαζόμαστε μαθητές που σκέφτονται διαφορετικά και κάνουν λάθη, πολλά λάθη.

Τα μεγάλα μυαλά πάντα κάνουν πολλά λάθη γιατί δεν φοβούνται να δοκιμάζουν καινούργια τρελά πράγματα ξανά και ξανά», λέει ο ίδιος.

Το ίδρυμα χρηματοδοτεί πολλά εκπαιδευτικά προγράμματα σε συνεργασία με τα σχολεία του Γουίλτσαϊρ στη Νοτιοδυτική Αγγλία, καθώς και ιατρικές και επιστημονικές έρευνες.