Η ευρωπαϊκή κρίση στο σημείο μηδέν

Μια «οριστική λύση» στη Σύνοδο Κορυφής θα βοηθήσει την Ελλάδα;

Ναι, γιατί θα επιτρέψει να ομαλοποιηθούν οι συνθήκες στις αγορές και θα ανοίξει σταδιακά τις στρόφιγγες του δανεισμού για τις τράπεζες. Κάτι τέτοιο θα ωφελούσε και τα ελληνικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Προφανώς οποιαδήποτε εξέλιξη δεν θα απαλλάξει τη χώρα μας από τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει απέναντι στους ευρωπαίους εταίρους και στο ΔΝΤ όπως αυτές θα προβλέπονται από τη νέα δανειακή σύμβαση.

Ποιες είναι οι χώρες με την υψηλότερη αξιολόγηση;

Οι χώρες με την υψηλότερη δυνατή αξιολόγηση ΑΑΑ στην ευρωζώνη είναι πλέον μόνο η Γερμανία, η Γαλλία, η Αυστρία, η Ολλανδία, η Φινλανδία και το Λουξεμβούργο. Οι χώρες αυτές συνεισφέρουν τα περισσότερα κεφάλαια και στο ευρωπαϊκό ταμείο βοήθειας EFSF, το οποίο έχει αντίστοιχη αξιολόγηση.

Τι σημαίνει για τις ίδιες αυτές χώρες η αξιολόγηση ΑΑΑ;

Οσο υψηλότερη είναι η αξιολόγηση από τους οίκους τόσο χαμηλότερος θεωρείται ο κίνδυνος που αναλαμβάνουν οι επενδυτές (τράπεζες κ.λπ.) όταν τις δανείζουν αγοράζοντας τα ομόλογά τους. Η Γερμανία, για παράδειγμα, θεωρείται ότι εκδίδει τα πιο ασφαλή 10ετή ομόλογα και επομένως το επιτόκιό τους είναι μόλις 2%. Αντίθετα, το επιτόκιο των αντίστοιχων ιταλικών δεκαετών ομολόγων πλησιάζει σήμερα το 7%. Μια υποβάθμιση για μια χώρα σημαίνει υψηλότερο κόστος δανεισμού από τις αγορές οδηγώντας συχνά στην επιβολή μέτρων λιτότητας. Επίσης θα ανάγκαζε επενδυτικά κεφάλαια (funds) να προχωρήσουν αυτόματα σε πωλήσεις ομολόγων χωρών που υποβαθμίστηκαν αυξάνοντας ακόμη περισσότερο το κόστος δανεισμού τους. Οποιαδήποτε υποβάθμιση χωρών επίσης κάνει πιο δύσκολη έως αδύνατη την παροχή βοήθειας από τις χώρες αυτές προς την Ελλάδα.

Γιατί πλανάται η απειλή των υποβαθμίσεων;

Οι οίκοι αξιολόγησης και ιδιαίτερα η Standard & Poor’s χτυπούν το καμπανάκι του κινδύνου επικαλούμενοι τις συνεχιζόμενες διαφωνίες των Ευρωπαίων για το πώς θα πρέπει να αντιμετωπιστεί η κρίση χρέους. Αρνητικά έχουν επιδράσει επίσης οι προβλέψεις για μείωση της οικονομικής δραστηριότητας στις ευρωπαϊκές χώρες όπου πλανάται η απειλή της ύφεσης.

Πώς επηρεάζει μια πιθανή υποβάθμιση του ευρωπαϊκού ταμείου EFSF την εξεύρεση λύσης στην κρίση της ευρωζώνης;

Για το EFSF το εγγυώνται οι έξι χώρες που έχουν σήμερα την υψηλότερη αξιολόγηση ΑΑΑ και επομένως έχει κι αυτό την ίδια αξιολόγηση για να μπορεί να δανείζεται φθηνά από τις αγορές και να δανείζει με τη σειρά του χώρες που έχουν ανάγκη. Εάν υποβαθμιστεί η αξιολόγηση του Ταμείου, αυτό θα σημάνει ότι υπάρχει μεγαλύτερη δυσκολία να αντληθούν φθηνά κεφάλαια από τις αγορές με αποδέκτες χώρες που βρίσκονται σε ανάγκη, θέτοντας σε κίνδυνο τα προγράμματα βοήθειας προς αυτές. Περιπλοκές σε μια τέτοια περίπτωση μπορεί να δημιουργηθούν και στην παροχή βοήθειας στην Αθήνα.

Ποιο είναι το σχέδιο της Γαλλίας και της Γερμανίας που θα παρουσιαστεί στη Σύνοδο Κορυφής για τη σωτηρία της ευρωζώνης;

Μέρκελ και Σαρκοζί επιδιώκουν αναθεώρηση των ευρωπαϊκών συνθηκών. Το Σύμφωνο Σταθερότητας που υιοθετήθηκε το 1997 επιβάλλει όριο 3% επί του ΑΕΠ στο έλλειμμα που μπορεί να έχει κάθε χώρα. Πολλές χώρες όμως το έχουν καταστρατηγήσει – ακόμη και η Γαλλία και η Γερμανία. Τώρα ο γαλλογερμανικός άξονας ζητά την αυστηρότερη εφαρμογή των συνθηκών αυτών και επιπλέον την αυτόματη επιβολή αυστηρών κυρώσεων στις χώρες που υπερβαίνουν το όριο του 3%. Αυτό θα άνοιγε τον δρόμο για μεγαλύτερη παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας με αγορές ομολόγων (ελληνικά, ιταλικά, ισπανικά κ.λπ.). Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, η κυβέρνηση θεωρεί ότι με το Μνημόνιο ουσιαστικά έχει υιοθετηθεί η συγκεκριμένη πολιτική, οπότε εκτιμά ότι δεν θα υπάρξει διαφορά για τη χώρα μας.

Ποια είναι η σημασία του ρόλου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας σήμερα;

Η ΕΚΤ μπορεί να διαδραματίσει τον πιο σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση της κρίσης αγοράζοντας ομόλογα χωρών με προβλήματα για να μειώσει το κόστος δανεισμού τους. Επισήμως η τράπεζα αρνείται να αναλάβει ρόλο «ύστατου δανειστή» παρά τις εκκλήσεις πολλών Ευρωπαίων και μη. Ομως εάν περάσει από τη Σύνοδο Κορυφής το σχέδιο Μέρκελ – Σαρκοζί, τότε αναμένεται να ανοίξει ο δρόμος για μεγαλύτερη παρέμβαση της ΕΚΤ στις αγορές. Αυτό τουλάχιστον έχει υποσχεθεί εμμέσως πλην σαφώς ο πρόεδρός της Μάριο Ντράγκι – ή Σούπερ Μάριο όπως είναι επίσης γνωστός. Η Τράπεζα έχει ήδη αγοράσει ομόλογα χωρών με προβλήματα (Ιταλία, Ισπανία, Ελλάδα, Ιρλανδία, Πορτογαλία) αξίας πάνω από 200 δισ. ευρώ.

Θα ψηφίσουν και οι 27 χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης τις προτάσεις Γαλλίας και Γερμανίας;

Η Μέρκελ και ο Σαρκοζί έχουν ζητήσει και από τις 27 χώρες να αποδεχθούν τις αλλαγές στις ευρωπαϊκές συνθήκες ώστε να μπορέσουν να εφαρμοστούν από τον Μάρτιο και μετά. Σε αντίθετη περίπτωση, Παρίσι και Βερολίνο θα προσπαθήσουν να περάσουν τις αλλαγές με πράσινο φως μόνο από τις 17 χώρες της ευρωζώνης. Ρόλο – κλειδί έχει η Βρετανία η οποία έχει αντιδράσει σε αλλαγές των ευρωπαϊκών συνθηκών.