Μια μοντέρνα Σεχραζάτ

Ετος 2003. Ο γνωστός πια σε όλους μας, και εδώ στην Ελλάδα, σεΐχης Χαμάντ μπιν Καλίφα Αλ Τάνι παραχωρεί μια από τις σπάνιες συνεντεύξεις του στην εκπομπή «60 Minutes» του αμερικανικού δικτύου CBS. «Οποιος θέλει να αναπτύξει τη χώρα του», λέει, «πρέπει να κάνει πράξη τη δημοκρατία. Αυτό πιστεύω εγώ». Για τους Καταριανούς και τους υπόλοιπους Αραβες της περιφέρειας που βλέπουν τηλεόραση στο σπίτι, η συνέντευξη αυτή είναι το απόλυτο σοκ. Οχι λόγω των δηλώσεων του εμίρη περί δημοκρατίας και ελευθερίας. Αλλά γιατί δίπλα του, μπροστά στον φακό, κάθεται η σεΐχα Μόζα μπιντ Νάσερ Αλ Μίσνεντ. Είναι η πρώτη φορά που βλέπουν – τουλάχιστον στη συντριπτική πλειοψηφία τους – κάποια από τις πρώτες κυρίες τους. Ακόμα και σήμερα, οι άλλες δύο, αμφότερες εξαδέλφες του Αλ Τάνι, παραμένουν άφαντες. Η σεΐχα Μόζα, από την άλλη πλευρά, έχει συμπεριληφθεί από το «Time» στον κατάλογο των 100 ισχυρότερων γυναικών του κόσμου. Και τα τελευταία τρία χρόνια συμπεριλαμβάνεται σταθερά από το «Vanity Fair» στον κατάλογο των πιο καλοντυμένων κυριών στον κόσμο.

Οταν επισκέφθηκε μετά του συζύγου της την Ισπανία τον περασμένο Απρίλιο, το κοσμικό Διαδίκτυο γέμισε ψηφοφορίες για το ποια ήταν πιο στυλάτη, αυτή ή η πριγκίπισσα Λετίθια. Στο εξωτερικό, η σεΐχα Μόζα φορά πάντα ένα κομψό τουρμπάνι ασορτί με ανσάμπλ που αναδεικνύουν ολοένα και περισσότερο τις ωραίες γραμμές της. Στο εσωτερικό, η εμφάνισή της είναι πιο συντηρητική, η μαντίλα της εντούτοις παραμένει πάντα χαλαρά δεμένη. Οσο για τη δήλωση που είχε κάνει τον Μάιο του 2007 μπροστά στους φοιτητές του Πανεπιστημίου Rice στο Χιούστον, αυτή είχε κάνει πολλά φρύδια να ανασηκωθούν και πολλά μάτια να γουρλώσουν: «Πώς μπορούμε να μιλάμε ειλικρινά για πολιτική συμμετοχή των γυναικών στη Μέση Ανατολή, όπου έχουν γίνει ένα προϊόν που χρησιμοποιείται κυνικά ως εγγύηση από καθεστώτα στα οποία δεν έχουν καμία πραγματική εξουσία;». Ταυτόχρονα βέβαια η ίδια κυρία χαρακτηρίζει τον φεμινισμό κάτι «αποικιακό», που θέλει να επιβάλλει στις γυναίκες Αραβες «κοσμικούς», ξένους προς αυτές, κανόνες και αξίες. Τάσσεται υπέρ της «ισότητας του Ισλάμ»∙ το καταριανό Σύνταγμα κατοχυρώνει πράγματι την ισότητα των φύλων, με βάση τον οικογενειακό κώδικα εντούτοις, η πολυγαμία επιτρέπεται, η γυναίκα οφείλει «υπακοή» στον σύζυγό της κι εκείνος πρέπει να της δώσει άδεια προκειμένου να εργαστεί.

Μην ψάχνετε άσπρο και μαύρο: η σεΐχα Μόζα είναι μια περίπλοκη και αμφιλεγόμενη προσωπικότητα, το ίδιο άλλωστε είναι ως κράτος και το Κατάρ. Η εξουσία του εμίρη είναι απόλυτη, το Κατάρ παραμένει προσωπικό φέουδο των Αλ Τάνι και οι εκλογές για ένα νομοθετικό συμβούλιο που προκήρυξε πρόσφατα ο εμίρης για το 2013 δεν αναμένεται να το αλλάξουν αυτό∙ εντούτοις, η Αραβική Ανοιξη ούτε που έχει «ακουμπήσει» τη συγκεκριμένη χώρα. Ισως διότι το κατά κεφαλήν εισόδημα στον μεγαλύτερο εξαγωγέα υγροποιημένου φυσικού αερίου παγκοσμίως είναι κάπου 120.000 δολάρια και οι 250.000 πολίτες του (οι υπόλοιποι 1,45 εκατ. κάτοικοί του είναι ξένοι εργάτες) έχουν όλες τις παροχές δωρεάν. Από την άλλη πλευρά, το Κατάρ πρωταγωνιστεί με τον τρόπο του στην Αραβική Ανοιξη, έστειλε αεροσκάφη και πολύ χρήμα στη Λιβύη, ζήτησε πολύ νωρίς την απομάκρυνση του υεμενίτη δικτάτορα, έκλεισε πολύ νωρίς την πρεσβεία του στη Δαμασκό – και να μην ξεχνάμε το «βαρύ πυροβολικό» του, το Αλ Τζαζίρα. Τελευταία βέβαια υπάρχουν γκρίνιες από Λιβύη και Τυνησία πλευρά για υπερβολική ανάμειξη και προώθηση των ισλαμικών ομάδων και κινημάτων, αλλά αυτή είναι μια άλλη ιστορία, το θέμα μας είναι η γοητευτική σεΐχα.

Λέγεται λοιπόν – ή καλύτερα, δεδομένου πως μιλάμε για το Κατάρ, ψιθυρίζεται – πως την ημέρα του γάμου της το 1977, σε ηλικία 18 ετών, ήταν θλιμμένη. Κι όμως παντρευόταν τον διάδοχο του θρόνου. Ισως να έφταιγε το γεγονός ότι ο τότε εμίρης και πατέρας του γαμπρού, ο σεΐχης Καλίφα μπιν Χαμάντ Αλ Τάνι, είχε φυλακίσει τον δικό της πατέρα και υποχρεώσει σε εξορία στο Κουβέιτ και στην Αίγυπτο την οικογένειά του. Διότι ο πατέρας της, ο Νάσερ Αλ Μίσνεντ, ένας κοινός θνητός, ήταν αντίπαλος της βασιλικής δυναστείας, είχε μάλιστα τολμήσει να ζητήσει δημοσίως δίκαιη κατανομή του πλούτου στη χώρα. Κάποιοι λένε λοιπόν πως ο γάμος της σεΐχα Μόζα με τον Αλ Τάνι ήταν καθαρά πολιτικός, ώστε να συμφιλιωθούν οι δύο οικογένειες. Αλλοι επιμένουν πως ο Αλ Τάνι είδε την 18χρονη, όμορφη φοιτήτρια Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κατάρ και απλώς αποφάσισε ότι τη θέλει. Ενδεχομένως να ισχύουν και τα δύο… Σε κάθε περίπτωση, από το 1995 και εξής, όταν ο σημερινός εμίρης ανέτρεψε με ένα αναίμακτο πραξικόπημα τον πατέρα του (λένε πως του το είπε τηλεφωνικά ενόσω έκανε διακοπές στην Ελβετία κι εκείνος απλώς του έκλεισε το τηλέφωνο), η σεΐχα Μόζα άρχισε να γράφει τη δική της ιστορία.

Είναι πρόεδρος του Ιδρύματος του Κατάρ για την Εκπαίδευση, τις Επιστήμες και την Ανάπτυξη των Κοινοτήτων, με προϋπολογισμό άνω των 15 δισ. δολαρίων. Είναι επίσης πρόεδρος του Ανώτατου Συμβουλίου Οικογενειακών Υποθέσεων, αντιπρόεδρος του Ανώτατου Συμβουλίου Εκπαίδευσης και του Ανώτατου Συμβουλίου Υγείας, πρόεδρος του Ιατρικού και Ερευνητικού Κέντρου Σίντρα, ιδρύτρια του Κέντρου Σαφαλάχ για Παιδιά με Ειδικές Ανάγκες, ειδική απεσταλμένη της UNESCO για τη Βασική και Ανώτερη Εκπαίδευση, εμπνεύστρια της Πόλης της Εκπαίδευσης, όπου έχουν βρεθεί πλάι πλάι παραρτήματα των μεγαλύτερων αμερικανικών πανεπιστημίων, και άλλα πολλά. Πέραν των πλούσιων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων της, γυναίκες και παιδιά είναι, όπως καταλάβατε, ο «τομέας» της και η δράση της δεν περιορίζεται στο Κατάρ – κάθε άλλο. Η ίδια έχει χαρίσει στον Αλ Τάνι τα 7 από τα 24 παιδιά του, δικός της γιος είναι και ο σημερινός διάδοχος, αν και υπάρχουν άλλοι γιοι μεγαλύτεροι.

Λέγεται πως υπήρξαν μηχανορραφίες. Λέγεται επίσης πως η σεΐχα Μόζα δεν διατηρεί τις καλύτερες σχέσεις με τον πρωθυπουργό και υπουργό Εξωτερικών του Κατάρ Χαμάντ μπιν Γιασίμ Αλ Τάνι. Λέγεται ότι οι ακραίοι σαλαφιστές τη θεωρούν όνειδος∙ από την άλλη πλευρά, οι φεμινίστριες δυτικού τύπου, όπως η αιγύπτια συγγραφέας Ζουμάνα Χαντάντ, τη θεωρούν μια «μοντέρνα Σεχραζάτ» που απλώς «συμβιβάζεται και απαλύνει τη συνείδησή της υιοθετώντας την παράλογη και αντιφατική ετικέτα του “ισλαμικού φεμινισμού”». Πάντως, όταν έχεις εχθρούς σε όλα τα στρατόπεδα, τότε μάλλον κάτι καλό (προσπαθείς να) κάνεις.