Ωραία τα βραβεία, αλλά η χώρα χρειαζόταν υποτροφίες
Η είσοδος ήταν κλειδαμπαρωμένη. Ο θυρωρός ξεκλείδωνε και ξεκλείδωνε και ακόμη έξω ήμουν. Στην πάνω γωνία διέκρινες τις πλάτες των διαδηλωτών. Αλλη μία μέρα που το Σύνταγμα μύριζε φωτιά. Πίσω μου, στην Αρεοπαγίτου οι τουρίστες έπαιζαν με τον αθηναϊκό ήλιο. Οι ταξιτζήδες είχαν καταλάβει τα πεζοδρόμια και περίμεναν να τους γυρίσουν στα ξενοδοχεία τους. Κομπολόγια και φραπέδες. Μαθητές ενός δημοτικού σχολείου πιασμένοι χεράκι χεράκι πήγαιναν για το Μουσείο της Ακρόπολης. Αταξίες και γελάκια. Λίγες ημέρες πριν είχα δει την ίδια εικόνα στη Λεωφόρο Συγγρού. Παιδιά του λυκείου περίμεναν να μπουν στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση. Πράγματι, ουρές για μια θεατρική παράσταση. Ή μήπως ήταν για την έκθεση φωτογραφίας; Ή για κάποια συζήτηση στη σειρά «Λέξεις και σκέψεις»; Ο Αντώνης Παπαδημητρίου, πρόεδρος του Ιδρύματος Αλέξανδρος Ωνάσης, στο τηλέφωνο ήταν διστακτικός. «Τι να πεις μέσα σε αυτό τον χαμό;». Τελικά, συμφωνήσαμε να τα πούμε μόλις θα επέστρεφε από την Αμερική. Δέκα μέρες μετά στα κεντρικά γραφεία του Ιδρύματος, στους πρόποδες της Ακρόπολης.
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
8 λεπτά Αν προσπαθήσετε λίγο, από το μπαλκόνι σας έχετε θέα προς το Σύνταγμα και τη Βουλή.
Ναι και καμιά φορά κοιτάω τους συγκεντρωμένους και λέω: μα έχουν καταλάβει σε ποια χώρα ζούμε; Εχουν καταλάβει τι προβλήματα έχουμε; Λες και αρνούμαστε να δούμε την πραγματικότητα.
Η απουσία αυτογνωσίας δεν αφορά, βέβαια, μόνο τους διαδηλωτές…
Ολους μας αφορά. Αν πιάσεις έναν έναν τους Ελληνες, θα σου πει τα σωστά. Οτι η κρίση δεν είναι μόνο οικονομική, ότι είναι μια κρίση θεσμών και αξιών. Οτι δεν θα την ξεπεράσουμε αν ο καθένας δεν πάψει να κοιτάει τον εαυτούλη του. Την επόμενη στιγμή, όμως, ο καθένας από εμάς είναι μέρος μιας συντεχνίας που κοιτάζει να σώσει τα κεκτημένα της.
Εχει ψαλιδιστεί το έργο του Ιδρύματος τώρα με την οικονομική κρίση;
Οχι. Το Ιδρυμα δεν έχει επιχειρήσεις εδώ στην Ελλάδα οπότε δεν επηρεάζεται. Επιχειρηματικά πάντοτε δρούσαμε στο εξωτερικό.
Συνεχίζετε δηλαδή την επιχειρηματική σας δράση, δεν τρώτε από τα έτοιμα.
Μα ναι. Ο Ωνάσης είχε την ευφυΐα να επιβάλει στο Ιδρυμα την επιχειρηματική δράση. Δεν του έδωσε απλώς έναν κουμπαρά με χρήματα, τα οποία κάποια στιγμή θα τελείωναν. Του έδωσε δουλειές πραγματικές. Ναυτιλία, ακίνητα, διαχείριση κεφαλαίων.
Και τι κέρδη έχετε;
Αυτό που μπορώ να σας πω είναι πώς κατανέμονται. Το 40% των κερδών αποδίδεται στο κοινωφελές έργο του Ιδρύματος και το 60% επανεπενδύεται. Ετσι, αν είχαμε πάρει από τον Ωνάση 100 δολάρια, αυτή τη στιγμή έχουμε περίπου 1.000 και έχουμε δαπανήσει περίπου 400 σε κοινωφελή έργα.
Η κρίση άλλαξε τις προτεραιότητες σας;
Ναι, βέβαια. Σταματήσαμε τα Βραβεία Ωνάση. Ωραία ήταν, αλλά η χώρα έχει ανάγκη από υποτροφίες. Το Εθνικό Ιδρυμα σταμάτησε να δίνει, υπάρχουν όμως νέοι που πρέπει να συνεχίσουν τις σπουδές τους. Αυξήσαμε λοιπόν τις υποτροφίες.
Πόσες δώσατε φέτος;
Περίπου 200. Κάθε υποτροφία στοιχίζει περίπου 16.000 – 17.000 ευρώ τον χρόνο. Αλλες είναι ένα έτος, τα master, άλλες είναι διετείς, υπάρχουν και τα διδακτορικά που πάνε μέχρι 4 χρόνια. Επομένως, μια υποτροφία μάς κοστίζει κατά μέσο όσο περίπου 40.000. Συνολικά έχουμε δώσει πάνω από 5.000 υποτροφίες. Σε ανθρώπους που σήμερα είναι καθηγητές πανεπιστημίων, βουλευτές, είχαμε κατά καιρούς και υπουργούς, στελέχη επιχειρήσεων. Και στην τέχνη έχουμε πολύ σημαντικούς υποτρόφους. Τον Καβάκο, τον Μίλτο Λογιάδη, τον Σγούρο.
Εκτός από τις υποτροφίες, τι άλλο ενισχύετε τώρα με την κρίση;
Τη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών. Ενας νέος άνθρωπος, άνεργος, φοιτητής ή υπάλληλος δεν μπορεί συνεχώς να ταλαιπωρείται. Εχει ανάγκη να δει και μια άσπρη μέρα, ας το πούμε έτσι.
Πόσα χρήματα θα δώσει φέτος το Ιδρυμα σε όλες αυτές τις δραστηριότητες;
Λίγες δεκάδες εκατομμύρια ευρώ. Υπολογίζω τις υποτροφίες, τη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, το Θυγατρικό Ιδρυμα στη Νέα Υόρκη, την υποστήριξη εδρών ελληνικών σπουδών σε όλο τον κόσμο.
Στη Νέα Υόρκη τι παρουσιάζετε;
Εχουμε ένα πολιτιστικό κέντρο στην Πέμπτη Λεωφόρο και κάνουμε εκθέσεις για την αμφισβήτηση των προκαταλήψεων. Ας πούμε, «η θέση της γυναίκας στην κλασική Αθήνα». Η προκατάληψη είναι ότι η γυναίκα στην αρχαία Αθήνα ήταν υποδεέστερη. Δεν ήταν. Κοινωνικά ήταν ισότιμη. Και αυτό προκύπτει από τα εκθέματα που δείξαμε. Καλούμε επίσης σημαντικούς έλληνες καθηγητές να πάνε στην Αμερική να διδάξουν στα πανεπιστήμια.
Ρουσφέτια στις υποτροφίες σάς ζητάνε; Εχετε βληθεί δηλαδή από την περιρρέουσα ατμόσφαιρα;
Εχουμε βληθεί, αλλά έχουμε καλές ασπίδες. Για τις υποτροφίες υπάρχει η επιτροπή ακαδημαϊκών συμβούλων. Κάθε υποψηφιότητα βαθμολογείται τουλάχιστον από τρεις συμβούλους χωριστά. Τα αποτελέσματα τα παίρνει το ΔΣ και δεν τα αλλάζει, παρά μόνο καθορίζει τις προτεραιότητες. Φέρ’ ειπείν, μια χρονιά μπορεί να μειώσουμε τις χορηγίες για τη Θεολογία και να αυξήσουμε τις χορηγίες για την Ιατρική. Φροντίζουμε να υπάρχει ένα reality check, ας το πούμε έτσι.
Κοινωνικά κριτήρια δεν έχετε στη χορήγηση υποτροφιών;
Υπάρχουν υποτροφίες με κοινωνικά κριτήρια, αλλά αυτές είναι επιπλέον του αριθμού που έχουμε αποφασίσει ότι θα δώσουμε. Δηλαδή, δεν είναι εις βάρος αυτών που έχουν τα προσόντα.
Τι σας έλεγε ο πατέρας σας για τον Ωνάση;
Αυτό που μου έχει μείνει ως δίδαγμα είναι αυτό που είχε πει ο Κομφούκιος και το επαναλάμβανε ο Ωνάσης. Αν κάποιος πεινάει δεν θα του δώσεις ένα ψάρι για να χορτάσει, θα του μάθεις να ψαρεύει. Αυτό κάνουμε εμείς. Δηλαδή, δεν κάνουμε ατομική φιλανθρωπία. Αν έρθει κάποιος καρδιοπαθής πένης έξω από την πόρτα, εμείς βάσει του καταστατικού μας δεν μπορούμε να του δώσουμε ούτε 1 ευρώ. Χτίσαμε όμως το Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο από το οποίο έχουν περάσει 500.000 – 600.000 Ελληνες.
Εχετε δύο αδελφούς, έναν μουσικό, έναν πολιτικό μηχανικό και εσείς δικηγόρος. Τα επαγγέλματά σας τα επέλεξαν οι γονείς σας;
Οχι, ήταν τυχαίο. Ο Γιώργος ήθελε να γίνει πολιτικός μηχανικός. Η ειδικότητά του είναι project manager σε μεγάλα έργα. Ο Δημήτρης δεν υπήρχε αμφιβολία ότι θα γίνει συνθέτης. Από 5 – 6 χρονών έπαιζε μόνος του πιάνο.
Εσάς δεν σας άρεσε η μουσική;
Εγώ ήμουν άτυχος γιατί την περίοδο που θα έπρεπε να κάνω κάποιο όργανο, ήρθαμε από την Αίγυπτο στην Ελλάδα και δεν είχαμε οικονομική δυνατότητα.
Και γιατί επιλέξατε τη Νομική;
Κάποια στιγμή υπήρχε η εκδοχή να πάω στο Διπλωματικό επειδή ήξερα πολύ καλά ξένες γλώσσες.
Τι ξέρετε;
Αγγλικά, γαλλικά, αραβικά και έχω μια ευχέρεια στα ιταλικά, ισπανικά, όλες τις λατινογενείς γλώσσες. Τελικά, έκανα νομικά στην Αθήνα. Ταυτόχρονα ήμουν στο External Student, στο London School of Economics. Εκανα ένα bachelor στα Economics. Μετά έκανα ένα μεταπτυχιακό στο Ναυτικό Δίκαιο και τελευταία πήρα και ένα διδακτορικό στις Πολιτικές Επιστήμες. Οπότε έχω συμπληρώσει τον κύκλο, Νομικά, Οικονομικά, Πολιτική Επιστήμη.
Εκτός από σπουδές υπάρχει κάτι άλλο να σας αρέσει;
Ναι, είμαι ερασιτέχνης φωτογράφος. Μου αρέσουν οι νυχτερινές λήψεις. Βγάζω φωτογραφίες αφαιρετικές, σύννεφα ή θάλασσα ή βράχια. Παλιά είχα και σκοτεινό θάλαμο αλλά τον εγκατέλειψα γιατί δεν είχα χρόνο να ασχοληθώ.
Μέχρι ποια ηλικία ήσαστε στην Αίγυπτο;
Μέχρι το ’66, 11 χρονών. Εχω μνήμες από την Αλεξάνδρεια.
Ο πατέρας σας είχε γεννηθεί εκεί;
Και ο πατέρας μου και η μητέρα μου και οι δύο γιαγιάδες. Τρεις γενιές. Οι παππούδες πήγαν στην Αλεξάνδρεια πριν από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Ποιες μνήμες έχετε από την Αλεξάνδρεια, δώστε μου μερικές εικόνες.
Η ζωή μέχρι τη δεκαετία του ’50 ήταν όπως την περιγράφει ο Τσίρκας στις «Ακυβέρνητες Πολιτείες». Μετά η ζωή, δυστυχώς, άλλαξε. Η Αλεξάνδρεια ήταν μια πόλη φτιαγμένη για 200.000 – 300.000 ανθρώπους και μαζεύτηκαν 1,5 – 2 εκατ. Στο γαλλικό σχολείο όπου πήγαινα, είχα συμμαθητές Ελληνες, Γάλλους, Ιταλούς, Σύρους, οι οποίοι άρχισαν να φεύγουν και έμειναν μόνο οι Αιγύπτιοι. Υπήρξε φτώχεια. Ο πατέρας μου ήταν εξαιρετικά επιτυχημένος δικηγόρος στα αιγυπτιακά δικαστήρια, έπαιρνε πολύ καλό μισθό, αλλά δεν ήξερε τι να τον κάνει. Δεν υπήρχαν αγαθά. Ολα τα είδη πρώτης ανάγκης δίνονταν με δελτίο.
Οι σχέσεις σας με τους Αιγυπτίους;
Ηταν φίλοι μας. Είχαμε μάθει τη γλώσσα τους, αυτοί μιλούσαν ελληνικά πολλές φορές, αλλά η πόλη δεν μας σήκωνε πια. Οι περισσότεροι φίλοι μας έφευγαν για τον Καναδά ή τη Νέα Ζηλανδία, εμείς όμως προτιμήσαμε να γυρίσουμε στην Ελλάδα. Και βρέθηκα από το γαλλικό σχολείο που είχε εργαστήρια Φυσικής, Χημείας, Ανθρωπολογίας, είχε αστεροσκοπείο, γυμναστήρια, γήπεδα, σε ένα σχολείο που δούλευε τις μισές ημέρες το πρωί και τις μισές ημέρες το απόγευμα. Ημαστε 80 μαθητές μέσα στην τάξη, με έναν δάσκαλο ο οποίος ήταν συνεχώς μεθυσμένος.
Χαρήκατε με την Αραβική Ανοιξη;
Χάρηκα, αλλά δεν νομίζω ότι άλλαξαν και πολλά πράγματα. Στην Αίγυπτο δηλαδή δεν άλλαξε ουσιαστικά τίποτα και νομίζω ότι ο κόσμος το καταλαβαίνει γι’ αυτό και συνεχίζουν να διαμαρτύρονται.
Φίλους πολιτικούς έχετε;
Τι εννοείτε «φίλους»; Γνωρίζω λίγους πολιτικούς από όλες τις παρατάξεις.
Κριτική τους κάνετε;
Οι πολιτικοί με τους οποίους έχω επαφή αναγνωρίζουν τα προβλήματα, αλλά δεν μπορούν να κάνουν τίποτα.
Οταν λέτε «προβλήματα»;
Το πρόβλημα της χώρας είναι ότι η πολιτική τάξη δεν παίρνει αποφάσεις. Και είμαστε συνεχώς σε μια στάσιμη κατάσταση. Αν η Ολυμπιακή είχε κλείσει τη δεκαετία του ’90, μεγάλο μέρος του σημερινού δημόσιου χρέους δεν θα υπήρχε. Ή, αν δεν πετάγαμε τα λεφτά σε άχρηστες γεωργικές επιδοτήσεις. Επιδοτούσαμε ακόμη και το βαμβάκι. Υπήρχε μια πλειοδοσία στον λαϊκισμό, ένα χάιδεμα των συντεχνιών. Ο καθένας κοιτούσε την εκλογική πελατεία μέχρι που το κοινωνικό συμβόλαιο κατέρρευσε.
Και τώρα ποια είναι η λύση;
Δεν είναι να φύγει η άλφα κυβέρνηση και να έρθει η βήτα. Οταν βλέπουμε ότι ο νόμος για την παιδεία, ο οποίος ψηφίστηκε από τη συντριπτική πλειοψηφία της Βουλής, δεν εφαρμόζεται. Οταν βλέπουμε ότι ένας ποδοσφαιρικός παράγοντας, ενώ θα έπρεπε να είναι στη φυλακή, αφήνεται ελεύθερος. Οταν βλέπουμε πολιτικούς οι οποίοι έχουν χρηματιστεί να συνεχίζουν να κυκλοφορούν ελεύθεροι… Τότε το πρόβλημα είναι βαθύτερο.
Είστε κι εσείς θιασώτης των κυβερνήσεων εθνικής ενότητας;
Οχι. Σε μια κυβέρνηση εθνικής συμμαχίας το ένα κόμμα θα υποσκάπτει το άλλο και όλοι θα κοιτάζουν τις επόμενες εκλογές. Ούτε σε κυβερνήσεις τεχνοκρατών πιστεύω. Νομίζω ότι αυτό που θα έπρεπε να γίνει είναι να βγούμε με ειλικρίνεια και να πούμε τα πράγματα με το όνομά τους. Να πούμε «δυστυχώς, επτωχεύσαμε», όπως είπε ο Τρικούπης. Και να φτιάξουμε ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο.
Χαμογελάτε;
Ναι, γιατί είμαι αισιόδοξος. Κάποια στιγμή θα πιάσουμε πάτο και θα εκτιναχθούμε πάλι. Το είπα και σε κάποιους ξένους ότι οι Ελληνες τρεις φορές τα χάσαμε όλα και τρεις φορές ορθοποδήσαμε. Κλασική Αρχαιότητα, Βυζάντιο, Ελληνική Επανάσταση.
Google news
