[Διαστάσεις] Αρκεί να μην κόψει κεφάλια

Ο πατέρας της ήταν μπακάλης. Κι έτσι έμαθε από πολύ μικρή ότι οι κοινωνικές ανισότητες αντανακλώνται στα ταμεία των καταστημάτων. Πριν από τρία χρόνια, εγκαινιάστηκε στο σούπερ μάρκετ της γειτονιάς της ένα τμήμα με το όνομα self-discount, προϊόντα δηλαδή για φτωχούς με θλιβερές συσκευασίες, όπως συνέβαινε παλιότερα στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Το τμήμα αυτό ήταν στην αρχή τοποθετημένο στο κέντρο του καταστήματος, όλος ο κόσμος περνούσε από εκεί. Σήμερα έχει μετατοπιστεί στην άκρη, δίπλα στο τμήμα με τα προϊόντα για τους σκύλους και τις γάτες. Και έχει εμπλουτιστεί με προϊόντα που λήγουν σύντομα, και είναι πιο φτηνά. Εχεις μια-δυο μέρες καιρό να φας το γιαούρτι σου, αν και μπορείς πάντα να το φας αφού λήξει, λίγη μούχλα δεν έκανε ποτέ κακό σε κανέναν.

Η σύγκριση της σημερινής κατάστασης με τις ελπίδες που γέννησε η πτώση του Τείχους του Βερολίνου προκαλεί μελαγχολία, λέει σε συνέντευξή της στη «Μοντ» η γαλλίδα συγγραφέας Αννί Ερνώ. Η επέκταση της δημοκρατίας στην Ευρώπη εκτόπισε από το προσκήνιο την απαίτηση για κοινωνική δικαιοσύνη. Η λέξη «τάξη» εξαφανίστηκε. Το μόνο που ενδιαφέρει τώρα είναι οι «αγορές» και οι τρόποι να καθησυχάζονται οι «επενδυτές». Αλλά οι κοινωνικές τάξεις δεν εξαφανίστηκαν. Και τώρα έχει αρχίσει να έρχεται στην επιφάνεια, αν όχι ένα ταξικό συναίσθημα σαν αυτό που υπήρχε μέχρι τη δεκαετία του ’80, μια συνειδητοποίηση πάντως των κοινωνικών αδικιών. Η αγανάκτηση παγκοσμιοποιείται. Και το κλίμα θυμίζει τα χρόνια που προηγήθηκαν του Μάη του ’68.

Αυτό που εντυπωσιάζει την Ερνώ («Τα χρόνια», Εκδ. Πάπυρος) είναι το διαζύγιο των περισσοτέρων διανοουμένων με τον κοινωνικό κόσμο. Οι γάλλοι διανοούμενοι μιλούν για διάφορα διεθνή θέματα (και καλά κάνουν), υπερασπίζονται τον Πολάνσκι (και δεν κάνουν καθόλου καλά), αλλά δεν τους ακούς ποτέ να παίρνουν θέση για τις κοινωνικές συγκρούσεις. Τι απομένει λοιπόν στους νέους προλετάριους; Μια επανάσταση ίσως; «Αρκεί να μην κόψει κεφάλια! Είναι αλήθεια όμως ότι περιμένω μια βαθιά αλλαγή. Κάθε άνθρωπος έχει μια ζωή, κι αυτή τη ζωή δεν μπορεί να ανεχθεί να είναι συνεχώς υποταγμένη. Η σημερινή τάξη είναι θεμελιωδώς άδικη, είτε πρόκειται για το σχολείο, για την υγεία ή για τη στέγη. Η τάξη αυτή είναι προτιμότερη από μια αταξία; Αυτό είναι το ερώτημα. Τα πράγματα μπορούν πραγματικά να αλλάξουν μέσα από τις εκλογές; Οι προεδρικές εκλογές δεν είναι παρά ένα μεγάλο θέαμα, μια στιγμή πυρετού. Αποτελούν βέβαια κι αυτές μέρος της ελπίδας…».

Στα 22 της χρόνια, η Αννί Ερνώ είχε γράψει πως θέλει να εκδικηθεί για λογαριασμό της φυλής της. Στα 71 της χρόνια, αισθάνεται ότι τα κατάφερε; «Οχι. Εμποτίστηκα από μια θρησκεία που επιβάλλει την προσευχή για τη σωτηρία των αμαρτωλών ψυχών. Γράφοντας, μου μένει η επιθυμία της σωτηρίας. Ποιον, τι, δύσκολο να το πω».