Ενας αντιστασιακός κατά των ναρκωτικών

Αυτό το διάστημα ο Γεράσιμος Νοταράς είναι οργισμένος: η συρρίκνωση της επιχορήγησης του Κέντρου Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων (ΚΕΘΕΑ) κατά 51%, η αναγκαστική εφεδρεία τού ούτως ή άλλως λιγοστού προσωπικού (δεν έχει εγκριθεί ούτε μία πρόσληψη μετά το 1996) αλλά και τα σχέδια συγχώνευσης του ΚΕΘΕΑ με τον ΟΚΑΝΑ οδηγούν σε κατάρρευση το δημόσιο και δωρεάν σύστημα απεξάρτησης και κοινωνικής επανένταξης, υποστηρίζει. Κι όλα αυτά εν μέσω μιας δύσκολης περιόδου που οξύνει το πρόβλημα των εξαρτήσεων.

ΤΟ «ΨΩΝΙΟ». Ο Νοταράς χαρακτηρίζει «ψώνιο» την αφοσίωσή του για τη συνέχιση και την περαιτέρω ανάπτυξη των προγραμμάτων απεξάρτησης. Το να πηγαίνει με πείσμα κόντρα στον μύθο, ότι όποιος μπει στον εφιάλτη των ναρκωτικών δεν μπορεί να βγει, είναι γι’ αυτόν πρόκληση. Το ΚΕΘΕΑ έχει αποδείξει το αντίθετο, δηλώνει. Θυμάται, όταν πριν από 14 χρόνια κατέφτασαν στην Αθήνα για να μελετήσουν τα αποτελέσματα-φαινόμενο του «στεγνού» προγράμματος ειδικοί από ξένες χώρες. «Στις ΗΠΑ η επιτυχία δεν ξεπερνούσε το 10%. Εμείς μετρούσαμε 72% επιτυχία για εκείνους που είχαν τελειώσει το πρόγραμμα, νικώντας οριστικά την εξάρτησή τους».

«Δεν καταλαβαίνουμε γιατί δεν έρχεστε εσείς εδώ για να μας μάθετε τη δουλειά» είχε πει τότε ο καθηγητής Ψυχιατρικής και «εκλεκτός» του Μπαράκ Ομπάμα για τον εθνικό σχέδιο δράσης κατά των εξαρτήσεων, Thomas McLellan. Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη που τον «σαγηνεύει» – «το ΚΕΘΕΑ λειτουργεί με αρχές, με διαφάνεια και με έναν τρόπο που δυστυχώς δεν τον συναντάμε στην πατρίδα μας». «Το ΚΕΘΕΑ είναι στοχοποιημένο από το υπουργείο Υγείας», πιστεύει. Δεν μένει ωστόσο αδρανής – πώς θα μπορούσε άλλωστε. «Διεθνείς οργανισμοί έχουν κατακλύσει τον υπολογιστή του Πρωθυπουργού με e-mail διαμαρτυρίας. Καλλιτέχνες, άνθρωποι της Αυτοδιοίκησης όπως είναι οι κ.κ. Καμίνης και Μπουτάρης και φίλοι του Κέντρου δίνουν το «παρών» στη μάχη μας», εξηγεί.

Για τον ίδιο η «διάσωση» του ΚΕΘΕΑ είναι μια καινούργια μάχη. Μετρά πίσω του πεντέμισι χρόνια φυλάκισης την περίοδο της χούντας. Η αναφορά του, μάλιστα, για εκείνη την περίοδο ξαφνιάζει: «Εκείνα τα χρόνια ήταν και δημιουργικά», λέει, παραλείποντας τις περιγραφές των βασανιστηρίων. Κατάγεται από τα Τρίκαλα Κορινθίας. Εχει έναν γιο. Το ’36, ο πατέρας του ήταν σε κατ’ οίκον περιορισμό στο χωριό του, το Ξυλόκαστρο. Η μητέρα του βρήκε καταφύγιο στους γονείς της, στην Πάτρα. Εκεί γέννησε τον γιο της. Μετά το ’42 η οικογένεια Νοταρά μετακόμισε στην Αθήνα. Το σχολείο του ήταν το Κολέγιο Καλλιθέας, το πειθαρχείο όλου του Λεκανοπεδίου, όπως ο ίδιος λέει. Οποιον μαθητή απέβαλλαν, κατέληγε εκεί.

Στα μαθήματα ήταν μέτριος – του 15. Τον κέρδισε, όμως, το πανεπιστήμιο. Το ’57 ετοίμασε τη βαλίτσα του, με προορισμό τη Λωζάννη. Εκεί ολοκλήρωσε τις σπουδές του στις Πολιτικές Επιστήμες και τη διδακτορική του διατριβή στην Πολιτική Κοινωνιολογία. Μέντοράς του ήταν ο Ζαν Μεϊνό. Ο κ. Νοταράς χαρακτηρίζει τον εαυτό του τυχερό και τον Μεϊνό χαρισματικό. «Οι πολιτικές δυνάμεις της Ελλάδας», βιβλίο το οποίο ο φοιτητής και ο καθηγητής συνυπογράφουν, αποτελεί έως σήμερα σταθμό. Στα φοιτητικά έδρανα άνοιξαν οι ορίζοντές του. Σύντομα έγινε βοηθός καθηγητή, δουλεύοντας για το πανεπιστήμιο, όπως και η μετέπειτα σύζυγός του.

Και όμως, τον Νοέμβριο του ’65 επέστρεψε στην Αθήνα, χωρίς δεύτερη σκέψη. Η αλλαγή νοοτροπίας, ο φιλελευθερισμός όπως γεννήθηκε τη δεκαετία του ’60 στην Καλιφόρνια, πότιζε σιγά-σιγά και την Ευρώπη. Η γενιά της εποχής ήταν αισιόδοξη για το μέλλον. Ηταν «μία χαμένη άνοιξη», λέει ο Γεράσιμος Νοταράς, δανειζόμενος τον τίτλο του τελευταίου μυθιστορήματος του Στρατή Τσίρκα. Ομως τότε ανοιγόταν ένα πεδίο με προοπτικές και αισιοδοξία – «έπειτα από μία σειρά κυβερνήσεων της Δεξιάς, το πολιτικό σκηνικό άλλαξε άρδην».

Εργάστηκε στο Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Αθηνών, όπου μελετούσε τις επιπτώσεις της μετανάστευσης στην Ελλάδα. Μεσολάβησαν έξι μήνες, έως τον Απρίλιο του ’67. Ακολουθεί η σύλληψη και η φυλάκισή του ως πολιτικού κρατουμένου λόγω της συμμετοχής του στη Δημοκρατική Αμυνα.

Πέρασε από επτά σημεία κράτησης και ανάκρισης. Κατάφερε μαζί με τους συντρόφους του να μετατρέψει τη φυλακή σε κέντρο μάθησης και πολιτικής ζύμωσης. «Στην Αίγινα είχαμε φτιάξει σχεδόν ένα πλήρες πανεπιστήμιο. Κατά την αποφυλάκισή τους ήξεραν όλοι τους να μιλούν τουλάχιστον μία ξένη γλώσσα». Και επειδή οι λευκές κόλλες και το μολύβι ήταν απαγορευμένα, τα μαθήματα παραδίδονταν σε… εγχειρίδια που ήταν γραμμένα σε χαρτί από τα πακέτα των τσιγάρων. Θυμάται τους τρόπους που επινοούσε για να παρακάμψει τη λογοκρισία και να κρατήσει στα χέρια του πολιτικά βιβλία. «Η δικτατορία ήταν το εναρκτήριο λάκτισμα της διαφθοράς, της απομόνωσης της χώρας μας από την Ευρώπη και της οπισθοδρόμησης», καταλήγει ο κ. Νοταράς, βάζοντας τελεία στην αφήγησή του για τα χρόνια εκείνα.

Το 1979 ξεκίνησε για τον κ. Νοταρά «μία ωραία περιπέτεια». Ηταν η αρχή για τη δημιουργία ενός από τα σημαντικότερα ιστορικά αρχεία της πατρίδας και σημείου αναφοράς για την υπόλοιπη Ευρώπη, του Ιστορικού Αρχείου της Εθνικής Τράπεζας. Περιλαμβάνει ιστορικά ντοκουμέντα που αποτυπώνουν την οικονομική ιστορία του νεότερου ελληνικού κράτους αλλά και σημαντικές πτυχές της πολιτικής, πολιτισμικής και κοινωνικής ιστορίας του τόπου.

ΟΙ ΣΥΛΛΟΓΕΣ. Είναι ταξιδιώτης και συλλέκτης. Τα ταξίδια τον ξεκουράζουν, όπως και οι συλλογές του – στο σπίτι του διατηρεί έναν «θησαυρό» από ξεφτισμένους χάρτες της Πελοποννήσου και παλιά όπλα. Η οικονομική κρίση όμως δεν του επιτρέπει τον εμπλουτισμό των συλλογών του. «Για όλα υπάρχουν υποκατάστατα», λέει. Στο Λονδίνο και στο Παρίσι ξεθάβει ξένα περιοδικά του 19ου αιώνα που φιλοξενούν ελληνικά θέματα. Αποτελούν κι αυτά πλούσιες πηγές μελέτης, δίνοντάς του το «εισιτήριο» για ένα ακόμη ταξίδι πίσω στην Ιστορία.

Μιλάει με θέρμη για τα εκπαιδευτικά προγράμματα που απευθύνονται σε μαθητές, για το έργο των νέων ερευνητών, για τον ιστορικό πλούτο που στεγάζεται στο νεοκλασικό κτίριο της οδού Γ’ Σεπτεμβρίου 146. Κινείται στον χώρο με άνεση, νιώθοντας την βαρύτητα της θέσης του θεματοφύλακα της σύγχρονης Ιστορίας. Αλλωστε, εκείνοι που τον γνωρίζουν καλά λένε ότι ουδέποτε εξαργύρωσε τον αγώνα του ενάντια στη δικτατορία. Οπως λένε, όλα αυτά τα χρόνια παρέμεινε επαναστάτης και ακτιβιστής.