Ο τελευταίος γνήσιος πολιτικός άνδρας

Ο Πεπονής ήταν, μαζί με τον φίλο του τον Γιώργο Μαγκάκη, ίσως ο τελευταίος εκπρόσωπος μιας ξεπερασμένης αλλά, κατά τη γνώμη μου, της μόνης γνήσιας σχολής πολιτικών δημοσίων ανδρών. Δόθηκε επί 50 χρόνια στη δημόσια ζωή χωρίς ποτέ να την μπλέξει με την (πλουσιότατη) ιδιωτική του, που είχε πεποιθήσεις και όχι προκατασκευασμένες ή εφήμερες ιδέες, που υπηρέτησε πρώτα τον τόπο και μετά την πολιτική του παράταξη, που έβαζε τη σκέψη στην υπηρεσία του λόγου και τον λόγο στην υπηρεσία της πράξης. Οπως έλεγε και ο ίδιος, όταν μπαίνεις στην πολιτική πρέπει να είσαι έτοιμος να σε πολεμήσουν, αλλιώς δεν κάνεις καλά τη δουλειά σου. Ο Πεπονής την έκανε με όπλα το μυαλό, τη συγκρότηση και τη διαχρονική πολιτική λεβεντιά.

«Κεντρώας» πολιτικής προέλευσης, ο Αναστάσης Πεπονής ουσιαστικά έδωσε τα διαπιστευτήριά του επί Γεωργίου Παπανδρέου. Η πρώτη μεγάλη στιγμή της πολιτικής σταδιοδρομίας του (η μόνη ανάμνηση στην οποία υπέκυπτε αυτός ο τόσο λιτός σε προσωπικές αναφορές άνθρωπος) ήταν το πέρασμά του από την κρατική ραδιοφωνία, την οποία, αφού πρώτα εκδημοκράτισε (η αξιοκρατία απαιτεί έργο, όχι εξαγγελίες), την άφησε, για να μη συμμετάσχει στο συνταγματικό πραξικόπημα του 1965.

Την προσήλωσή του στην ελευθερία τη διατήρησε, την ενίσχυσε μάλιστα, μετά τη συνάντησή του με τον Ανδρέα Παπανδρέου και την προσχώρησή του στο ΠΑΣΟΚ. Από την πλουσιότατη συνεισφορά του στο μεταδικτατορικό πολιτικό σύστημα, ξεχωρίζω δύο άλλες θεσμικές στιγμές: τον ρόλο του ως εισηγητή στη συνταγματική αναθεώρηση του 1985 που κατήργησε τις προεδρικές υπερεξουσίες και εξισορρόπησε το πολίτευμα και, βέβαια, το έργο ζωής του, τον νόμο περί ΑΣΕΠ και αξιοκρατικών προσλήψεων στο Δημόσιο, το 1994, από έναν «ηλεκτρικό» υπουργικό θώκο, για χάρη του οποίου αρνήθηκε χωρίς δεύτερη σκέψη την κομμένη και ραμμένη στα μέτρα του καρέκλα του Προέδρου της Βουλής. Ημουν τότε κοντά του για να ξέρω πόσο η μέσα του περηφάνια για τον «νόμο Πεπονή» υπερκεράστηκε γρήγορα από την πικρία του για την έμπρακτη στάση πολλών, ιδίως μέσα από το ίδιο του το κόμμα. Με εθνικά καθαρή γραμμή, χωρίς να είναι εθνικιστής, ο Πεπονής ήταν αντίθετος σε κάθε ενδοτικότητα – ακόμα, ή μάλλον ιδίως, όταν αυτή χαρίζει πρόσκαιρους φίλους.

Η τελευταία φορά που τον είδα σε δημόσιο βήμα ήταν σε παρουσίαση βιβλίου για τα απόρρητα τηλεγραφήματα των Αμερικανών για τον Ανδρέα Παπανδρέου. Ηταν εμφανώς καταβεβλημένος. Ο λόγος του, όμως, διαυγής και καίριος, όπως πάντα. Τέλειωσε με αυτά περίπου τα λόγια: «Το ότι τον πίεσαν, ειδικά για κάτι που ο ίδιος θεωρούσε αντίθετο στο συμφέρον της χώρας του, όχι μόνο δεν αύξανε αλλά ελαχιστοποιούσε τις πιθανότητες να υποχωρήσει». Εστω και έμμεσα, να που μίλησε, λοιπόν, και για τον εαυτό του.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, πρώην ευρωβουλευτής