Ο όμηρος του δράκου και ο φυγάς

Μια θέση λέκτορα στη Σχολή Καλών Τεχνών του Βερολίνου, που του είχε προταθεί τον Απρίλιο, λίγες ημέρες αφότου το Πεκίνο τον έριξε στη φυλακή, δέχθηκε ο διεθνούς φήμης κινέζος εικαστικός και σκληρός επικριτής του καθεστώτος, Αϊ Ουέιουεϊ. Ο 54χρονος καλλιτέχνης έχει πια αποφυλακιστεί, αντιμετωπίζει εντούτοις τουλάχιστον έναν χρόνο καταναγκαστικής σιωπής, ενώ καλείται να πληρώσει «οφειλόμενους φόρους και πρόστιμα» ύψους 1,3 εκατομμυρίου ευρώ – η φοροδιαφυγή ήταν το άλλοθι των Αρχών για τον 80ήμερο εγκλεισμό του. Είναι λοιπόν άγνωστο, και μάλλον αμφίβολο, αν το Πεκίνο θα του επιτρέψει να μεταβεί στη Γερμανία. Ισως θα έπρεπε να ακολουθήσει τον δρόμο που χάραξε ένας άλλος γνωστός και εξίσου βασανισμένος συμπατριώτης του, ο συγγραφέας και ποιητής Λιάο Γιβού.

Συνολικά 17 φορές είχαν αρνηθεί οι κινεζικές Αρχές να του χορηγήσουν βίζα εξόδου από τη χώρα. Ούτε μια ούτε δυο ήταν οι φορές που αστυνομικοί τον έβγαλαν τελευταία στιγμή από αεροπλάνα και τρένα με προορισμό την ελευθερία. Αλλά την περασμένη εβδομάδα ο 52χρονος Λιάο τα κατάφερε. Με τη βοήθεια φίλων του πέρασε τα σύνορα με το Βιετνάμ και από εκεί κατάφερε να ταξιδέψει στη Γερμανία. Δεν έχει χρήματα. Δεν γνωρίζει ούτε γερμανικά ούτε αγγλικά. Εχει αφήσει πίσω, στην επαρχία Σιτσουάν μητέρα, γιο, δυο αδέλφια και τη σύντροφό του. «Είμαι σαν σε έκσταση, είμαι επιτέλους ελεύθερος. Νιώθω σαν να ζω ένα όνειρο», δήλωσε εντούτοις τηλεφωνικά στους «New York Times».

Οπως πολλοί Κινέζοι της γενιάς του, έτσι και ο Λιάο έζησε μια ζωή γεμάτη δυσκολίες. Βρέφος ακόμα, στη διάρκεια του Μεγάλου Αλματος προς τα Εμπρός του Μάο, κόντεψε να πεθάνει από την πείνα. Παιδί ακόμη, υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει το σχολείο, όπως και οι συνομήλικοί του. Ηταν η περίοδος της Πολιτιστικής Επανάστασης και η εκπαίδευση απορριπτόταν ως πολυτέλεια της μπουρζουαζίας. Πολλά από όσα έμαθε τα οφείλει στον πατέρα του, καθηγητή κινεζικής λογοτεχνίας, και τη μητέρα του, δασκάλα μουσικής.

Ηδη από το 1987 μπήκε στο στόχαστρο της λογοκρισίας: ποιήματα που είχε δημοσιεύσει σε εφημερίδες, αποφάνθηκαν οι γραφειοκράτες, ήταν υπερβολικά πεσιμιστικά και αιρετικά. Δυο χρόνια αργότερα, μετά τη σφαγή στην Πλατεία Τιενανμέν, αντλώντας έμπνευση από τον Αλεν Γκίνσμπεργκ και την «Κόλαση» του Δάντη, ο Λιάο κυκλοφόρησε μαζί με πέντε φίλους του βίντεο όπου απήγγελλε ποιήματα αφιερωμένα στα γεγονότα. «Σφαγή», ήταν ο συνολικός τίτλος. Το 1990, οι έξι σύρθηκαν έξω από ένα τρένο, κατηγορήθηκαν ως «αντεπαναστάτες» και κλείστηκαν στη φυλακή. Τέσσερα φριχτά χρόνια πέρασε εκεί ο Λιάο, γεμάτα βασανιστήρια και τον τρόμο τού να βλέπεις 20 συγκρατούμενούς σου να στέλνονται στο εκτελεστικό απόσπασμα. Δυο φορές επιχείρησε να αυτοκτονήσει. Εκεί όμως, μέσα στη φυλακή, γνώρισε πολλούς από τους χαρακτήρες που γέμισαν το γνωστότερο στη Δύση έργο του, «Ο Βαδιστής των Πτωμάτων Πραγματικές Ιστορίες: η Κίνα από τον Πάτο προς τα Επάνω». Το βιβλίο, συνεντεύξεις 27 ανθρώπων, κυκλοφόρησε το 2001 στην Ταϊβάν και πολύ σύντομα απαγορεύθηκε στην Κίνα.

Στη φυλακή έμαθε επίσης να παίζει σιάο, ένα όργανο σαν φλάουτο που του εξασφάλισε τα προς το ζην κατά τις μεγάλες περιόδους ανεργίας που ακολούθησαν την αποφυλάκισή του. Χρόνια δύσκολα, όταν οι φίλοι, ακόμα και η σύζυγός του, απομακρύνθηκαν από αυτόν, σαν να είχε πανούκλα. «Από αυτό, συνήγαγα πως οι μνήμες των ανθρώπων μπορεί εύκολα να σβηστούν». Εκτοτε, ο Λιάο βάλθηκε να συλλέγει τις μνήμες ανθρώπων στο περιθώριο της κινεζικής κοινωνίας. Μετά την κυκλοφορία του «Βαδιστή των Πτωμάτων», οι Αρχές του απαγόρευσαν να ταξιδεύει σε λογοτεχνικά φεστιβάλ στη Γερμανία, την Αυστραλία και τις ΗΠΑ. Πρόσφατα, τον υποχρέωσαν να δεσμευτεί εγγράφως πως θα πάψει να εκδίδει βιβλία του στο εξωτερικό. Ειδάλλως, του είπαν, τον περιμένουν άσχημες ημέρες. Η απειλή ήταν άμεση, καθώς σύντομα πρόκειται να κυκλοφορήσει στις ΗΠΑ ένα βιβλίο του για τους χριστιανούς της Κίνας, με τίτλο «Ο Θεός είναι Κόκκινος», και ένα αυτοβιογραφικό έργο για τα χρόνια που πέρασε στη φυλακή. Ο Λιάο έπρεπε να φύγει. Βασίζεται πλέον στη γενναιοδωρία των φίλων του, στον γερμανό εκδότη του και, ελπίζει, στα δικαιώματα από τα επικείμενα βιβλία του. «Η Γερμανία, οι ΗΠΑ, η Αυστραλία, όλες με έχουν καλωσορίσει• όμως το μέρος όπου πραγματικά θα ήθελα να βρίσκομαι είναι η Κίνα», λέει αναμειγνύοντας τη γλύκα της ελευθερίας με λίγη πίκρα.