ΠΡΟΣΩΠΑ Ο αγαπημένος Αμερικανός του Μάο

Η ζωή του 89χρονου Αμερικανού Σίντνεϋ Ρίτενμπεργκ θα μπορούσε να είναι σενάριο χολιγουντιανής ταινίας. Γεννήθηκε σε μια πλούσια οικογένεια στη Νότια Καρολίνα λίγες μόνον εβδομάδες μετά την ίδρυση, στη Σαγκάη, του Κινεζικού Κομμουνιστικού Κόμματος που κλείνει αυτό τον μήνα 90 χρόνια ζωής. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, γύρισε την πλάτη στην πατρίδα του, πήγε στην Κίνα και έγινε ένας από τους ελάχιστους ξένους που εντάχθηκαν ποτέ στο ΚΚΚ. Εζησε 35 χρόνια στην Κίνα, γνώρισε προσωπικά τον Μάο, φυλακίσθηκε, απογοητεύθηκε και επέστρεψε στις ΗΠΑ. Ομως ουδέποτε έχασε την αγάπη του για την Κίνα, όπου επιστρέφει τακτικά για δουλειές και για να δει παλιούς φίλους. «Το παλιό κόμμα έχει καταστραφεί», λέει σήμερα. «Παλιά ήταν μια ηθική παρουσία που αντιπροσώπευε ένα όραμα για το μέλλον και ένα σύνολο αξιών για το σήμερα. Ούτε το ένα ούτε το άλλο υπάρχουν πλέον». Από την άλλη όμως, προσθέτει, «αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει απολύτως καμιά εναλλακτική επιλογή».

Οταν ο Ρίτενμπεργκ πήγε στην Κίνα, το 1945, «η φυσιολογική κατάσταση για πάνω από τον μισό πληθυσμό ήταν η πείνα και οι κομμουνιστές ήταν οι μόνοι που προσπαθούσαν να κάνουν κάτι γι’ αυτό», εξήγησε σε συνέντευξή του στο BBC. Εγινε μέλος του ΚΚΚ και εργάσθηκε για το πρακτορείο ειδήσεων Νέα Κίνα στη μικρή πόλη Γιανάν, που ήταν η έδρα του κόμματος. «Περπατούσες στον δρόμο και έπεφτες πάνω στον Μάο Τσετούνγκ, τον Τσου Ενλάι… Ηταν κάτι φυσιολογικό», λέει. «Μπορούσες να σταματήσεις και να κουβεντιάσεις μαζί τους, δεν αισθανόσουν κάποιο χάσμα», τονίζει.

Ομως το χάσμα ανάμεσα στον ξένο και τους κινέζους επαναστάτες τελικώς δημιουργήθηκε. Αφού οι κομμουνιστές πήραν την εξουσία, το 1949, ο Ρίτενμπεργκ κατηγορήθηκε ως κατάσκοπος και φυλακίσθηκε.

Πέρασε καιρό στην απομόνωση και απελευθερώθηκε το 1955. «Ηταν σαν να έχεις μια αγαπημένη με την οποία είσαι ερωτευμένος για χρόνια και η σχέση είναι υπέροχη και ξαφνικά πηγαίνει στο δικαστήριο και σε κατηγορεί για βιασμό», εξηγεί.

Ομως δεν έχασε την πίστη του στο κόμμα, ούτε καν όταν ο Μάο κήρυξε, το 1966, την Πολιτιστική Επανάσταση. «Ημουν ενθουσιασμένος με την προοπτική να οικοδομήσουμε έναν κόσμο χωρίς τάξεις, χωρίς πόλεμο, χωρίς φτώχεια – και μου φαινόταν ότι αυτό προσπαθούσε να κάνει ο Μάο», λέει σήμερα. Ομως τον έριξαν κι αυτόν στη φυλακή και όταν απελευθερώθηκε, απογοητευμένος πια από τον κομμουνισμό, αποφάσισε να φύγει για τα καλά από την Κίνα μαζί με την κινέζα σύζυγό του και τα τέσσερα παιδιά τους.

Το 1980 ίδρυσε στην Πολιτεία της Ουάσιγκτον μια εταιρεία συμβούλων για εταιρείες που θέλουν να κάνουν δουλειές στην Κίνα. «Ο Μάο ήταν ένας μεγάλος ιστορικός ηγέτης και ένας μεγάλος ιστορικός εγκληματίας», λέει σήμερα. «Πολύ λίγοι έχουν φτάσει σε τέτοιο στάτους και από τις δύο πλευρές».