Κυνηγημένος από τον φετφά

Αυτό τον καιρό ο Σαλμάν Ρούσντι παρουσιάζει το δεύτερο παιδικό βιβλίο που έχει γράψει: «Ο Λούκα και η φωτιά της ζωής». Την πρώτη φορά που είχε γράψει βιβλίο για παιδιά είχε τίτλο «Ο Χαρούν και η θάλασσα των παραμυθιών». «Δεν πιστεύω ότι μπορώ να ασχοληθώ με ένα βιβλίο για ενηλίκους αυτή την εποχή» είχε πει τότε σε φίλους του «με αυτήν την καταιγίδα που έχει ξεσπάσει γύρω μου». Αυτή η καταιγίδα στην οποία αναφερόταν ο γεννημένος στη Βομβάη διάσημος ινδός συγγραφέας ήταν ο φετφάς, η εντολή που έδωσε ο Αγιατολάχ Χομεϊνί για τη δολοφονία του έπειτα από την έκδοση του τέταρτου βιβλίου του «Σατανικοί στίχοι» το 1988, επειδή ο ιρανός πνευματικός ηγέτης θεωρούσε ότι προσέβαλε το Ισλάμ.

Για τα επόμενα εννέα χρόνια ο Ρούσντι ζούσε υπό 24ωρη προστασία σε σπίτια που παρέμεναν κρυφά και τα οποία άλλαζε συχνά. Το 1991 ο ιταλός μεταφραστής του βιβλίου του μαχαιρώθηκε στο Μιλάνο και εννέα ημέρες αργότερα ο ιάπωνας μεταφραστής του δολοφονήθηκε στο Τόκιο. Το 1993, στη διάρκεια εξέγερσης στην Τουρκία, 37 άνθρωποι σκοτώθηκαν και πυροβολήθηκε ο νορβηγός εκδότης του βιβλίου του. Μόλις το 1998 ο τότε υπουργός Εξωτερικών της Βρετανίας Ρόμπιν Κουκ ανακοίνωσε μια συμφωνία που εγγυάτο την ασφάλεια του Ρούσντι: ο φετφάς εξακολουθούσε να ισχύει, όμως το Ιράν δεν θα έκανε τίποτα για την εφαρμογή του. Εκτοτε ο Ρούσντι επέστρεψε στη δημόσια ζωή και τώρα, ύστερα από σχεδόν μια δεκαετία, αποφάσισε να γράψει τη δική του εκδοχή των γεγονότων.

«Δεν επιθυμώ να αμφισβητήσω τον Αγιατολάχ Χομεϊνί αλλά θέλω να τονίσω ότι μόνο ο ένας από τους δυο μας είναι νεκρός» λέει χαμογελαστός. Μα είναι δυνατόν ένα βιβλίο που αφηγείται μια τόσο οδυνηρή ιστορία να έχει χιούμορ; «Ναι, έχει πολλή πλάκα» τονίζει ο Ρούσντι στη δημοσιογράφο των «Times». «Κατανοώ ότι βάσει των όσων έγιναν, αυτό είναι περίεργο. Ομως εάν ο φετφάς και τα χρόνια που πέρασα σε κρυψώνες δεν ήταν τόσο βαριά γεγονότα, το όλο θέμα θα ήταν αστείο. Το βιβλίο είναι σχεδόν κωμικό». Το να βρίσκει κάποιος χιούμορ μέσα σε τόσο σκοτεινές περιόδους σημαίνει ότι έχει αποστασιοποιηθεί από τα γεγονότα.

«Ηξερα ότι έπρεπε να περάσει καιρός ώστε να προσεγγίσω αυτή τη διαδικασία σαν τη συγγραφή ενός βιβλίου, όχι σαν μια εξομολόγηση στην Οπρα» λέει ο πολυβραβευμένος συγγραφέας που συμπλήρωσε τα 64 χρόνια του την περασμένη εβδομάδα. «Δεν ήθελα να είναι κάποιου είδους “αποκαλύψεις”, ήθελα να είναι ένα βιβλίο για το οποίο θα είμαι πολύ περήφανος όταν περάσει ο χρόνος. Και μόλις στα τέλη του περασμένου χρόνου αισθάνθηκα ώριμος να το γράψω». Υπήρχαν όμως άλλοι που προθυμοποιήθηκαν νωρίτερα. Ο Ρον Εβανς, ένας από τους αστυνομικούς που τον προστάτευαν, έγραψε τα δικά του απομνημονεύματα το 2008 – δεν ήταν καθόλου κολακευτικά για τον Ρούσντι, ο οποίος τον μήνυσε και κέρδισε τη συγγνώμη του εκδότη. «Είναι δύσκολα μόνο στη Βρετανία» εξηγεί. «Στα άλλα μέρη του κόσμου όλα είναι καλά». Ισως γι’ αυτό επέλεξε να εγκατασταθεί στη Νέα Υόρκη.

«Εγώ είμαι ο ίδιος παντού» σχολιάζει. «Δεν θέλω να υπερβάλω, μια και πολλά ΜΜΕ με υποστήριξαν όλα αυτά τα χρόνια, όμως αρκετές φορές πέρασα δύσκολα. Και το βιβλίο ασχολείται λίγο με αυτό το ερώτημα: ο τρόπος που κατασκευάζεται ο εαυτός μας από έξω, από ανθρώπους που δεν μας γνωρίζουν και πόσο δύσκολο είναι να επιμείνεις να είσαι αυτός που πιστεύεις εσύ ο ίδιος ότι είσαι. Και αυτό δεν είναι δουλειά κανενός άλλου. Ομως για να γράψω την αυτοβιογραφία μου θα πρέπει να είμαι πιο αυστηρός με μένα από ό,τι οποιοσδήποτε άλλος. Ξέρω τι έκανα, ξέρω τι σκεφτόμουν και αισθανόμουν. Ετσι, αν θέλω να είμαι ειλικρινής πρέπει να αναγνωρίσω και τις αδυναμίες και τις δυνατότητές μου».