Υπάρχει φως στο τούνελ;

Είχε δίκιο, νομίζω, η Βάσω Παπανδρέου: Αυτό που πετύχαμε ήταν να πάρουμε αναστολή εκτέλεσης. Κερδίσαμε χρόνο. Και μετά;

Κατά μία εκδοχή, η Ελλάδα ψήφισε κάτι ανεφάρμοστο (το Μεσοπρόθεσμο), για να αναβάλει κάτι αναπότρεπτο (τη χρεοκοπία της). Είναι το κακό σενάριο. Σύμφωνα με αυτό, ο χρόνος που κερδήθηκε θα αξιοποιηθεί από τους Ευρωπαίους ώστε να εξασφαλιστεί η υγειονομική απομόνωση της Ελλάδας, η οχύρωσή τους έναντι του «ελληνικού κινδύνου». Και ύστερα, κάποια στιγμή, όταν βεβαιωθούν ότι είμαστε σε καραντίνα, οι δανειστές θα τραβήξουν το σωληνάκι που μας κρατά στη ζωή. Και θα αφήσουν στην τύχη της μια χώρα, την οποία οι πιο συντηρητικοί ευρωπαϊκοί κύκλοι χαρακτηρίζουν χαιρέκακα ασύμβατη (όχι τόσο οικονομικά όσο θεσμικά και πολιτιστικά) με το ευρωπαϊκό πλαίσιο.

Αν αυτό το κακό σενάριο επαληθευτεί, τότε ο χρόνος που κερδήθηκε κερδήθηκε, στ’ αλήθεια, εις βάρος μας. Αλλά υπάρχει κι ένα καλό σενάριο. Η άλλη εκδοχή. Σύμφωνα με αυτήν, ο κερδισμένος χρόνος θα επιτρέψει στις ευρωπαϊκές ηγεσίες να κινηθούν προς μια συνολική λύση του ελληνικού προβλήματος – και μαζί του προβλήματος του ευρώ.

Μια τέτοια λύση την εμπόδιζε, ώς τώρα, η ιδεολογική αγκύλωση των ηγεσιών στα δόγματα της αγοράς, μια κοντόθωρη ανάγνωση των «εθνικών – τους – συμφερόντων» και ο φόβος των αγανακτισμένων αναγνωστών της «Μπιλντ». Αλλά κάτι φαίνεται πως αρχίζει να αλλάζει.

Συγκρατήστε μερικά από όσα διατυπώθηκαν τα τελευταία 24ωρα: τη δήλωση του βέλγου πρωθυπουργού Λετέρν πως «η Ευρώπη πρέπει να προσφέρει ελπίδα στον ελληνικό λαό», η έμφαση να μετατεθεί από τη λιτότητα στην ανάπτυξη και να διατεθούν τουλάχιστον 10 δισ. για επενδύσεις στην Ελλάδα μέσα στα ερχόμενα τρία χρόνια. Το άρθρο των γερμανικών «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» πως ήρθε η ώρα να μπει φρένο στις πιέσεις για λιτότητα, να επιταχυνθεί η ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας και να εφαρμοστεί «έξυπνη λιτότητα» – να κοπούν, δηλαδή, μόνο δαπάνες που δεν επηρεάζουν αρνητικά την ανάπτυξη. Ή τις δηλώσεις Μπαρόζο για απελευθέρωση ευρω-κονδυλίων χωρίς την ελληνική εθνική συμμετοχή…

Είναι το πρώτο φωτεινό σημάδι στο κατασκότεινο τούνελ, όπου έχουμε βρεθεί. Ολο και περισσότεροι άνθρωποι στην ευρωπαϊκή σκηνή τολμούν να προφέρουν την ώς χθες απαγορευμένη αλήθεια: πως όλα τα επιτυχημένα παραδείγματα δημοσιονομικής προσαρμογής στην Ευρώπη είναι εκείνα στα οποία μια λελογισμένη λιτότητα συνδυάστηκε με ισχυρά αναπτυξιακά αντισταθμίσματα.

Το δεύτερο φωτεινό σημάδι είναι η αναγνώριση (ακόμη και από ιέρακες της οικονομικής ορθοδοξίας, όπως ο Αξελ Βέμπερ) πως μόνο μια συνολική ευρωπαϊκή εγγύηση του ελληνικού χρέους, μακριά από τιμωρητικές λογικές, μπορεί να ηρεμήσει τις αγορές, να αποκλιμακώσει τα επιτόκια, να απογομώσει τα σενάρια πτώχευσης και να επιτρέψει στην Ελλάδα να ανασάνει. Και υπάρχουν και ενδείξεις ότι επανέρχονται ξεχασμένες ιδέες μεταρρυθμίσεων στην Ευρώπη. Η δήλωση Τρισέ, για ένα ενιαίο ευρωπαϊκό υπουργείο Οικονομικών, η πρόταση Μπαρόζο για έναν φόρο επί των χρηματιστικών πράξεων, η πρωτοβουλία Ντελόρ για μια αναμόρφωση του πλαισίου του Μάαστριχτ – αμυδρές ακτίνες φωτός που επιτρέπουν την ελπίδα πως τα χαμένα πρωτεία της πολιτικής θα επιχειρηθεί να διεκδικηθούν ξανά απέναντι στις παντοδύναμες αγορές…

Δεν είναι παρά μια αμυδρή ελπίδα, σε μια μάχη που ακόμη μοιάζει άνιση. Αλλά από την έκβαση της μάχης αυτής – και μόνον – θα κριθεί και η δική μας τύχη.

Υπό τρεις προϋποθέσεις.

Οτι η Ελλάδα δεν θα χάσει – με δική της υπαιτιότητα – την επαφή με το ευρωπαϊκό τοπίο και τις δυνάμεις που ανταγωνίζονται για τη διαμόρφωσή του. Οτι το ελληνικό «δημόσιον πράγμα» θα καταφέρει να υφάνει ξανά τον τρύπιο ιστό εμπιστοσύνης και αλληλεγγύης και θα αποτρέψει την οριστική διάλυση της κοινωνικής συνοχής, που συντελείται βίαια γύρω μας. Και ότι αντί ο πολιτικός λόγος να εμπορεύεται διαρκώς τον φόβο, θα βρει τον τρόπο να πει πως το μόνο που έχουμε να φοβηθούμε είναι ο φόβος ο ίδιος – και μαζί να βρει τρόπο να κάνει την αναπόφευκτη λιτότητα λίγο πιο «έξυπνη» (δηλαδή, λιγότερο αντιαναπτυξιακή) και πολύ πιο δίκαιη στην κατανομή των βαρών της.