Το μακρύ ταξίδι της Ευρώπης από… πόλη σε πόλη

Η Ευρωπαϊκή Ενωση είναι ό,τι είναι οι Συνθήκες της. Αυτό ισχύει από το 1957 που υπογράφηκε η ιδρυτική Συνθήκη στη Ρώμη, μέχρι σήμερα που παίζεται η επιβίωση της ελληνικής οικονομίας στις Βρυξέλλες. Πολύ συχνά, οι αποφάσεις των Συνόδων Κορυφής συνδέονται συμβολικά με τον χώρο στον οποίο ελήφθησαν. Μικρές και μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις πέρασαν στην Ιστορία επειδή οι εταίροι υπέγραψαν εκεί μια Συνθήκη που άλλαξε την πορεία τους. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο – κατ’ εξοχήν όργανο πολιτικών αποφάσεων, αποτελούμενο από αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων -, με τις διαδοχικές συνθέσεις του και τις διαδοχικές έδρες του, πλην της μόνιμης στις Βρυξέλλες, ανάλογα με τη χώρα που ασκεί ανά εξάμηνο την προεδρία του ορίζει το μέλλον της Ευρώπης. Και αυτό αποτυπώνεται σε ένα τοπωνύμιο που συχνά κρύβει περισσότερα από όσα γνωρίζουμε. Η Αθήνα μπήκε σε αυτό τον κύκλο το 1983, δύο χρόνια μετά την ένταξη της χώρας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα. Η συνεδρίαση των δέκα ηγετών στο Ζάππειο – ανάμεσά τους, ο Μιτεράν και η Θάτσερ – δεν κατέληξε σε μεγάλες συμφωνίες στα θέματα που συζητήθηκαν: μελλοντική χρηματοδότηση της Επιτροπής, ανισορροπίες του προϋπολογισμού, προσαρμογή της κοινής γεωργικής πολιτικής, ενίσχυση των Διαρθρωτικών Ταμείων.

Πέντε χρόνια αργότερα, τον Δεκέμβριο του 1988 στο Μέγαρο των Ιπποτών στη Ρόδο, πάλι με τον Ανδρέα Παπανδρέου πρόεδρο του Συμβουλίου, περιορίστηκε σε γενικές κατευθύνσεις. Αλλωστε, το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης στρεφόταν περισσότερο στην εντυπωσιακή ξανθιά πρώην αεροσυνοδό, συνοδό του εξασθενημένου έλληνα πρωθυπουργού, ο οποίος είχε βγει πρόσφατα από εγχείρηση καρδιάς.

Το 1994 ο Ανδρέας Παπανδρέου, παλαιός πολέμιος της ΕΟΚ, θα υποδεχθεί για τρίτη φορά ως οικοδεσπότης στο Αχίλλειο της Κέρκυρας ακόμη μία Σύνοδο αρχηγών. Το βασικό θέμα είναι η εφαρμογή της Λευκής Βίβλου για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και την απασχόληση και υπογράφονται οι πράξεις προσχώρησης της Αυστρίας, της Σουηδίας, της Φινλανδίας και της Νορβηγίας. Πλην του Θόδωρου Πάγκαλου που κυριαρχεί ως υπουργός ευρωπαικών υποθέσεων, στο παρασκήνιο παίζει ρόλο ένας υφυπουργός που δεν έχει αρμοδιότητα στα ευρωπαϊκά θέματα: ο Γιώργος Παπανδρέου.

Δέκα χρόνια αργότερα η ελληνική προεδρία θα είναι περισσότερο επιτυχημένη, με πρωθυπουργό πλέον τον Κώστα Σημίτη. Στη Σύνοδο Κορυφής της Χαλκιδικής, το προσχέδιο του Συντάγματος της Ενωσης γίνεται δεκτό ως βάση διαπραγματεύσεων για το μέλλον της Ευρώπης. Λίγο νωρίτερα, στη Στοά του Αττάλου στην Αθήνα είχε υπογραφεί η προσχώρηση δέκα χωρών κυρίως από την Ανατολική Ευρώπη, αλλά και της Κύπρου.

Το 1984 στο Φοντενεμπλό της Γαλλίας κρίθηκε με δύσκολες διαπραγματεύσεις το μείζον ζήτημα εκείνης της εποχής, που ήταν η αξίωση των Βρετανών να μειωθεί η συνεισφορά τους στον κοινοτικό προϋπολογισμό. Εξι μήνες αργότερα η Σύνοδος του Δουβλίνου θα βάλει στη ζωή μας για μερικά χρόνια την Ευρωπαϊκή Λογιστική Μονάδα, το περίφημο ECU.

Η εποχή των μεγάλων αποφάσεων αρχίζει το 1986 στη Χάγη, όπου οι Δώδεκα πλέον – με την προσχώρηση των χωρών της Ιβηρικής – υπογράφουν την Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη. Την πρώτη σημαντική τροποποίηση στη Συνθήκη της Ρώμης, που δημιουργεί την ενιαία ευρωπαϊκή αγορά.

Εξι χρόνια αργότερα, για την ακρίβεια στις 7 Φεβρουαρίου 1992 στο Μάαστριχτ της Ολλανδίας – όπου η Ελλάδα εκπροσωπείται με τον Κ. Μητσοτάκη – θα υπογραφεί η πιο σημαντική Συνθήκη μετά την ιδρυτική: η ομώνυμη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ενωση, με την οποία θεσπίστηκαν το ενιαίο νόμισμα, η κοινή εξωτερική πολιτική, η κατάργηση των συνοριακών ελέγχων και η Ευρωπαϊκή Κοινότητα μετονομάζεται επίσημα σε Ευρωπαϊκή Ενωση.

Αυτή η Σύνοδος θα σημαδέψει την Ελλάδα και για άλλο λόγο. Εκεί θα γίνει δεκτή η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, χωρίς να λυθεί το θέμα του ονόματος του κράτους των Σκοπίων, όπως πίστεψε ο τότε υπουργός Εξωτερικών Αντώνης Σαμαράς. Ετσι, αργότερα μπήκε στο λεξιλόγιό μας και το Γκιμαράεζ, μια ισπανική πόλη που φιλοξένησε το επόμενο Συμβούλιο Κορυφής, το οποίο ασχολήθηκε με το «μακεδονικό».

Το 1995 τίθεται σε ισχύ μια συμφωνία που ολοκληρώθηκε νωρίτερα σε μια γερμανική πόλη, η οποία της έδωσε και το όνομά της. Η Συνθήκη Σένγκεν κατήργησε τα διαβατήρια στο εσωτερικό της Ενωσης. Μετά τα προϊόντα, και η κυκλοφορία των προσώπων γίνεται ελεύθερα.

Στις 13 Δεκεμβρίου 1997 στη Νίκαια της Γαλλίας, μια πόλη που κάποτε φιλοξένησε τον Νικόλαο Πλαστήρα, υπογράφηκε από μια διακυβερνητική Σύνοδο η Συνθήκη που άνοιξε τον δρόμο στη διεύρυνση της Ενωσης και άλλαξε τους κανόνες λήψης των αποφάσεων.

Το 2004 το Σύνταγμα που είχε αποφασίσει η Σύνοδος της Χαλκιδικής ολοκληρώθηκε, αλλά δεν επρόκειτο να ισχύσει ποτέ καθώς δύο χώρες το απέρριψαν με δημοψήφισμα. Από εκείνο το κείμενο έμεινε μόνο η θέσπιση του αξιώματος του πρόεδρου του Συμβουλίου και του υπουργού Εξωτερικών της Ενωσης. Το ευρωσύνταγμα δεν ευτύχησε, αλλά το 2007 η Σύνοδος της Λισαβώνας θα απολήξει στην ομώνυμη Συνθήκη που καθιστά την Ενωση πιο δημοκρατική, αποτελεσματική και διαφανή. Και φυσικά οι συνεδριάσεις των ευρωπαίων ηγετών συνεχίζονται από πόλη σε πόλη.