Ενστάσεις παρά τις διακρίσεις

Λάθη και προβλήµατα βλέπουν ειδικοί στο Νέο Μουσείο Ακρόπολης δύο χρόνια µετά τα εγκαίνιά του, παρά το γεγονός ότι έχει αποκτήσει φανατικό κοινό και διεθνείς διακρίσεις
Δηµοφιλές – έσπασε γρήγορα τα ρεκόρ επισκεψιµότητας για τα ελληνικά δεδοµένα – αλλά και αµφιλεγόµενο όσο λίγα το Νέο Μουσείο Ακρόπολης, είτε για τη θέση του είτε για την αρχιτεκτονική του είτε για τον τρόπο µε τον οποίο είναι εκτεθειµένα τα αριστουργήµατά του, βρέθηκε και πάλι στο µικροσκόπιο, έναν µήνα πριν σβήσει το δεύτερο κεράκι στην τούρτα των γενεθλίων του, στο συµπόσιο «Μουσείο Ακρόπολης: Ιδεολογία, Μουσειολογία, Αρχιτεκτονική» στο Μουσείο Μπενάκη.

Το δάσος των µπετονένιων κιόνων δίπλα στα µόλις 1,5 µ. αρχαϊκά γλυπτά. Το ύψος της αίθουσας του Παρθενώνα. Οι στριµωγµένες στο µπαλκόνι Καρυάτιδες και το αέτωµα του Εκατοµπέδου. Οι χαµηλές βιτρίνες και οι πινακίδες που πρέπει ο επισκέπτης να γονατίσει για να διαβάσει και οι ψηλές βιτρίνες που φτάνουν σε ύψος τα 4 µ. καθιστώντας αθέατα τα ευρήµατα. Ο αρχαιολογικός υποµνηµατισµός των εκθεµάτων που µοιάζει ακατανόητος για τον απλό επισκέπτη. Το άπλετο φως που ισοπεδώνει τα γλυπτά. Η έλλειψη προσανατολισµού των επισκεπτών που κρύβει τον κίνδυνο να περάσουνσπουδαία έργαχωρίς να τα προσέξουν.

Και τελικά η αποθέωση του βλέµµατος χωρίς όµως να δίνει ερµηνείες για τα εκθέµατα είναι µόνο µερικές από τις ενστάσεις που διατύπωσαν οι 36 ειδικοί επιστήµονες, οι οποίοι έδωσαν το «παρών» στο διεθνές συµπόσιο που διοργάνωσαν το Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης µαζί µε τα µουσεία Ακρόπολης, Κυκλαδικής Τέχνης, Μπενάκη, το Ιδρυµα Fullbright, την Εταιρεία Ελλήνων Μουσειολόγων και το ελληνικό τµήµα του Διεθνούς Συµβουλίου Μουσείων υπό την αιγίδα του υπουργείου Πολιτισµού και Τουρισµού.

«Το µουσείο θεωρείται πετυχηµένο γιατί συνεχίζει να έχει µεγάλη επισκεψιµότητα, παρότι για τη δηµιουργία του δεν απαιτήθηκε από τα αρµόδια όργανα ό,τι κατά τα τελευταία χρόνια κρίνεται απαραίτητο για κάθε άλλο µουσείο. Δηλαδή, η έγκαιρη σύνταξη µουσειολογικής και µουσειογραφικής µελέτης, ώστε εξαρχής ο δηµιουργός του να είναι βέβαιος για το πού, πώς και γιατί τοποθετείται το κάθε έκθεµα µέσα στο µουσείο. Οταν µάλιστα το κέλυφος δεν προϋπάρχει ως διατηρητέο για να πάρει δεύτερη χρήση, αλλά σχεδιάζεται ειδικώς για να αναδείξει τη συγκεκριµένη συλλογή, τότε το εγχείρηµα γίνεται ακόµη πιο εύκολο», επεσήµανε η γενική διευθύντρια του Πολιτιστικού Ιδρύµατος Οµίλου Πειραιώς Ασπασία Λούβη-Κίζη.

«Πώς θα ήταν το µουσείο, δηλαδή, αν εξαρχής συνεργάζονταν αρχαιολόγοι,αρχιτέκτονες, µουσειολόγοι, µουσειογράφοι για να αντιµετωπίσουν π.χ. το δάσος των µπετονένιων κιόνων µε τεράστιες διατοµές, που κατά πολλούς παραπέµπουν στους κίονες των ναών της Ακρόποληςόταν ακόµα ήταν στο στάδιο του σχεδιασµού, γνωρίζοντας ότι εκεί επρόκειτο να τοποθετηθούν τα αρχαϊκά αγάλµατα, των οποίων το ύψος δεν ξεπερνάει το 1,5 µ. Αυτά τα µικρά αριστουργήµατα βρίσκονται στον πρώτο όροφο του µουσείου, εκεί όπου σπαταλήθηκε το ύψος των 9 µ., χωρίςαυτό να συµβάλλει στην ανάδειξη των εκθεµάτων», συνέχισε η κ. Λούβη.

Το πολύπαθο – µέχρι να ολοκληρωθεί – µουσείο, τη θέση του, τη σχέση του µε την πόλη και τις καινοτοµίες του, υπεράσπισαν ο πρόεδρός του Δηµήτρης Παντερµαλής, ο αρχιτέκτονάς του Μπερνάρ Τσουµί – που δήλωσε για ακόµη µία φορά πως δεν είχε ως στόχο να ανταγωνιστεί τον Παρθενώνα – αλλά και αρχαιολόγοι που έχουν εργαστεί στο ΝΜΑ, όπως η υπεύθυνη της ανασκαφής Σταµατία Ελευθεράτου.

Το συµπόσιο «Μουσείο Ακρόπολης:
Ιδεολογία, Μουσειολογία, Αρχιτεκτονική» πραγµατοποιήθηκε στο Μουσείο Μπενάκη

«Το κτίριο λειτουργεί ανταγωνιστικά προς την Ακρόπολη»

Αρχαιολογική µατιά στην έκθεση, από τη σύλληψη έως το στήσιµο, διακρίνει η λέκτωρ στο Πάντειο Πανεπιστήµιο σε θέµατα µουσειολογίας και πολιτιστικής διαχείρισης Ανδροµάχη Γκαζή. «Οι αρχαιολόγοι που εργάστηκαν για την έκθεση είναι καταξιωµένοι και έµπειροι επιστήµονες, γνωρίζουν άριστα το υλικό τους και µπορούν να το τεκµηριώσουν εξαντλητικά. Αυτή όµως η εις βάθος γνώση του υλικού δεν βοηθά να επιτευχθεί εκείνος ο βαθµός αποστασιοποίησης που είναι απαραίτητος, έτσι ώστε να µπορέσει να υιοθετηθεί και η µατιά του επισκέπτη.

Ως εκ τούτου, πολλά πράγµατα θεωρούνται δεδοµένα όπως το ότι ο επισκέπτης είναι σε θέση να κατανοήσει γιατί πρόκειται για αριστουργήµατα της τέχνης, ότι γνωρίζει για τον ρόλο του χρώµατος στην αρχαϊκή και κλασική πλαστική, ότι είναι σε θέση να καταλάβει τι σηµαίνει “πρόχους µε ηθµό”».

«Συνολικά, πρόκειται για µια έκθεση αντικειµενοκεντρική, µε έµφαση στο έργο τέχνης και όχι στον άνθρωπο-δηµιουργό πίσω από αυτό ούτε στον άνθρωπο-επισκέπτη. Η αντίδραση την οποία προσδοκά το µουσείο από τον επισκέπτη είναι η έκφραση θαυµασµού. Η έκθεση αποθεώνει το βλέµµα, αλλά δεν προχωρά στην εξήγηση και την ερµηνεία ούτε απαντά σε ερωτήµατα.

Ετσι, οι επισκέπτες στέκουν µε θαυµασµό µπροστά σε έργα που έχουν µάθει να θεωρούν αριστουργήµατα χωρίς να κατανοούν ακριβώς το γιατί».

«Είναι η ώρα να συνειδητοποιήσουµε τον κρίσιµο ρόλο της εφαρµοσµένης µουσειολογίας», επισηµαίνει από την πλευρά της η καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης και Μουσειολογίας του ΑΠΘ, Ματούλα Σκαλτσά. «Μέσα από αυτά τα υλικά κατάλοιπα του πολιτισµού που εκτίθενται στο Μουσείο Ακρόπολης, αναζητούνται οι λόγοι για τους οποίους ο σηµερινός επισκέπτης θα είχε νόηµα να τα επισκεφθεί µε την αρχαία έννοια του όρου».

Παρά τη µακρά και επίπονη διαδροµή του Νέου Μουσείου Ακρόπολης µε άγονους διαγωνισµούς και κόντρες για τη χωροθέτησή του, φαίνεται πως ακόµη «προκαλεί» σε σχέση µε τη θέση του. «Το κτίριο δεν σέβεται τον τόπο ούτε εντάσσεται στο αστικό τοπίο. Αν κάτι λειτουργεί “ανταγωνιστικά” προς την Ακρόπολη, τη σύγχρονη και την αρχαία πόλη, είναι το ίδιο το µουσείο», λέει η αρχιτέκτων Αγνή Κουβελά. «Αναρωτιέµαι µήπως η ανάγκη να βλέπουµε το µνηµείο όχι ανεβαίνοντας στον Βράχο, αλλά µέσα από κλιµατιζόµενο χώρο ή από µια ηλιόλουστη βεράντα πίνοντας τον καφέ µας, είναι προϊόν ενός αλλοτριωµένου τρόπου ζωής; Το γεγονός ότι αποτελεί σπουδαίο εµπορεύσιµο προϊόν, δεν δικαιώνει την ύπαρξή του στη θέση όπου βρίσκεται σήµερα».