Ο «ρηχός διανοούµενος» Πολάνσκι

Οι σκηνές από το «Μαχαίρι στο νερό» έχουν µόλις αρχίσει να διαδέχονται η µία την άλλη, όταν ξαφνικά ένα σταχτοδοχείο εκσφενδονίζεται προς την οθόνη.Ο ηγέτης του πολωνικού κοµµουνιστικού κόµµατος Βλάντισλαβ Γκοµούλκα δεν µπορεί να συγκρατήσει τα νεύρα του την ώρα της µυστικής προβολής. Τον Μάρτιο του 1962 – έξι µόλις µήνες µετά την ανέγερση του Τείχους στο Βερολίνο – παρακολουθεί µια ταινία, µε πρωταγωνιστή έναν πετυχηµένο αθλητικογράφο, που ξεδίνει πάνω στο ιστιοφόρο του. Μια ζωή κοµµένη καιραµµένη στα µέτρατου δυτικού καπιταλισµού.

Υπεύθυνος γι’ αυτόν τον «ρηχό και απαισιόδοξο διανοουµενισµό», που µπορεί να παραµυθιάσει την αγνή νεολαία, είναι έναςαπό τουςσηµαντικότερο υς Ευρωπαίους σκηνοθέτες. Ή, σύµφωνα µε την καθεστωτική αριθµολαγνεία, ο πολίτης BU 1368/1705, όπως αποκάλυψε πρόσφατα η γερµανική «Welt». Ο «φακελωµένος»Ροµάν Πολάνσκι δεν είναιτίποτε λιγότερο από 111 σελίδες που φυλάσσονται πλέον στο Ινστιτούτο Εθνικής Μνήµης της Βαρσοβίας.

Οπως αποδεικνύεται, οι Μυστικές Υπηρεσίες της Πολωνίας (SB) δεν έχασαν ποτέ απ’τα ραντάρ τους τον «Ροµάν Ρέιµοντ», που γεννήθηκε στο Παρίσι το 1933 και εγκαταστάθηκε µε τους γονείς του στην Πολωνία δύο χρόνια πριν αρχίσει ο Β’ Παγκόσµιος Πόλεµος. Ανάµεσα στο υλικόξεχωρίζουνοι αιτήσεις εισόδου του στηνΠολωνία,µετά την απόκτηση της γαλλικής υπηκοότητας (1975), και τα αποκόµµατα εφηµερίδων της εποχής. Μια ολόκληρη σειρά από αυτά «αφιερώνεται» στη δικαστική περιπέτειά του, µετά την καταδίκη για τον βιασµό της 13χρονης Σαµάνθα Γκάιµερ. Στις 21 Μαρτίου του 1978 τοόνοµά του µπαίνει στη «Λίστα των ανεπιθύµητων προσώπων». Για τις Αρχές ο σκηνοθέτης υπάρχει µόνο ως γάλλος υπήκοος.

Για να αποκατασταθεί το δικό του όνοµα, οιΠολωνοί πρέπει να µάθουν ένα καινούργιο. Το καλοκαίρι του1980 η«Αλληλεγγύη» του Βαλέσα πατάει πόδι στην πολιτική σκηνή, η λογοκρισία χαλαρώνει καιεπιτρέπειστον Πολάνσκι να ανεβάσει τον«Αµαντέους» σε θέατρο της Βαρσοβίας.

Τα εισιτήρια εξαφανίζονται και το κοινό υποδέχεται το εξόριστο ταλέντο. Λίγους µήνες αργότερα ο στρατιωτικός νόµος του Γιαρουζέλσκι βάζει τη χώρα στον γύψο. Ο Πολάνσκι περιµένει µέχρι το 1989, για να φωτογραφηθεί κάτω από ένα πανό µε σύνθηµα «Ψηφίζω Αλληλεγγύη».

Η ΜΕΤΑΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ Βαρσοβία υποδέχεται για δεύτερη φορά τον «µεγάλο της σκηνοθέτη» και η εθνική περηφάνια χτυπάει κόκκινο στην παγκόσµια πρεµιέρα του «Πιανίστα», το 2002, παρόντος του Πολάνσκι.

Το Οσκαρ σκηνοθεσίας είναι το επιστέγασµα µιας πορείας που άρχισε στο γκέτο της πόλης και συνεχίστηκε στη ΣχολήΚινηµατογράφου του Λοντζ, ότανο ίδιος ήταν 23 ετών.Τότε πουη αδερφήτου, Ανέτ, τουέστελνε γράµµα από το Παρίσι – είχενα τονδει 18ολόκληρα χρόνια – αποκαλώντας τον «αγαπηµένε µου Ρέιµοντ».

Την επιστολή, µεηµεροµηνία10 Ιανουαρίου 1957, την άνοιξε ένας µυστικοπαθής υπαλληλάκος του καθεστώτος Γκοµούλκα. Ηιστορία της ψυχροπολεµικής Ευρώπης στις διαστάσειςενός κιτρινισµένου φακέλου.

Κατά την προβολή του φιλµ «Μαχαίρι στο νερό» ο Γκοµούλκα είχε πετάξει ένα σταχτοδοχείο στην οθόνη