Φωτορεπόρτερ της πρώτης γραµµής

Ο Βρετανός Τιµ Χέδερινγκτον και ο Ελληνοαµερικανός Στιβ Χόντρος είναι οι τελευταίοι από τους 2.000
δηµοσιογράφους και φωτορεπόρτερ που έχουν χάσει τη ζωή τους καλύπτοντας πολέµους
«Εάν οι φωτογραφίες σου δεν είναι αρκετά καλές, τότε δεν είσαι αρκετά κοντά». Ο σηµαντικότερος πολεµικός φωτορεπόρτερ όλων των εποχών, ο Ρόµπερτ Κάπα, ήξερε τι έλεγε. Και αυτό το γνώριζαν πολύ καλά τόσο ο Τιµ Χέδερινγκτον όσο και ο Κρις Χόντρος, οι δύο φωτογράφοι που σκοτώθηκαν την περασµένη εβδοµάδα στη Μισράτα της Λιβύης από πυρά των κυβερνητικών δυνάµεων, ενώ ακολουθούσαν µια οµάδα ανταρτών. Τραγική ειρωνεία: πολλές φωτογραφίες από τις συγκρούσεις στη Λιβύη του Ελληνοαµερικανού Χόντρος, που εργαζόταν για λογαριασµό του πρακτορείου Getty Images, έφθασαν στα γραφεία των µεγάλων εφηµερίδων λίγο πριν γίνει γνωστή η είδηση του θανάτου των δύο πολυβραβευµένων φωτορεπόρτερ.

«Σε έναν κόσµο όπου τα ΜΜΕ ελέγχονται τόσο στενά από τη βιοµηχανία των δηµοσίων σχέσεων, ο πόλεµος παραµένει το τελευταίο σύνορο της τραχιάς πραγµατικότητας», γράφει ο επικεφαλής του φωτογραφικού τµήµατος της εφηµερίδας «The Guardian» Ρότζερ Τουθ. Για τους φωτορεπόρτερ ο πόλεµος αποτελεί την υπέρτατη πρόκληση, ακόµα και αν αυτό σηµαίνει ότι θα αντιµετωπίσουν κινδύνους στους οποίους συνήθως εκτίθενται µόνο στρατιώτες. Οι ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες όµως είναι κάτι συνηθισµένο γι’ αυτή τη µικρή οµάδα «επαγγελµατιών της αδρεναλίνης», όπως τους αρέσει να αυτοαποκαλούνται: οι δηµοσιογράφοι µπορούν να περιγράψουν από πληροφορίες µια κατάσταση ακόµα και αν βρίσκονται σε µεγάλη απόσταση. Οι φωτορεπόρτερ ακόµα και αν βρίσκονται µισό χιλιόµετρο πιο πέρα, είναι πολύ µακριά από το γεγονός που χρειάζεται να αποτυπώσουν.

Ο 40χρονος Χέδερινγκτον είχε ξεκινήσει την καριέρα του δουλεύοντας στο περιοδικό των αστέγων του Λονδίνου «Big Issue» και είχε γίνει γνωστός διότι τον ενδιέφερε όχι τόσο η στρατιωτική δράση, όσο ο τρόπος µε τον οποίο ο πόλεµος επηρεάζει και διαλύει τις ζωές των ανθρώπων που τον ζουν. Τα τελευταία χρόνια είχε ταξιδέψει σε πολλές εστίες πολέµου για λογαριασµό του αµερικανικού περιοδικού «Vanity Fair» και είχε καταγράψει στο ντοκιµαντέρ «Ρεστρέπο», που προτάθηκε για Οσκαρ, τις εµπειρίες του στο Αφγανιστάν. Ο 41χρονος Κρις (Χριστόφορος) Χόντρος, που γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη από έλληνα πατέρα µετανάστη (από το Καρπενήσι), είχε γυρίσει όλον τον κόσµο σε «καυτές περιοχές»: Αφγανιστάν, Αγκόλα, Σιέρα Λεόνε, Λιβερία, Νιγηρία, Πακιστάν, Κασµίρ, Κόσοβο, Αλβανία, Ιράκ, Ισραήλ, ∆υτική Οχθη. «Πώς αντέχεις να ζεις µονίµως πλάι στη φρίκη και την αποτυπώνεις;» είχε ερωτηθεί σε συνέντευξη, σε αυτή εδώ την εφηµερίδα πριν από µερικά χρόνια. «Είµαι όπως οι γιατροί στα επείγοντα περιστατικά», είχε απαντήσει, «όπως οι πυροσβέστες, οι αστυνοµικοί: ενυπάρχει στην ίδια τη φύση της δουλειάς που κάνουµε η αντιµετώπιση δυσάρεστων και στενόχωρων καταστάσεων. Πρέπει να το κάνεις, για να µπορέσεις να κάνεις τη δουλειά σου, αλλιώς δεν είσαι σωστός σε αυτό που είναι καθήκον και επιλογή σου να κάνεις». Οι δύο φωτορεπόρτερ ακο λουθούσαν µια οµάδα ανταρτών που ανέβαιναν τις σκοτεινές σκάλες ενός κτιρίου όπου υπήρχαν κυβερνητικοί στρατιώτες – κάποια στιγµή µια χειροβοµβίδα κύλησε από τις σκάλες προς τη µεριά τους. Λίγο µετά επικράτησε ησυχία στον δρόµο. Αποφάσισαν να φύγουν και τότε δύο οβίδες έσκασαν δίπλα τους.

Στον πόλεµο ένας άνδρας – και συνήθως είναι άνδρας – µε µια κάµερα διατρέχει τον ίδιο κίνδυνο µε έναν στρατιώτη, µόνο που δεν έχει όπλο να υπερασπιστεί τον εαυτό του. Γιατί το κάνουν λοιπόν; Ορισµένοι πιστεύουν ότι οι πολεµικοί ανταποκριτές και οι φωτορεπόρτερ που εργάζονται σε περιοχές µε συγκρούσεις συνηθίζουν την ένταση του φόβου, όπως η περίφηµη οµάδα των νοτιοαφρικανών φωτογράφων «Μπανγκ Μπανγκ», των οποίων η αυτοκαταστροφική υπερβολή και η αδιαφορία για κάθε κανόνα προστασίας έγιναν πρόσφατα ταινία.

Βέβαια, το τίµηµα της ακατέργαστης µεταφοράς εικόνων και συναισθηµάτων σε πολεµικές συνθήκες είναι πολύ υψηλό. Τα τελευταία 20 χρόνια περισσότεροι από 2.000 δηµοσιογράφοι και φωτορεπόρτερ έχουν χάσει τη ζωή τους καλύπτοντας πολέµους. Κι όµως οι συνάδελφοί τους δεν σταµατούν να επιστρέφουν ξανά και ξανά εκεί όπου η ζωή τους παίζεται κορόνα-γράµµατα για µία εικόνα. Οπως έλεγε ο Χέδερινγκτον: «Ο πόλεµος είναι κάτι πολύ µύχιο. Αυτά που βγάζει ο πόλεµος σε ένα άτοµο είναι πολύ προσωπικά συναισθήµατα – αγάπη, θάνατος, φιλία. Και αυτά είναι συναισθήµατα που δεν βλέπουµε συχνά σε τόσο πρωτόγονη µορφή».

Ο πολεµικός ανταποκριτής έχει τη ζωή του στα χέρια του και µπορεί να επιλέξει τη µία κατεύθυνση ή την άλλη

ρόµπερτ Κάπα

«Πέθαιναν µπροστά στα µάτια µου…»
ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΜΠΕΧΡΑΚΗ φωτορεπόρτερ του πρακτορείου Reuters

«ΕΦΤΑΣΑ στη Μισράτακατά τις 4το απόγευµα, έπειτα από είκοσι ώρες ταξιδιού µε καράβι από τη Βεγγάζη – ο µόνος τρόπος για να πάει πλέον κανείς εκεί είναι διά θαλάσσης. Φτάνοντας στο λιµάνι, µπορούσα να διακρίνω κάποια κτίρια στην πόλη να καίγονται, άκουγα και τις οµοβροντίες από τον βοµβαρδισµό της πόλης. Βρήκακάποιο φορτηγάκι από αυτά που χρησιµοποιούν οι επαναστάτες και πήγα στο µοναδικό νοσοκοµείο της πόλης. Επικρατούσε πανζουρλισµός. Ασθενοφόρα το έναπίσω από το άλλο κατέφταναν µε νεκρούς και τραυµατίες. Καθώς ο χώρος δενήταν αρκετός, γιατροί και Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις είχαν στήσειµια τεράστιασκηνή στο πάρκινγκ του νοσοκοµείου. Μπήκα µέσα στο αντίσκηνο όπου γιατροί και νοσοκόµοι δούλευαν µε απίστευτους ρυθµούς πάνω από βαριά περιστατικά. Πήγα κοντά σε δύοφορεία και άρχισανα φωτογραφίζω. Σε λίγα λεπτά ένας φίλος φωτογράφος από τη Γαλλία ήρθε δίπλα µου και µεχαιρέτησε. Μεκοίταξε και µου είπε: “Φοβερό ε;”. “Ναι,ναι”, του είπα εγώ και συνέχισα να τραβάω φωτογραφίες, προσέχοντας να µην εµποδίζω τους γιατρούς. Τότε πια ο ένας από τους δύο τραυµατίες δεχόταν µαλάξεις, γιατί δεν είχε σφυγµό. Ο φίλος φωτογράφος µε σκούντηξε και µου είπε: “Γιάννη, είναι ο Τιµ και ο Κρις αυτοί που τραβάς!”. Πάγωσα… Αφησα τις µηχανές να κρέµονται από τον λαιµό µου και έβαλα τα χέρια µου στο πρόσωπό µου… ∆εν έβλεπα τα πρόσωπά τους τόση ώρα, οπότε δεν είχα καταλάβει ότι τραβούσασυναδέλφους µου που πέθαιναν µπροστά µου! Ο Τιµ πέθανε εκεί µέσα στη σκηνή, ο Κρις λίγες ώρες αργότερα στον δεύτερο όροφο της κλινικής – δύοάλλοι συνάδελφοι είχαν τραυµατιστεί στο ίδιο συµβάν. Επειτα από λίγα λεπτά πήρα µε το δορυφορικό τηλέφωνο τη γυναίκα µου στην Ελλάδα και της είπα ότι είµαι καλά, ότι, αν ακούσει για νεκρούς και τραυµατίες φωτογράφους, εγώ… δεν είµαι ανάµεσά τους. Αργότερα βρήκα το κράνος του Κρις που ήταν γεµάτο αίµατα και εγκεφαλική ουσία καιτο έπλυνα καλά.∆εν ήθελα η µνηστή του και οι δικοί του να πάρουν το κράνος του στην κατάσταση που το βρήκα… Πώς να µηνκατακλυστείς από συναισθήµατα µετέτοιες εικόνες; Ναι, χωράει και συναίσθηµαστη δουλειά µας, αλλά µε προσοχή,ώστε να µη σε οδηγεί αυτό και υποστηρίξεις κάποια από τις αντίπαλες πλευρές. Το οποιοδήποτε συναίσθηµα τοκρατάς για τονεαυτό σου. Το µοιράζεσαι µε λίγους κολλητούς φίλους…».


«Οι σφαίρες έπεφταν γύρω µου σαν βροχή»
ΤΟΥ ΛΕΥΤΕΡΗ ΠΙΤΑΡΑΚΗ φωτορεπόρτερ του πρακτορείου Associated Press

«Σε ΙΣΡΑΉΛ, Ιράκ, Αφγανιστάν, Λιβύη και αλλού, είναι τόσες οι έντονες στιγµές που βίωσα, που δυσκολεύοµαι να διαλέξω την πλέον χαρακτηριστική φωτογραφία µου. Ωστόσο, µία επιστρέφει συχνά στη µνήµη µου, τραβηγµένη στη Ναµπλούς της ∆υτικής Οχθης το 2000. Ηµασταν στην αρχή της παλαιστινιακής εξέγερσης. Πολλοί µαχητές κατάφεραν να αποκλείσουν οµάδα ισραηλινών στρατιωτών στο λεγόµενο Joseph’s Tomb. Οι στρατιώτες αυτοί κατάφεραν να οχυρωθούν. Πολεµούσαν για µέρες τους Παλαιστίνιους, οι οποίοι τους πολιορκούσαν ανελέητα. Εκείνη την ηµέρα, ωστόσο, στάθηκα τυχερός καθώς κατάφερα να πλησιάσω κατά τη διάρκεια µερικής κατάπαυσης του πυρός. Την περισσότερη ώρα ήµουν ξαπλωµένος µε το πρόσωπο στη γη, καθηλωµένος σε ένα οχύρωµα. Η µάχη ήταν σφοδρή, ώσπου ξαφνικά αρχίσαµε να δεχόµαστε σφαίρες µεγάλου διαµετρήµατος από ισραηλινά αυτόµατα ελεύθερων σκοπευτών, από παρακείµενο βουνό! Ο ήχος τους ήταν εκκωφαντικός και φόβος µε κυρίευσε, ενώ πολλοί τραυµατίες κείτονταν δίπλα µου… Απρόσµενα, ο µαχητής της φωτογραφίας µου σηκώθηκε και άρχισε να τρέχει προς το µέρος των Ισραηλινών κρατώντας το αυτόµατό του, ανάµεσα σε βροχή από σφαίρες, την ώρα που όλοι έτρεχαν να σωθούν! Βγήκα αµέσως από την κρυψώνα µου και πρόλαβα να τραβήξω µερικές φωτογραφίες πριν καλυφθώ. Μέσα από πέτρες, τον είδα να πυροβολεί αδιακρίτως από ψηλά, ενώ δεχόταν πυρά και ο ίδιος! Ωσπου έτρεξε πίσω και καλύφθηκε. Η φωτογραφία αυτή, σκέφτοµαι, είναι για µένα το αποκορύφωµα της µάχης. Τον τρόµο που έζησα δεν θα τον ξεχάσω ποτέ…».

Την περισσότερη ώρα ήµουν µε το πρόσωπο στη γη, καθηλωµένος σε ένα οχύρωµα

«Στη Ραµάλα έκανα την πιο γρήγορη βουτιά στη ζωή µου!»
ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΜΕΣΣΗΝΗ  επικεφαλής του φωτογραφικού τµήµατος του Associated Press για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη

«ΔΥΟ ΦΟΡΕΣ όλα αυτά τα χρόνια που κάλυψα πολέµους τα χρειάστηκα πραγµατικά.Θυµάµαι ακόµα, γιαπαράδειγµα, τον βοµβαρδισµόστο Σαράγιεβο το 1992. Οδηγούσα σε προάστιο που εκείνη τη µέρα καταλάµβαναν οι Σέρβοι, βοµβαρδίζοντας και ισοπεδώνοντας τα πάντα.Στη θέα τους, τρία-τέσσερα άτοµα τρέξαµε σε µια εικοσαώροφη πολυκατοικία και κρυφτήκαµε στουπόγειο. Βγήκαµε έπειτααπό δεκαοκτώ ολόκληρες ώρες, καθώς οι Σέρβοι έριχναν ασταµάτητα οβίδες! Την εποµένη,πια, είδαµε τουςστρατιώτες τους να περπατούν ήσυχαστους δρόµους. Βρήκαµε τότε την ευκαιρία και φύγαµε άρον άρον. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις κρύβεσαι, δεν τραβάς φωτογραφίες! Ακόµα χειρότερα ήταν ταπράγµατα το 2002 στη Ραµάλα, στην πρώτη εισβολή των ΙΣραηλινών για την ανακατάληψη της πόλης.Πράγµατι, βραδινές ώρες µπήκαν µε ταάρµατα καιτην κατέλαβαν. Περικύκλωσαν κι έναστρατόπεδο προσφύγων- καταφύγιο εξεγερµένων Παλαιστινίων, 50 µέτρα από το ξενοδοχείο µας.

Φωτορεπόρτερ καιοπερατέρ είχαµελάβει επίκαιρες θέσεις µέσα απότις τζαµαρίες, στα σκαλιά του τρίτου ορόφου, για να βλέπουµε καλύτερα. Ωσπου ξαφνικά ο πύργος ενός άρµατος γυρνά απότοµα προς το µέρος µας κι αρχίζει να πυροβολεί εναντίον µας! Τότε ήταν που έκανα την πιο γρήγορη βουτιά στηζωή µου, ώστε να προφυλαχθώ πίσω από τους τοίχους! Η κάµερα παλαιστίνιου οπερατέρ που ήταν δίπλα µου χτυπήθηκε από επτά σφαίρες! Τότε κατάλαβα καλά πώς µπορείς να την πατήσεις τόσο εύκολα…».

«Οταν επιτέθηκαν οι Σέρβοι στο Σαράγεβο κρύφτηκα επί 18 ώρες σε µια πολυκατοικία»