Τα ντοκουµέντα ξυπνούν τον «άνθρωπο του καναπέ»

Θέατρο ντοκουµέντο ή µήπως (µε µια πιο παλιά γλώσσα)
στρατευµένο θέατρο; Οπως σε όλον τον κόσµο έτσι και στην Ελλάδα, το θέατρο ανέλαβε, αυτή τη σεζόν περισσότερο από ποτέ, να υπερασπιστεί όσα δεν υπερασπίζεται η ∆ικαιοσύνη, η Πολιτεία, η δηµοσιογραφία…

∆εν περνά πλέον απαρατήρητη η στροφή (και) του ελληνικού θεάτρου στα ντοκουµέντα για κοινωνικά συµβάνταή καταστάσειςπου πολλές φορές µπορούν να σοκάρουν τον «άνθρωπο του καναπέ». Οοποίος δεν είναι προετοιµασµένος (ή µάλλον δεν θέλει να δει;) όσα συµβαίνουν εκεί έξω και µένει εµβρόντητος απέναντι σε αγριότητες όπωςαυτή που είδαµε το 2008 στην υπόθεση Κούνεβα.

Ο θεατρικός µονόλογος που ανέβασε ο Μισέλ Φάις στο Από Μηχανής Θέατρο, γράφοντας για το συγκεκριµένο εγκληµατικόγεγονός, δενπέρασε απαρατήρητος. Η πρεµιέρα προπηλακίστηκε απόµια οµάδανεαρών, ενώ η ΚωνσταντίναΚούνεβα µεεπιστολή της από το νοσοκοµείο παρακαλούσε να συνεχιστούν οι παραστάσεις. «H τέχνη πρέπει να ξαναγίνει τέχνη» είχε πει ο Μισέλ Φάις, «η Αστυνοµία νασυλλαµβάνει τους ενόχους, η πολιτική να ξαναγίνει πολιτική, η κοινωνία να υπερασπίζει ξανά τα δικαιώµατά της και η περιπέτεια τηςγραφής – ελπίζω – να ανακουφίζει την περιπέτεια της ζωής».

Για την περιπέτεια της ζωής και της ελευθερίας είναι το έργο «Κρυφά απογεύµατα» που ανέβασε ο συγγραφέας και σκηνοθέτης ∆ηµήτρης Μωραΐτης στο Θέατρο Χώρα.

Το έργο του βασίστηκεστην αληθινή ιστορία του 16χρονου Μαχµούτ Ασγκάρι και του 18χρονου Αγιάζ Μαρονί που καταδικάστηκαν σε δηµόσιο απαγχονισµό γιατί αψήφησαν το θεοκρατικό καθεστώς της χώρας τους και θέλησαν να ζήσουν τον έρωτά τους. «∆εν θέλησα να κάνω ντοκιµαντέρ την ιστορία τους», διευκρινίζει ο σκηνοθέτης. «Να ευαισθητοποιήσω τον κόσµο ήθελα στο θέµα της ελεύθερης επιλογής στη ζωή µας. Στις δυτικές κοινωνίες έχουµε µία άλλου είδους ανελευθερία. ∆ίνουµε περισσότερη σηµασία στο φαίνεσθαι απ’ ό,τι στην αλήθεια», λέει ο συγγραφέας.

Η καθηµερινότητα µπορεί πολλέςφορές να ξεπεράσει σε αγριότητα το πιο ανατριχιαστικό θρίλερ. Την Κυριακή 30 Οκτωβρίου 2010 βρήκε καταφύγιο µέσα στα σκουπίδια, αποκοιµήθηκε και εν τέλει βρήκε τραγικό θάνατο από το απορριµµατοφόρο το οποίο τον πολτοποίησε. Ο άνθρωπος Κανένας.

Το Θέατρο Σηµείο και ο Νίκος ∆ιαµαντής αντέδρασαν σ’ αυτήν την είδηση της φρίκης και απηύθυναν ανοιχτή πρόσκληση σε καλλιτέχνες, ανθρώπους του λόγου και της διανόησης, ζητώντας την ενεργό συµµετοχή τους, µια δήλωση αλληλεγγύης. Μέσα στα κείµενα που παρουσιάστηκαν σε µια ειδική εκδήλωση – παράσταση ήταν θεατρικοί µονόλογοι, ποιήµατα, δοκίµια, πεζά.

«Η δουλειά µας είναι ναανταποκρινόµαστε εν θερµώ», λέει ο κ. ∆ιαµαντής.

«∆εν θέλουµε να καταγγείλουµε ούτε να αποκαταστήσουµε τη δουλειά που πρέπει να κάνουν οι φορείς της Πολιτείας. Απλά θέλουµε να υπενθυµίσουµε ότι είµαστε παρόντες. Οτι σ’ αυτήν την άγρια κοινωνική κρίση που ζούµε, υπάρχει ένα δίχτυ ασφαλείας, ανθρωπιάς. Ολοι οι συµµετέχοντες έγραψαν νέα κείµενα και το έκαναν αφιλοκερδώς».


Σκληρή µατιά στην εφηβική βία

Από τη σχολική πραγµατικότητα των εφήβων άντλησε το θέµα του το έργο «DNA» (Θέατρο του Νέου Κόσµου) της θεατρικής οµάδας Grasshopper που εισήγαγε το εφηβικό θέατρο στην Ελλάδα µε την περσινή του παράσταση «Chatroom». Oπως εξηγεί η παιδοψυχίατρος και σκηνοθέτρια της παράστασης Σοφία Βγενοπούλου, το «DNA» – όπως και όλα τα έργα του προγράµµατος Connections που έχει ξεκινήσει εδώ και 17 χρόνια από το Εθνικό Θέατρο της Βρετανίας – είναι βγαλµένα από την επικαιρότητα των εφήβων.

Το «DNA» έχει ως θέµα του την εφηβική βία (bullying). «Ο θεσµός αυτός», λέει η σκηνοθέτρια, «χρηµατοδοτήθηκε από το Εθνικό Θέατρο της Βρετανίας για να µιλήσει τη γλώσσα των νέων. Τα έργα γράφονται από γνωστούς συγγραφείς σε συνεργασία µε οµάδες παιδιών. Είναι καθαρά πολιτικό θέατρο που θίγει δύσκολα ζητήµατα τα οποία εµείς οι µεγάλοι αδυνατούµε να καταλάβουµε ή απλά τα υποτιµούµε».

«Χαρακτηριστικό είναι», λέει η Σοφία Βγενοπούλου, «ότι το “DNA” που είναι ένα σκληρό έργο µπορεί να σοκάρει τιςπιο µεγάλες ηλικίες. Ηρθαν πολλά σχολεία στις παραστάσεις και παρατηρήσαµε τις αντιδράσεις… Οι καθηγητές σοκάρονται ενώ τα παιδιά λένε “επιτέλους, κάποιος να µιλήσει γι’ αυτό”».