Η Αγία της γυναικείας τέχνης

«Δεν είµαι άρρωστη.
Είµαι σπασµένη. Αλλά είµαι ευτυχισµένη όσο µπορώ να ζωγραφίζω».
Τάδε έφη η εκκεντρική, εύθραυστη και πρωτοποριακή ζωγράφος που αποκαλύπτεται µέσα από µια βιογραφία
Το κλειδί της βιογραφίας της κορυφαίας – και µοιραίας – ζωγράφου Φρίντα Κάλο βρίσκεται στο ίδιο το βιογραφικό τής συγγραφέως της µονογραφίας «Φρίντα Κάλο, η ζωή µιας αδάµαστης γυναίκας»: η Λίντε Ζάλµπερ λοιπόν, που µας παραδίδει αυτήν την έξοχη σύνοψη του περιπετειώδους βίου της εκκεντρικής καλλιτέχνιδας, έχει ειδικευτεί στη σχέση ανάµεσα στη ζωή και το έργο ενός καλλιτέχνη. Κι αυτό έχει µεγάλη σηµασία για την περίπτωση της Φρίντα Κάλο που η έντονη, σύντοµη, πυκνή σε βιώµατα, θυελλώδης ζωή της πρέπει να λογιστεί ως µια ενιαίαενότητα µε το εικαστικό – καλλιτεχνικό έργο της, αυτό που υποχρέωσε τον Αντρέ Μπρετόν να το χαρακτηρίσει σαν «κορδέλα τυλιγµένη γύρω από µια βόµβα» και τον Πάµπλο Πικάσο να παραδέχεται πως «Ούτε ο Ντερέν, ούτε εσύ, ούτε εγώ, κανένας µας δεν µπορεί να φτιάξει ένακεφάλι όπως το φτιάχνει η Φρίντα».

Με το παραπάνω ατού της συγγραφέως της βιογραφίας, που δεν είναι άλλο από την ιδιότητα της διδά κτορος Ψυχολογίας αλλά και της ψυχοθεραπεύτριας, καταδυόµαστε µέσα από την περιεκτική µονογραφία της στο σύµπαν της «Αγίας της γυναικείας τέχνης». Ενα «σύµπαν» που τα έχει όλα – ακόµη και µια βραχύβια σχέση µε τον Λέοντα Τρότσκι: αρχικά γίνεται µέλος µιας νεανικής οµάδας στο σχολείο που εµφορείται από αναρχοσοσιαλιστικές ιδέες και τα βάζει µε τις τότε αυθεντίες.

Ο ροµαντικός σοσιαλισµός – που την ακολουθεί ως θεώρηση παρά τη µετέπειτα ένταξή της στο Κ.Κ.

Μεξικού –, το φόντο της Μεξικανικής Επανάστασης και των ευρύτερων κοινωνικώνµετασχηµατισµών για τη µεξικανική κοινωνία, που περιγράφει δεξιοτεχνικά η συγγραφέας στη βιογραφία της Φρίντας, είναι ο καµβάς των πρώτων χρόνων της ζωής της.

Τα τραύµατα της Φρίντας – η πολιοµυελίτιδα στα εννιά της και οι φριχτές παρενέργειες στη σπονδυλική της στήλη από το ατύχηµα µε το τραµ που τη χτυπάει – θα τα µετατρέψει σε θεµέλια µιας ζωής που θα τη σχεδιάσει διαφορετική από τις άλλες.

Γιατί ακριβώς αυτή η εύθραυστη υγεία της µοιάζει να αποτελεί και την πρώτη ύλη για την αυτόνοµη, ιδιότυπη καλλιτεχνική πορεία της. Φανταστείτε πωςήδη το 1939 – η Φρίντα γεννήθηκε επίσηµα το 1907 – δήλωνε στον άνδρα της ζωής της Ριµπέρα: «Με βρήκες κατεστραµµένη και µε γιάτρεψες». Και εδώ ακριβώς ερχόµαστε στο επόµενο κοµβικό κεφάλαιο για την πολυτάραχη ζωή της που δεν είναι άλλοαπό τη σχέση ζωής µε τον ζωγράφο και αιρετικό κοµµουνιστή – διετέλεσε και Γ.Γ. του Κ.Κ. Μεξικού – Ντιέγο Ριµπέρα.

Ο συνδυασµός Ντιέγο και Φρίντα (ερωτικά – εικαστικά – κοινωνικά) φωτίζει αρκετά τον πυρήνα της σκέψης, της τεχνοτροπίας και της φιλοσοφίαςτης εύθραυστης και ευφυούς καλλιτέχνιδας ενώ – µεέξοχο τρόπο η συγγραφέας Λίντε Ζάλµπερ – µεταπηδάει από το πεδίο της Ψυχολογίας σε εκείνο της Ιστορίας και της Κοινωνιολογίας για να ερµηνεύσει πώς η Φρίντα Κάλο µπόρεσε να παραβιάσει τους ανδρικούς κανόνες πουώς τότε όριζαν την τέχνη αλλά και να επιβάλει ένανέο εικαστικό είδος βασισµένο στηνίδια τη µεξικανική παράδοση, ένα είδος όπου µύθος και αλήθεια, όνειροκαι πραγµατικότητα, λογική καιφαντασία συνυπάρχουν. Ετσι ακριβώς, όπως και στην πραγµατική ζωή της, µέχρι τον θάνατό της το 1954 και έπειτα απόένα σύντοµο αλλά πυκνό σε βιώµατα πέρασµα. Και µια έφοδο στον «ουρανό» της Τέχνης.


Σοσιαλιστικές µετλλάξεις

Η νέα έκδοσητου δοκιµιακού αυτού βιβλίου τής ούτως ή άλλως εµβληµατικής ΕλληςΠαππά καλύπτει µια µεγάληιστορική περίοδο, αρχίζοντας από τις προεπαναστατικέςσυνθήκες, περνώντας στις κινητήριες δυνάµεις της Ρωσικής Επανάστασης και καταλήγοντας µέσα από διεισδυτικές αναφορές σε Μαρξ, Ενγκελς, Πλεχάνοφ καιΛένιν, στην παραµορφωµένη σταλινική εκδοχή της. Κεντρική ιδέα του δοκιµίου είναι βέβαια η ιστορική καταγραφή όσο η κριτικήαφήγηση της µετάλλαξης της φιλοσοφίας του σοσιαλισµού στον «ίλιγγο της βαρβαρότητας», της σταλινικής έκφανσης του «υπαρκτού» και της φίµωσης κάθε αντίθεσης, κάτι που οδήγησε τελικά στην κατεδάφιση των καθεστώτων της Ανατολικής Ευρώπης.


Ο ποιητής των «Τάφων»

«Ο ερχοµός µου στη Ζάκυνθο είναι αποφασισµένος, και µονάχα ο θάνατος µπορεί να µαταιώσει αυτό το σχέδιο» έγραφε από την Αγγλία, στον Τζουζέπε Ρενό, ο Ούγκο Φόσκολο, εκφράζοντας την επιθυµία του να επιστρέψει στην αγαπηµένη του πατρίδα. ∆υστυχώς όµως, τη ∆ευτέρα 10 Σεπτεµβρίου 1827 ο θάνατος πρόλαβε τον µεγάλο ποιητή ακυρώνοντας έτσι τα σχέδιά του για επιστροφή στη γενέθλια γη. Ενα βιβλίο – σειρά από µελετήµατα του ∆ιονύση Μουσµούτη που εστιάζουν κυρίως στον βίοτου συγγραφέα των «Τάφων», και αναδεικνύουν άγνωστες πτυχές της ζωής και της εποχής του. Πλούσια, ακυκλοφόρητη έως τώρα, εικονογράφηση, βιβλιογραφία και µια περίληψη στα ιταλικά συνοδεύουν την έκδοση.


Πέρα από την καταγραφή

Ο Ντόναλντ Κέιγκαν, ένας από τους πιο διακεκριµένους κλασικιστές και ιστορικούς των ηµερών µας, αφιερώνει το τελευταίο του βιβλίο όχι στον πόλεµο καθαυτό αλλά στον συγγραφέα ο οποίος πρώτος τον κατέγραψε, τον Θουκυδίδη. Κριτικός όχι τόσο έναντι του πατέρα της «επιστηµονικής» ιστοριογραφίας, αλλά της εικόνας του Θουκυδίδη ως στυγνού και νηφάλιου καταγραφέα γεγονότων, ο Κέιγκαν, δίχως να µειώνει την αδιαµφισβήτητη αξία του µεγάλου ιστορικού, επιχειρηµατολογεί υπέρ ενός µεροληπτικού Θουκυδίδη, ο οποίος δενήταν ένα «άυλο ον» αλλάένας «ζωντανός άνθρωπος,άνθρωπος της δράσης, και όχι µόνο της σκέψης» ο οποίος εκτός από το να εξιστορήσει ήθελε, καλώς ή κακώς, και να επηρεάσει.


Φαντασία στην αγγλική επαρχία
< Σ.Μ.

Ο Λουί Ντε Μπερνιέρ, γεννηµένος το 1954 στο Λονδίνο, πριν αρχίσει να ασχολείται µε τη συγγραφήµυθιστορηµάτων υπήρξε δάσκαλος και βοσκός σε ένα µικρό χωριό της Κολοµβίας, µηχανικός αυτοκινήτων και αρχιτέκτοναςκήπων. Τα πρώτα δύο βιβλία του, «ΟΜυστικόςΠόλεµος του δον Εµµανουέλ» και «Ο σενιόρ Βίβοκαι ο Αρχοντας τηςΚόκας», τιµήθηκαν αµφότερα µε το CommonWealthWriters’ Prize, ενώ το 1993συµπεριλήφ θηκεστουςείκοσι καλύτερους άγγλους µυθιστοριογράφους. Η διεθνής αναγνώριση ήρθε το 1994 µε το πασίγνωστο «Μαντολίνο του λοχαγού Κορέλι», κερδίζοντας και αυτό τοCommonWealth Writers’ Prize και πουλώντας πάνω από 2.500.000 αντίτυπα παγκοσµίως.

Στο «Παντού και πουθενά» ο Μπερνιέρ, αναπολώντας τα παιδικά του χρόνια σε ένα χωριό έξω από τοΣάρεϊ, µας προσφέρει µια σειρά από φανταστικές µικρές ιστορίες εµπνευσµένες από τη ζωή στην αγγλική επαρχία. Οπως ο ίδιος δηλώνει στον επίλογο του βιβλίου του και µνηµονεύοντας την ειδυλλιακά βουκολική ζωή των δεκαετιών του ‘60 και του ‘70 στην ύπαιθρο της Αγγλίας, δεν περιγράφει τα πράγµατα όπως έγιναν, «αλλά όπως θα µπορούσαν ή θα έπρεπενα έχουν γίνει». Ετσι, στο Αξέχαστο, ένα µέρος που είναι αδύνατο να ξεχαστεί και όπου τα πάντα µπορεί να συµβούν, φανταστικοί ήρωες, όπως ο Οµπαντάγια, ο Βελανιδιάς και η Πουπουλένια,επιδίδονται στις πιο παράλογες πράξεις, π.χ. µιλούν µε αράχνες ή συγκατοικούν µε φαντάσµατα.