ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Οι σειρήνες του λαϊκισµού

…και γαρ τον άλλον χρόνον ειώθατε πάντας τους άλλους εκβάλλειν, πλην τους συναγορεύοντας ταις υµετέραις επιθυµίαις.

Ισοκράτους, «Περί Ειρήνης»
Συνήθεια ήταν πάντοτε, έλεγε ο Ισοκράτης στους συµπολίτες του, να αποπέµπονται όλοι οι πολιτικοί εκτός από εκείνους που συνέπλεαν µε τις επιθυµίες του πλήθους.

Και τούτο, σηµειώνει, σε πλήρη αντίθεση µε τη στάση που υιοθετούσαν οι άνθρωποι στις ατοµικές υποθέσεις τους: εκεί ήταν άκρως επιφυλακτικοί απέναντι στις κολακευτικές θωπείες, διότι γνώριζαν ότι είχαν οδηγήσει στην καταστροφή µεγάλες οικογένειες.

Στην περικοπή αυτή, όπως και σε άλλες των αρχαίων συγγραφέων µας, ανιχνεύονται τα πρώτα σχόλια για τον λαϊκισµό στην πολιτική και για τις οδυνηρές συνέπειες στις οποίες οδηγούν η αποφυγή της σκληρής αλήθειας και η τάση να προβάλλονται πράγµατα ευχάριστα για το κοινό ως µέθοδος να αναδειχθεί κάποιος στην πολιτική σκηνή.

Σε περιόδους κρίσης, και µάλιστα γενικευµένης όπως η σηµερινή, ο λαϊκισµός δεν περιορίζεται στους πολιτικούς. ∆ιατρέχει όλο τον δηµόσιο λόγο, τη δηµοσιογραφική – συχνά και την επιστηµονική – σχολιογραφία αλλά και τις ιδιωτικές συζητήσεις: είναι παρών δίπλα µας, στις παρέες µας, στη σκέψη µας. ∆εν είναι παράδοξο. Οι κρίσεις δοκιµάζουν τις «σταθερές» της ζωής µας, ανατρέπουν βασικά δεδοµένα που πιστεύαµε ότι βρίσκονταν στο απυρόβλητο, µας αναγκάζουν σε προσαρµογές που είναι πάντοτε δυσάρεστες, ακόµη και όποτε παρέχουν ελπίδα καλύτερου µέλλοντος. Είναι φυσικό, λοιπόν, να αποζητούµε ερµηνείες που µας απαλλάσσουν από κάθε ευθύνη και προτάσεις λύσεων που µας λυτρώνουν από κάθε σοβαρό κόστος, ακόµη και όταν θα απορρίπταµε τη «λογική» τους ως αστήρικτη εάν επρόκειτο για ιδιωτικές υποθέσεις µας.

Το ότι η ενίσχυση των λαϊκιστικών τάσεων είναι ψυχολογικά δικαιολογηµένη δεν σηµαίνει όµως καθόλου πως είναι ακίνδυνη. Η εµπειρία και η λογική υποδεικνύουν ότι η αποφυγή της πραγµατικότητας που συνδέεται µε τον λαϊκισµό οδήγησε, όποτε και όπου επικράτησε, σε εξελίξεις χειρότερες από το αρχικό πρόβληµα, ενίοτε και σε «λύσεις» µε έντονο αποτύπωµα αυταρχισµού.

Τον κίνδυνο αυτό τον διαβλέπει κανείς και στη µικρογραφία των περιστατικών, όπου εκφράζονται λαϊκιστικές τάσεις στη χώρα µας. Ζητούνται δωρεάν συγκοινωνίες και εθνικές οδοί χωρίς εξέταση κατά πόσον θα ήταν δίκαιο να τις πληρώνουν εξίσου και όσοι δεν τις χρησιµοποιούν, αλλά και µε επιµελή αποφυγή του ερωτήµατος τι επίπεδο παροχών θα υπήρχε χωρίς το έσοδο του εισιτηρίου ή των διοδίων. Προτείνεται η έξοδος από το ευρώ χωρίς να συζητούνται οι επιπτώσεις της στο βιοτικό επίπεδο. Ζητείται να ελεγχθεί το δηµόσιο χρέος για «παρανοµία», αλλά παρασιωπάται ότι η χώρα µας εγκαλείται για παρουσίαση ανακριβών στοιχείων στους δανειστές της. Επαινείται η άρνηση κατοίκων της Κερατέας να δεχθούν ΧΥΤΥ που θα εξυπηρετεί άλλες περιοχές, κανείς όµως δεν σκέπτεται ότι αυτή η νοοτροπία θα µπορούσε να στηρίξει και άρνηση της… Πτολεµαΐδας να ηλεκτροδοτεί την Κερατέα.

Ο τόπος κινδυνεύει από τέτοιες νοοτροπίες.

∆εν έχει ανάγκη από εύκοληρητορική, αλλά από ορθολογική ανάλυση των προβληµάτων και εξίσου ορθολογική χάραξη σχεδίων εξόδου από την κρίση. Η µεγάλη πλειονότητα του ελληνικού λαούτο αντιλαµβάνεται. Ζητεί από την πολιτική ηγεσία καθαρότητα στην παρουσίαση της κατάστασης, αλλά καταλαβαίνει ότι τις δυσκολίες θα τις ξεπεράσουµε µόνο µε σκληρή δουλειά. Συνειδητοποιεί πως ο ορθολογισµός και η εργατικότητα που οδηγούν στην ατοµική προκοπή των Ελλήνων πρέπει να βρουν το σύστοιχό τους στο συλλογικό επίπεδο.

Οι πολιτικές ηγεσίες – όλες, κάθε χώρου – έχουν την ευθύνη να στηρίξουν αυτή τη στάση. Να εκθέτουν τα πράγµατα ως έχουν. Να θυµίζουν ότι η προσπάθεια και οι θυσίες µας αναγνωρίζονται και επιβραβεύονται από τους εταίρους µας, ενώ η τυχόν ροπή αδρανείας θα µας καταδίκαζε σε καταστροφή. Στους καιρούς που ζούµε τα εύηχα λόγια είναι επικίνδυνα. Πολλαπλασιάζουν τα λάθη και τις επιπτώσεις τους. Για να επανέλθουµε στους αρχαίους, θυµάται κανείς τον Θουκυδίδη (για τους µετά τον Περικλή πολιτικούς): «Ετράποντο καθ’ ηδονάς τω δήµω (…) εξ ων άλλα τε πολλά ηµαρτήθη» – «αφέθηκαν σε λόγια ευχάριστα για τον λαό και έτσι έγιναν πολλά ακόµη λάθη στη συνέχεια»…

Οι πολιτικές ηγεσίες – όλες, κάθε χώρου – έχουν την ευθύνη να εκθέτουν τα πράγµατα ως έχουν. Να θυµίζουν ότι η προσπάθεια και οι θυσίες µας αναγνωρίζονται και επιβραβεύονται από τους εταίρους µας, ενώ η τυχόν ροπή αδρανείας θα µας καταδίκαζε σε καταστροφή

Ο Τηλέµαχος Χυτήρης είναι αναπληρωτής υπουργός Πολιτισµού και Τουρισµού