Πόσο ίσα είναι, τελικά, τα φύλα;

Συγγραφέας, επαναστάτρια και πρώιµη φεµινίστρια, η Εµµα Γκόλντµαν σε ένα συναρπαστικό και επίκαιρο κείµενό της συνδέει τη χαρά του έρωτα µε τη χειραφέτηση των γυναικών, η οποία γιορτάζεται σήµερα
Ο περιπετειώδης βίοςτης Εµµα Γκόλντµαν και τα επαναστατικά της προτάγµατα είναι δεδοµένα. Γεννηµένη στησηµερινή Λιθουανία, δεν άργησε να ασπαστεί τις αντικαθεστωτικές ιδέες στηνπροοκτωβριανή Ρωσία, µετανάστευσε στην Αµερική ενώ το 1901 σενελήφθη στο Σικάγο κατηγορούµενη για τη δολοφονία του προέδρου Γουίλιαµ Μακίνλι.

Η πολιτική τηςδράση – αταλάντευτη µέχρι τέλους αλλά και µε κριτική στάση απέναντιστο σοβιετικό οικοδόµηµα –δεν περιορίστηκε στις δοµικές διεκδικήσεις για εργασίακαι κοινωνική δικαιοσύνη αλλά περιέλαβε στην επαναστατική της ατζέντα το γυναικείο ζήτηµα, την αντισύλληψη (υπέρ µέχρι τέλους) και τηνισότητα των δύο φύλων.

Ως εδώ καλά, όµως στην περίπτωσή της – και µε αφορµή το υπέροχο κείµενο που ξαναφέρνει στο φως ο εκδοτικός οίκος Ποταµός και η φροντίδα της Κατερίνας Σχινά, η οποία το προλογίζει έξοχα και το µεταφράζει – υπάρχει ένα ιδιαίτερο στοιχείο που αξίζεινα επισηµανθεί. Η συγγραφέας δεν πέφτει στην παγίδα ναεξετάσει το γυναικείο ζήτηµα αποκλειστικά και µόνον µε ταξικούς όρους, χωρίς να σηµαίνει πως δεν θέτει την εκκίνηση του στοχασµού της µε εργαλείο τον µαρξισµό.

Ετσι, αυτό το πρώιµο µαρξιστικό κείµενο των λίγων σελίδων έχει τη δική του αξία και αναδεικνύεται εξαιρετικά επίκαιρο, αφού η βασική αρχή της συγγραφέως είναι πως η ειρήνη και η αρµονία ανάµεσα στα φύλα και τα πρόσωπα δεν εξαρτάται από την επιφανειακή εξίσωση των ανθρώπων, ούτε προϋποθέτει τον περιορισµό των ατοµικών χαρακτηριστικών και ιδιαιτεροτήτων.

Ετσι, την ίδια εποχή που κάποιοι έριχναν το σύνθηµα«συγχωρήστε ο έναςτον άλλον», ηΓκόλντµαν απλώς διατύπωνε το δικό της ανθρώπινο αξίωµα: Κατανοήστε ο ένας τον άλλον.

Και σελίδα σελίδα ξετινάζειτη στρεβλήχειραφέτησητης γυναίκας –που ανεπιθυµεί να είναι ελεύθερη πρέπει να χειραφετηθεί από τη χειραφέτηση! – και ούτε στιγµή δεν ταυτίζει αυτό το διακύβευµα µε το δικαίωµαψήφου αλλά και µε τη στρεβλήεργασιακή χειραφέτηση.

Στο πρώτο µισό του βιβλίου, λοιπόν, η συγγραφέας ιχνηλατεί την τραγωδία της γυναικείας χειραφέτησης, χαρτογραφώντας όλες τις υβριδικές απόπειρες και εντοπίζοντας το – όχι ιδεαλιστικά– πρόβληµα στο γεγονός πως η πραγµατική χειραφέτηση αρχίζει στην ψυχή της γυναίκας.

Στο δεύτερο, µε αφορµή το εµπόριο της λευκής σάρκαςκαι την άνθηση της πορνείας, κάνειτις δικές της προσεγγίσεις – εδώ ο καπιταλισµός και οι κοινωνικές συνθήκες µπαίνουν στοεπίκεντρο ως βασική αιτία του φαινοµένου, θέτοντας και άλλες αιτίες µη οικονοµικές – και παραθέτει πλήθος στοιχείων από συγγραφείς της εποχής γιανα τις τεκµηριώσει.

Κι ανθεωρούµεπως σήµερα έχουν καλυφθεί δεκάδες χιλιόµετρα για την επίτευξητης ισότητας των δύο φύλων και της γυναικείας χειραφέτησης ας ξανασκύψουµε στο φωτισµένο κείµενο της Εµµα Γκόλντµαν,και ας παραδεχθούµε ότι τα παραπάνω αιτήµατα παραµένουν ανολοκλήρωτα – στο πλαίσιο µιας συλλογικής µεταβολής πάντα.


Η τέχνη της βιβλιοκριτικής

Ο Αλκης Θρύλος ήταν η Ελένη Ουράνη, κριτικός µε παρεµβατική δύναµη που έδρασε στα περιοδικά «Αγγλοελληνική Επιθεώρηση» και «Καινούργια Εποχή» και ξεχώρισε µε την εντιµότητα, την ειλικρίνεια, την αµεροληψία αλλά και µε την παρρησία και την εγκεφαλικότητά του. Τόλµησε να κρίνει αρνητικά την «Κίχλη» και το «Ηµερολόγιο Καταστρώµατος Β’» του Σεφέρη. Και παρ’ ότι ανήκε στη συντηρητική παράταξη, δεν δίστασε να επαινέσει την «Καγκελόπορτα» του δηλωµένου αριστερού Φραγκιά. Σε τούτο το βιβλίο, που προλογίζεται από τον Κ. Παπαγεωργίου, έχουν συγκεντρωθεί µε την επιµέλεια του Θανάση Νιάρχου κριτικές για εκλεκτούς συγγραφείς όπως οι Καραγάτσης, Θεοτοκάς, Τερζάκης, Χριστιανόπουλος, ∆ηµουλά, Τσίρκας κ.ά.


Ερευνα για τα συνοικέσια

Καθηγητής Λαογραφίας στο Τµήµα Ιστορίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας,ο Ευ. Αυδίκος είναι ένας µαχητικός και παθιασµένος ερευνητής, ιδιαίτερα ευαισθητοποιηµένος στο ποντιακό ζήτηµα. Εδώ κάνει στροφή σε µια απαξιωµένη πτυχή των σύγχρονων κοινωνιών –την επιβίωση της πρακτικής των συνοικεσίων – και διερευνά την κοινωνική διάσταση των υπηρεσιών που προσφέρουν τα γραφεία συνοικεσίων και µέσα από εκεί τον επαναπροσδιορισµό των ανθρώπινων σχέσεων µετά το 1970. Αφετηρία του οι επιστολές ενδιαφεροµένων (ανύπαντρων, διαζευγµένων, χήρων Ελλήνων της διασποράς) προς αυτά ταγραφεία. Η µελέτη του συµπληρώνεται από πλούσια βιβλιογραφία.


Ενας νεαρός σταυροφόρος

Το µυθιστόρηµα του Σπράντλιν, το πρώτο µιας τριλογίας που θα ολοκληρωθεί σύντοµα, µας µεταφέρει στην εποχή των σταυροφοριών, όταν οι χριστιανοί της ∆ύσης οργάνωναν την εκστρατεία για την ανακατάληψη των Αγίων Τόπων από τους Σαρακηνούς του Σαλαντίν. Ο νεαρός Τριστάνος, από παπαδοπαίδι που ήταν, γίνεται σε µια νύχτα ακόλουθος ενός σεβαστού ιππότη και παίρνει µέρος στη µεγάλη εκστρατεία, ενώ ταυτόχρονα µπλέκεται σε ίντριγκες αντιµαχόµενων οµάδων ιπποτών που διψούν για εξουσία.

Το µυθιστόρηµα, εκτός από την ενδιαφέρουσα πλοκή του, είναι ιστορικά ακριβές και δικαίως θεωρείται ένα από τα καλύτερα βιβλία γι’ αυτό το θέµα. Για νέους και ενηλίκους που αγαπούν τα ιστορικά µυθιστορήµατα.


Μια βόλτα στο Βυζάντιο
< Μ. Α.

Εχετε περπατήσει ποτέ πάνω σε µια πέτρινη εικόνα, δηλαδή σε ένα ψηφιδωτό δάπεδο; Μπορεί η λέξη κόπτης να είναι ίδια µε τη λέξη Αιγύπτιος; Πίσω από ένα βόδι να κρύβεται ο Ευαγγελιστής Ιωάννης; Υπάρχει άγιος µε κεφάλι σκύλου, λες κι έχει βγει από τοιχογραφία φαραωνικού τάφου;

Ποια είναι η αριστοκράτισσα που άφησε τα κοσµικά σαλόνια της Ευρώπης για να χτίσει το µέγαρό της δίπλα στον Ιλισό;

Κάθε ερώτηση και µια πρόκληση για µια καινούργια ανακάλυψη. Οι απαντήσεις µοιάζουν µε µια αρµαθιά κλειδιά µεταµορφωµένα σε ένα µικρό και εύχρηστο βιβλίο ικανό να ξεκλειδώσει έναν κόσµο που φαντάζει δύσκολος για τα παιδιά, εκείνον του Βυζαντίου. Κάθε σελίδα απλώνει το χέρι στους µικρούς αναγνώστες για να τους δείξει πώς φτιάχτηκε ένα από τα σηµαντικότερα, αλλά και παραγνωρισµένα µουσεία της Ελλάδας, το Βυζαντινό και Χριστιανικό της Αθήνας. Και όλα τούτα µε τη µαεστρία της έµπειρης Μαρίζας Ντεκάστρο που καταφέρνει να κάνει τα δύσκολα εύκολα για τα παιδιά, ενώ πολλές φορές τα βιβλία της διαβάζονται ευχάριστα και από τους µεγάλους.

Ενας οδηγός που αρχίζει από την ίδρυση του µουσείου για να φτάσει στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, τα χαρακτηριστικά εκθέµατα του µουσείου που κρύβουν ιδιαίτερες ιστορίες – νοµίσµατα, τέµπλα, εικόνες, κεντήµατα, χειρόγραφα – ώς το ίδιο το µέγαρο της ∆ουκίσσης Πλακεντίας που στεγάζει σήµερα το µουσείο στη Βασιλίσσης Σοφίας.