Πού βρίσκονται τα θρυλικά καπέλα του Ναπολέοντα;

Το κάλυµµα της κεφαλής του αυτοκράτορα, που οι συλλέκτες αρπάζουν ο ένας από τον άλλον, είτε είναι γνήσιο είτε όχι, έχει µία πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία.
«Να ‘σαι, Θρυλικό καπελάκι µου»,λέει ο Μέτερνιχ στηνπερίφηµη σκηνή από τον«Αετιδέα», του Εντµόν Ροστάν. Με µιαειρωνική χροιά, ηφράση λέει πολλά για το µίσος που έτρεφε αυτός ο εχθρός του Ναπολέοντα για το καπέλο που ταυτίστηκε απόλυτα µε τον αυτοκράτορα. Στη συλλογική φαντασία, ο Ναπολέων και το καπέλο του αποτελούν αδιάσπαστη ενότητα. Η µορφή του έχει περάσει στην αιωνιότητα όπωςεικονίζεται µέσα στα βιβλία της ιστορίας µας.

Θυµόµαστετονµεγάλο πίνακα τουΖακ-Λουί Νταβίντ στιςΒερσαλλίες,όπουο Βοναπάρτης, τυλιγµένος σε ένα κόκκινο ύφασµα,διασχίζει έφιππος τοπέρασµατου Μον Σεν Μπερνάρ για να αιφνιδιάσει τον αυστριακό στρατό. Θυµόµαστε επίσης τη σκοτεινή ελαιογραφίατουΠολ Ντελαρός στο Λούβρο,όπου ο αυτοκράτορας, φορώντας το γκρίζο πανωφόρι του, διασχίζει τις Αλπεις. Ή πάλι, τη µεγάλη τοιχογραφία του Αντουάν-Ζαν Γκρο, επίσης στις Βερσαλλίες, όπου ο Ναπολέων εµφανίζεται στο πεδίοτης µάχης του Αϊλάου, στις 9 Φεβρουαρίου 1807, γιανα προσφέρει βοήθεια στους τραυµατίες.

Εγκαταλείπονταςµαζί µε τη στολήτου υποστράτηγου το καπέλοµε τα γαλόνια,ο Ναπολέων επέλεξε, ήδη από την εποχήπου ονοµάστηκε ύπατος, ένα µοντέλο απλό και συνηθισµένο στονγαλλικό στρατό. Γιανα δηµιουργήσει όµως ένα εντελώς προσωπικό ύφος προτίµησε να τοφοράει, όχι όπως οι περισσότεροι αξιωµατικοί, κάθετα σε σχέση µε τους ώµους, αλλά µε τις απολήξεις του παράλληλα µε τους ώµους. Αυτή η απλή και λιτή περιβολή ξεχωρίζει ανάµεσα στις πλούσιες στολές των υψηλόβαθµων αξιωµατικών και τα καπέλατους τα στολισµένα µε φτερά. Χάρη σε αυτήν την αµφίεση, τα στρατεύµατά του τον αναγνωρίζουν αµέσως στο πεδίο της µάχης. Aπό γούνα κάστορα
Φτιαγµένοαπό µαύρητσόχα το υλικό της οποίας προέρχεται από γούνα κάστορα, το καπέλο του Ναπολέοντα έχει ως µοναδικόδιακοσµητικό στοιχείο µια τρίχρωµη κορδέλα περασµένη σε µια µεταξωτή τρέσα, η οποία κλείνει µε ένα κουµπί ντυµένο µε υφασµένες αλογότριχες ή µε µαύρο µετάξι. Το τµήµα που καλύπτει το κεφάλι κοσµείται από µετάξι. Μικρές παραλλαγές παρατηρήθηκαν, τόσο στο σχήµα και τις διαστάσεις όσοκαι στοµικρότερο ή µεγαλύτερο πάχος της τσόχας και τη θέση των χρωµάτων στην κορδέλα. Μετά την ανακήρυξή του ως αυτοκράτορα έκανε την εµφάνισή της η λεγόµενη κορδέλα «του αυτοκράτορα», στην οποία ο λευκός, ο µπλε και ο κόκκινος κύκλος είναι τοποθετηµένοι µε αυτήν τη σειρά και από µέσα προς τα έξω.

«Ο θρύλος ξεκινά από έναν καπελά / ο γνήσιος Ναπολέων είναι τελικά… ο Πουπάρ!», ειρωνεύεται ο Μέτερνιχ στο θεατρικό του Ροστάν. Ο Πουπάρ, που αυτοχαρακτηρίζεται ως «δηµιουργός καπέλων, κοστουµιών και διακοσµητικών για τον αυτοκράτορα και τους πρίγκιπες», που έγινε Πουπάρκαι Σίατο 1808κι έπειταΠουπάρ και Ντελονέ το 1811, χρίστηκε επίσηµος προµηθευτής του. Αυτό αποτέλεσε πραγµατικό χρυσωρυχείο για το κατάστηµα µε την επωνυµία Au Temple du Gout («Στο Ναό του Γούστου»)που βρισκόταν στο Παλέ Ρουαγιάλ. Ο Πουπάρ έπαψε να τοποθετεί τη φίρµα του στοεσωτερικό των καπέλων που παραδίδονταν στον Ναπολέοντα µετά την ανακήρυξη της αυτοκρατορίας. Σύµφωνα µε τον «κανονισµό της γκαρνταρόµπας του αυτοκράτορα» όπως ίσχυε στις 19 Αυγούστου 1781, ο Ναπολέων έπρεπε πάντα να διαθέτει ένα πλήρες σετ δώδεκα καπέλων. Ο πιλοποιός τον προµήθευε κάθε χρόνοµε τέσσερα από τα λεγόµενα «γαλλικά καπέλα». Τα µεγέθη µπορεί να κυµαίνονταν από 56½ µέχρι 60, γιατί ο Ναπολέων που φοβόταν µήπως κρυώσει το κεφάλι του είχε παραγγείλει ορισµένα καπέλα µε επένδυση στο εσωτερικό τους. Ετσι εξηγούνται οι διαφορετικές διαστάσεις, προκειµένου να διατηρηθεί η ίδια άνεση, δεδοµένου µάλιστα ότι το κεφάλι του αυτοκράτορα µεγάλωσε µε την πάροδο των ετών. Ολα τα καπέλα διαθέτουν ενίσχυση µε µια εσωτερική λωρίδα από τσόχα, η οποία εξασφαλίζει το στρογγυλό σχήµα και την απαραίτητη ανθεκτικότητα τουτµήµατος που συνήθως πιάνει το χέρι. Αυτή είναι η µικρή λεπτοµέρεια που δεν ξεγελά τους συλλέκτες όταν προσπαθούν να ξεχωρίσουν το γνήσιο απότην αποµίµηση…

∆ύο αιώνες µετά την πτώση της αυτοκρατορίας,αυτό το απλό πολιτικό καπέλο που µεταµορφώθηκε σε στρατιωτικό έχει γίνει µυθικό αντικείµενο για τους συλλέκτες ναπολεόντειων αντικειµένων. Ολοι τοονειρεύονται, από το Λονδίνο ώς τη Νέα Υόρκη, χωρίς να ξεχνάµε το ίδιο το Παρίσι. Αυτό το ενθύµηµα θεωρείταιπολυτιµότεροκι από το πουκάµισο από βατίστα µε κεντηµένο το Ν και το αυτοκρατορικό στέµµα, το οποίο πωλήθηκεστην τιµή – ρεκόρ των 74.277

ευρώ τον Μάρτιο του 2002, σε µια δηµοπρασία στο Φοντενµπλό, καθώς κι από το παντελόνι του αυτοκράτορα που πωλήθηκε στα 180.000

φράγκα, στη δεκαετία του ’80, στο Ντρουό.

Το τελευταίο
Οµως δεν υπάρχουν πια άλλα καπέλα προς πώληση ύστερα από αυτό που αγόρασε για 140.000φράγκαοκόµης ντε Βογκιέ, στις23 Απριλίου 1969, πάνω στουπερωκεάνιο «Φρανς», στο πλαίσιο µιας δηµοπρασίας. Αυτή η πολύ υψηλή για την εποχή τιµή δηµιούργησε αίσθηση στην αυτοκρατορική κρουαζιέραπου είχε διοργανώσει η Γενική Υπερατλαντική Εταιρεία για να γιορτάσει τη 200ή επέτειοαπό τη γέννηση του Ναπολέοντα. Το καπέλο αυτό, τρόπαιο σήµερα της Moet et Chandon, παρουσιάστηκε πρόσφατα στη Σουηδία, στο πλαίσιο µιας έκθεσης για τονεορτασµό της επετείου της ενθρόνισης του γάλλου αρχιστράτηγου Ζαν-Μπατίστ Μπερναντό,τον Αύγουστο του 1810.

Σύµφωνα µε τον «κανονισµό της γκαρνταρόµπας του αυτοκράτορα», ο Ναπολέων έπρεπε πάντα να διαθέτει ένα πλήρες σετ δώδεκα καπέλων

Το άλλο γνωστό καπέλοαγοράστηκε το 1975 στον οίκο δηµοπρασιών Ντρουό, από τον Μπεν Ουέλντερ, επιχειρηµατία από το Κεµπέκ που απέκτησε περιουσία χάρη στο µπόντι µπίλντινγκ, βοηθώντας τον Αρντολντ Σβαρτσενέγκερ στο ξεκίνηµα τηςκαριέρας του. «Την εποχή της καταστροφικής εκστρατείας της Ρωσίας, το 1812», γράφει ο πρώτος ιδιοκτήτης του, «η γυναίκα µου δούλευε στο πλυσταριό του αυτοκρατορι κού οίκου. Τυχαία απευθύνθηκεστονκύριο Ζερβέ, συντηρητή της γκαρνταρόµ πας του αυτοκράτορα, και του ζήτησε κάποια παλιά καπέλα για να φτιάξει πιάστρες, όπως αυτές που χρησιµοποιούσαν τότε γιατα σίδερά τους οι γυναίκες που σιδέρωναν. Εκείνος της έδωσε δύο καπέλα, από τα οποία φύλαξα το ένα…».

Αυτό το δίκοχο που φορούσε ο αυτοκράτοραςστην εκστρατεία της Ρωσίας επρόκειτο να εκτιµηθεί στα 600.00

0 µε 800.000

ευρώ από τον οίκο Σόθµπις. Προτού πεθάνει, ο Μπεν Ουέλντερ το προσέφερε, τον Οκτώβριο του2008, στο Μουσείο Καλών Τεχνών του Μόντρεαλ, µαζί µε ακόµη 80 αντικείµενα του Ναπολέοντα από τη µυθική συλλογή του.

Τα πλαστά
«Υπάρχουν τα καλά καπέλα που δεν βρίσκεικανείς πλέον σήµερα, τα οποία θα µπορούσαν να αγοραστούν για 500.000 µε 800.000 ευρώ και, ενδεχοµένως, περισσότερο αν προέρχονταν από µάχη, και τα κακά, τα κραυγαλέα πλαστά ήεκείνα που «βασίζονται στοπρωτότυπο» και παραπλανούν αρκετά, τα οποία δεν πρέπει να ξεπερνούν τις 3.0

00 µε 4.000

ευρώ. Κυκλοφόρησαν ευρέως µαζί µε τα πολυάριθµα θεατρικά έργα για την αυτοκρατορία τον 19ο αιώνα», επισηµαίνει ο Πιερ-Ζαν Σαλανσόν, αυτός ο λάτρης του αυτοκράτορα που σαρώνει ό,τι εµφανίζεται στην αγορά. Για την έκθεση που άρχισε τον Νοέµβριο στο Μουσείο του Σεν Λούις, στο Μισούρι των Ηνωµένων Πολιτειών, έχει δανείσει ένα σπάνιο µοντέλο του 1805: ο Ναπολέων το είχε χαρίσει ως επιβράβευση στον στρατηγό Μουτόν µετά τη µάχη του Εσλινγκ το 1809.