Η επιστροφή του Τζον Κασσαβέτη

Οταν τελείωσε η προβολή του «Blue Valentine» και ο δικός σου µε στόµα να χάσκει σαν να ‘βλεπε µπροστά του τη νεκράνασταση του Τζον Κασσαβέτη, έτσι µου ‘ρθε να γράψω σ’ αυτή την σκηνοθετάρα µε το όνοµα Ντέρεκ Σίανφρανς «αγαπητέ Ντέρεκ, είσαι ο καλύτερος της γενιάς σου. Αν µας κοιτάει από εκεί ψηλά ο Τζον, ευχαρίστως θα υπέγραφε την ταινιάρα σου!»
Τίποτα δεν χάνεται. Και καµία µεγιστοτεράστια αξία δεν πεθαίνει. Γιατί αν είχα δει αυτή την καταιγίδα πριν υπογράψω τα δικά µου Οσκαρ στο περασµένο σαββατιάτικο του «Νσυν» των «ΝΕΩΝ», θα την είχα συµπεριλάβει στις εξής κατηγορίες: Καλύτερης ταινίας (χωρίς συζήτηση). Καλύτερης σκηνοθεσίας (ούτε που το διαπραγµατεύοµαι). Καλύτερου γυναικείου ρόλου (ήδη έχει µπει η Μισέλ Ουίλιαµς). Καλύτερου ανδρικού ρόλου (αν και ανώτερος ο Ράιαν Γκόσλινγκ, περιφρονήθηκε). Και καλύτερου Soundtrack (µια κατηγορία που δεν υπάρχει αλλά για την περίπτωση έπρεπε να επινοηθεί για πρώτη φορά).

Πώς να σας το πω. Μπήκα στην αίθουσα και µόλις έπεσα πάνω σε µια σκηνή µιζέριας, από τηβιασύνη µου ήµουν έτοιµος να πω «πάλι τα ίδια» και στο τέλος φεύγοντας σχεδόν παραµιλούσα από θαυµασµό.

Ο Τζον Κασσαβέτης (1929-1989), ντουµπλαρισµένος εντελώς από έναν διανοούµενο αµερικανό µε το όνοµα Ντέρεκ Σίανφρανς. Που από τα 13 του αρχίζει να σκηνοθετεί το δικό του σινεµά. Που στα 23 υπογράφει την πρώτη µεγάλου µήκους ταινία «Brother Tied», σαρώνοντας σε πλήθος φεστιβάλ. Που αµέσως µετά, λόγω σωµατικής λατρείας µε τη µουσική, σκηνοθετεί ντοκιµαντέρ µε Κασσάνδρα Ουίλσον και Mos Def (ανάµεσα στους άλλους). Και που το 2010 αναβιώνει ολοκληρωτικά την οπτική, τη δραµατουργία, τους χαρακτήρες και τη θεµατική των ταινιών του Τζον Κασσαβέτη. ∆ηλαδή η τιτάνια προσπάθεια του καλλιτέχνη να αποτυπώσει την πραγµατικότη τα µε το έργο του. ∆ηλαδή να έχει σώµα, ανάσα, πνοή, επιθυµίες, αισθήµατα. Να κοπανιέται από αντιφάσεις και αντιθέσεις. Με συγκλίσεις και αποκλίσεις. Με συνθέσεις και αποδοµήσεις. Με οτιδήποτε στην καθηµερινότητά µας συνιστά µια σχέση. Εγώ κι εσύ. Εµείς και το περιβάλλον. Τώρα θέλω, µετά δεν θέλω. Η αµφιθυµία, αυτή η οµολογηµένη, η (ακόµα χειρότερα) κρυµµένη συνεχής, βασανιστική, ανελέητη ταλάντευση που σχεδόν σε όλους µας συµβαίνει. Αυτό και το βαθύτερο στίγµα του «Blue Valentine».

Ετσι γκρεµίζονται τα σχήµατα. Καταστρέφονται τα κλισέ. Εξαφανίζονται οι συνταγές. Ούτε άσπρο, ούτε µαύρο. Αληθινές σχέσεις και τίποτα άλλο.

Αυτή και η οργανική ανάγκη του Τζον Κασσαβέτη να βγει στους δρόµους µε µια µηχανή στο χέρι. Να αποτυπώσει, ή τουλάχιστον να προσπαθήσει, την αλήθεια όπως αυτή µέσα στη ζωή συµβαίνει. ∆εν είναι φόρµα, αλλά εσωτερική παρόρµηση. Το περιεχόµενο έσπρωξε τον Κασσαβέτη σ’ αυτή την οπτική. Γι’ αυτό ο εκπαιδευµένος από τα κλισέ και τις συνταγές θεατής δεν καταλαβαίνει.

Ισως µάλιστα επειδή έχει ανάγκη ν’ αποφύγει, στον κινηµατογράφο, αυτό που στο βάθος τον βασανίζει και τον κάνει να υποφέρει. Γιατί το εύκολο, τοχάπι έντι θέλει να βλέπει. Γιατί τέτοιες ταινίες µοιάζουν γι’ αυτόν σαν χειρουργικό νυστέρι. Ε, λοιπόν, αυτό είναι το «Blue Valentine».

Η Σίντι (Μισέλ Ουίλιαµς) και ο Ντιν (Ράιαν Γκόσλινγκ). Τυχαία συναντήθηκαν.

Οµως καθόλου τυχαία ξαναβρέθηκαν.

Ο Ντιν δεν µπορεί να την βγάλει από το µυαλό του. Είναι ολοκληρωτικά κατειληµµένος από το βλέµµατης. Εκείνη από µικροαστική οικογένεια. Με όνειρα να σπουδάσει ιατρική. Εκείνος εργάτης. Και µάλιστα από επιλογή. «Μα έχεις πολλές δυνατότητες» η Σίντι του λέει. «Τι εννοείς; Να τις επενδύσω πού;». Σα να του λέει: «Πας χαµένος». Κι εκείνος σα να της λέει: «Τι µε θέλεις; Να γίνω επιστήµονας;». Η Σίντι από 13 χρο νών µε σεξουαλικές σχέσεις. «Με καµιά εικοσαριά ίσως και παραπάνω εραστές» οµολογεί στη νοσοκόµα, όταν πρόκειται να κάνει έκτρωση για ένα έµβρυο που το όνοµα του αληθινού πατέρα δεν ξέρει. Αραγε είναι ο Ντιν ή ο προηγούµενος µε τον οποίο διέκοψετην σχέση.

Από την άλλη ο Ντιν, ούτε να παντρευτεί ούτε οικογένεια θέλει. Τελικά εκείνη από ανάγκη, εκείνος από αγάπη, καταλήγουν παντρεµένοι. Οµως µέσα της η Σίντι σε διαρκή αντιπαράθεση µε τις επιλογές της. Από τη µια τον θέλει, από την άλλη τον απορρίπτει. Αυτή η αµφιθυµία ανοίγει εσωτερική πληγή στον Ντιν. Ετσι εκείνος καταφεύγει σε µικρές εκρήξεις βίας. Αλλά ούτε βίαιος ούτε αλκοολικός είναι. Οπως ακριβώς είναι και η δική τους σχέση. Το πάθος του ενός, η απόρριψη του άλλου. Ετσι η απόρριψη µετεξελίσσεται σε αντιπαλότητα. Η αντιπαλότητα σε αντιθέσεις. Κι έτσι η ερωτική επαφή καταλήγει σε µπέρδεµα. Η Σίντι µπερδεµένη από τον εαυτό της. Αλλα θέλει, άλλα κάνει, άλλα σκέφτεται. «Οσο πιο ωραία µια γυναίκα τόσοπιο τρελή είναι» λέει ο «απλοϊκός» Ντιν. Γιατί εκείνος, αν και καθαρός µε τα αισθήµατά του, ταυτόχρονα κι εκείνος µπερδεµένος µε τον έρωτά του.

Ποιος ο ένοχος; Κανείς. Ποιος ο αθώος; Κανείς. Οπως ακριβώς συµβαίνει σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις. Γιατί το τυχαίο γεγονός (µιας γνωριµίας) µπορεί να καταλήξει σε «οργανωµένο έγκληµα» µιας εσωτερικής καταστροφικής µανίας. Ποια τα αίτια; Πολλά. Ο Σίανφρανς, φευγαλέα, αποτυπώνει µερικά απ’ αυτά. Η κοινωνική διαφορά. Οι διαφορετικές επιλογές. Ας πούµε. Από τη µια οι φιλοδοξίες της Σίντι και από την άλλη το βόλεµα του Ντιν. Μα είναι έτσι; Γιατί εκείνος το βόλεµά του (την εργατική του κατάσταση) το εκλαµβάνει ως µαγκιά του. Εποµένως γιατί οι φιλοδοξίες της Σίντι να θεωρούνται ότι είναι κάτι ανώτερο από τηνδική µου, προσωπική επιλογή; Ποιοςτο λέει αυτό; Καταλάβατε; Το χάσµα ανάµεσα σ’ αυτούς τους δύο είναι κοινωνικό. Θέλουµε, δεν θέλουµε, µιασχέση είναι ευάλωτηαπό κάθε εξωτερικό αλλάκαι εσωτερικό εχθρό. Και από τοπεριβάλλοναλλά και από τον ίδιο τον εαυτόµας. Μπορούµε να την προφυλάξουµε; Μπορούµε το αρχικό αίσθηµα να διαφυλάξουµε; Η σύγκλιση των δύο πλευρών είναι αισθηµατική. Η απόκλιση διανοητική. Η καρδιάκαι το σεξ µε φέρνουν κοντά. Η σκέψη, η περιρρέουσα κοινωνική πραγµατικότητα, η λίστα των καθιερωµένων αξιών µεδιώχνουν από τον άλλο µακριά. Πορευόµαστε µε τα εσωτερικά συντρίµµια µας.

Μπερδεύτηκες; Ψέµατα λες. Σκάλισε λίγο µέσα σου και κάπου θα βρεις τη Σίντι και τον Ντιν. Αυτήη πρόκληση του «Blue Valentine». Να κοιταχτείς σ’ αυτόν τον καθρέφτη. Καινα δεις τον εαυτό σουόπως στηνπραγµατικότητα είναι. Ενα κουβάρι.

{{{ video }}}

«Blue Valentine»

Αµερικανική πρωτοπορία Το κουβάρι των σχέσεων Σκηνοθεσία, ερµηνείες on the

top

Βαθμοί=8

(στιγµές αλήθειας)

Μια νεκρή καλλιγραφία

Ερχόµαστε στην ποµπώδη «Υπογραφή» του Στέλιου Χαραλαµπόπουλου. Γιατί άλλεςοι προθέσεις, εντελώς διαφορετικάτα αποτελέσµατα. Μια καλλιγραφία χωρίςπάθος, µυστήριο και αισθήµατα.

Το στόρι σπρώχνει προς τη µία πλευρά. Ο σκηνοθέτης το τραβάει προς την άλλη. Πλήρης διχασµός. Σχεδόν αυτοκαταστροφικός. Μια ιστορικός τέχνης (Αλεξία Καλτσίκη) χτυπάει την πόρτα ενός γέρου και µάλλον άσηµου ζωγράφου (Γιώργος Χωραφάς). Προορισµός της να µάθει για τη ζωή µιας διάσηµης ζωγράφου (Μαρία Πρωτόπαπα) µε την οποία εκείνος διατηρούσε δεσµό στο παρελθόν. Ετσι αρχίζει ένα ατελείωτο φλας µπακ από το Παρίσι της δεκαετίας του ‘60 και του ‘70 µέχρι κάποιο ειδυλλιακό χωριό της Αρκαδίας του ‘80 ή του ‘90, δεν θυµάµαι ακριβώς. Ενδιαµέσως, πριν πολύ πριν από το φινάλε µαθαίνουµε ότι τα έργα που την έκαναν διάσηµη ήταν δικά του, όχι δικά της.

Εποµένως η αληθινή υπογραφή είναι του Χωραφά. Μαθαίνουµε ακόµα ότι κάποιος τρίτος, κάτι σαν εραστής και απατεώνας (Νίκος Κουρής), είχε µπει ανάµεσά τους. Και τέλος ότι ο θάνατός της µπορεί να οφείλεται σε εγκληµατική πράξη. Αυτά.

Εκ πρώτης όψεως το σεναριακό υλικό σε οδηγεί, ας πούµε, στο φιλµ νουάρ. Ο αληθινός καλλιτέχνης, η µοιραία γυναίκα καιο «δολοφόνος».

Κάτι τέτοιο. Οµως ο Χαραλαµπόπουλος µακράν όλων αυτών. Τότε; Μπας και είναι δράµα ερωτικό; Ούτε. Γιατί από πάθος γιοκ. Μπας και είναι και τα δύο µαζί; Πού τέτοιο πράγµα. Με απλά λόγια, µυστήριο χωρίς µυστήριο. Ερωτας χωρίς πάθος. Συγκρούσεις χωρίς συγκρούσεις. Τρίγωνο χωρίς τρίγωνο. Και δράµα χωρίς αντιθέσεις. Πού η ανάφλεξη; Πότε η κλιµάκωση; Και πού η δόνηση; Τίποτα. Και κάτι ακόµα. Ποιος ο ουσιώδης ρόλος της ιστορικού τέχνης; Οτι δηλαδή λειτουργεί σαν ιδιωτικός ντετέκτιβ; Μα το µυστικό αποκαλύπτεται στα µισά της αφήγησης. Πραγµατικά δεν καταλαβαίνω τησκέψη του σκηνοθέτη. Τόσα πολλά καιτέτοια πισωγυρίσµατα προς τι; Να µπερδέψουµε µε το δικό µας µπέρδεµα τον θεατή; Μπορεί!

Αποτέλεσµα; Ατελείωτες οι περιγραφές. Ατελείωτες και άνευ ουσίας οι περιπλανήσεις στοΠαρίσι και την Αρκαδία. Και εντελώς εξωτερικό το δράµα που βιώνει ο Χωραφάς. Μόνο ένα το αποκλειστικό ενδιαφέρον του Χαραλαµπόπουλου. Ο φορµαλισµός. Να βάψει έτσι τους τοίχους ώστε να διατηρήσει από το πρώτο µέχρι το τελευταίο πλάνο την οµοιογένεια µιας σκοτεινής φωτογραφίας. Καταρρέει ο αληθινός καλλιτέχνης. Καταρρέει η δηµιουργία. Καταρρέει και η αλήθεια. Θέλει να µας εξηγήσει, πλαγίως το επιµύθιο της σκηνοθεσίας. Ξέρετε τι λέω εγώ; Εκείνα που εδώ και χρόνια έχουν καταρρεύσει στον ελληνικό κινηµατογράφο είναι η σοβαροφάνεια, το ποµπώδες ύφος χιλιάδων καρδιναλίων και ο στείρος φορµαλισµός. Μια νεκρή καλλιγραφία χωρίς ίχνος από πάθος αληθινό!

{{{ video }}}

«Η υπογραφή»

Τρίγωνο χωρίς τρίγωνο Ερωτας χωρίς πάθος Μυστήριο χωρίς µυστήριο

Βαθµοί=3

(Χωραφάς – Πρωτόπαπα – Κουρής)

∆ύο ζευγάρια ψάχνουν και ψάχνονται

«Το έτερον ήµισυ» Αισθηµατική κοµεντίτου Βαγγέλη Σεϊτανίδη µε Κρατερό Κατσούλη, Βλαδίµηρο Κυριακίδη, ∆άφνη Λαµπρόγιαννη, Κατερίνα Παπουτσάκη. ∆εν το είδα, γι’ αυτό αποσπώ µερικά λόγια από το δελτίο Τύπου. ∆ύο τα ζευγάρια. Το ένα µοιάζει ευτυχισµένο και πετυχηµένο.

Το άλλο προβληµατικό.

Αραγε, ρωτάει ο σκηνοθέτης, το ταίρι σου το βρίσκεις ή… το φτιάχνεις;

{{{ video }}}

Βαθµοί= Don’t know

(δεν το είδα)

Μόνο η Φάιφερ σώζεται από το ναυάγιο του Φρίαρς

«Cheri» Κάτι σαν ειρωνικό δραµατάκι εποχής, γραµµένο από την Κολέτ, µε Μισέλ Φάιφερ, Ρούπερτ Φρεντ και Κάθι Μπέιτς. Κάπου στα αριστοκρατι κά περίχωρατου Παρισιού της µπελ επόκ, λίγο πριν από τον Α’ Παγκόσµιο Πόλεµο, όπου µια πόρνη πολυτελείας(η Λέα, δηλαδή η ΜισέλΦάιφερ)εκπαιδεύει στο κρεβάτι και µαζί του είναι ερωτευµένη ένα αµούστακο παλικάρι, τον γιο µιας άλληςπόρνης πολυτελείας που µε τις επιδόσεις της έχει βγάλει κι αυτή ένα σκασµό λεφτά.Ο Σερί, λοιπόν, το παλικάρι που λέγαµε, προορίζεται να παντρευτεί την κόρη µιας πλούσιας ίδιας µ’ αυτόν ηλικίας, Οµως ο έρως ανάµεσα στη Λέα καιτον Σερί είναι ακράτητος και βασανιστικός, Μαζί δεν κάνουν και χώρια δεν µπορούν. Γιατί η γριά κότα έχει το ζουµί. Για τον Σερί. Τα πρόσωπα περιφέρονται σαν καρνάβαλοι. Ο ερωτικός Σερί διόλου αρσενικό. Κάτι σαν ανδρογύναιο δηλαδή. Η πλήξη πάει σύννεφο. Οι ηθοποιοί είναι αµερικανοί (καθόλου δεν πειράζει) αλλά το σκηνικό και το εν γένει ανθρώπινο περιβάλλον ουδεµία σχέση µε Παρίσι και µπελ επόκ. Η Κάθι Μπέιτς (sorry, αλλά θα το πω) σαν καραβλάχα από το βουνό. Και το µόνο που σ’ αυτή την ταινία παραµένει κάπως όρθιο είναι η αλαβάστρινη κοµψότητα της Μισέλ Φάιφερ, σήµερα 53 χρονών. Η χηµεία θέλετε; Τι να πω. Θαύµα θεϊκό. Τουτέστιν ο τάφος του ΣτίβενΦρίαρς. ∆ιότι από το 2000 και το «High Fidelity» έχει να υπογράψει ταινία της προκοπής. Και µη µου πείτε τη «Βασίλισσα». Κάτι σαν επεισόδιο του BBC!

{{{ video }}}

Βαθμοί=0

(ο ορισµός της βαρεµάρας)