Από µια διάσπαση η αρχή και το τέλος

Σαν σήµερα πριν από 90 χρόνια γεννιόταν σε ένα παγωµένο θέατρο στο Λιβόρνο το Κοµµουνιστικό Κόµµα Ιταλίας. Εβδοµήντα χρόνια αργότερα, τέτοιες ηµέρες στο Ρίµινι, το µεγαλύτερο κόµµα της ευρωπαϊκής Αριστεράς έριχνε σύµβολα και όνοµα στο χρονοντούλαπο της Ιστορίας. Το PCI (Partito Communista Italiano) γεννήθηκε µέσα από ένα θυελλώδες συνέδριο. Και άφησε την τελευταία του πνοή µε εξίσου θυελλώδη τρόπο.

Η ΕΚΚΙΝΗΣΗ
Το κόµµα που έγινε κοµµάτια
(Λιβόρνο, Σάββατο 15 Ιανουαρίου 1921, στο Θέατρο Γκολντόνι)
Το17οΣυνέδριο του Σοσιαλιστικού Κόµµατος επρόκειτο να φιλοξενηθεί αρχικά στη Φλωρεντία, αλλά η σοβαρή απειλή επιθέσεων από τους φασίστεςέστειλε τους συνέδρους 115 χλµ. δυτικά. Στο παλκοσένικο του ΘεάτρουΓκολντόνι, στο Λιβόρνο, είχε στηθεί ένα τεράστιο πορτρέτο του Μαρξ, η πλατεία και τα θεωρεία είχαν διακοσµηθεί µε λουλούδια και φυτά. Περίπου 1.500 στρατιώτες, 2.000 µέλη της βασιλικής φρουράςκαι καραµπινιέροι έχουν επιστρατευτεί για να προστατεύουν – καιναπαρακολουθούν ασφαλώς – τους 3.000 συνέδρους. Για την κατάληξη του συνεδρίου δεν έχει κανείς την παραµικρή αµφιβολία:διάσπαση. Οι πούροι κοµµουνιστές συνασπίζονται υπό τον Αµαντέο Μπορντίγκα, έναν 32χρονο Ναπολιτάνο, διευθυντή της επιθεώρησης «Σοβιέτ». Ο σκληροπυρηνικός Μπορντίγκα θεωρεί ότι υφίσταται µόνο ένα δίληµµα: ή δικτατορία της µπουρζουαζίας ή δικτατορίατου προλεταριάτου. Ενδιάµεση οδός δεν υπάρχει. Οι πούροι κοµµουνιστές έχουν τη στήριξη της Κοµµουνιστικής∆ιεθνούς. Ο Γκριγκόρι Ζινόβιεφ, εκπρόσωπος τηςΚοµιντέρν στο συνέδριοτων ιταλών Σοσιαλιστών, σηµειώνει στο σηµειωµατάριό του: «Οι κοµµουνιστές βεβαιώνουν ότι ελέγχουν 75% – 90% του κόµµατος». Ο Αντόνιο Γκράµσι προβαίνει σε µιασύγκριση που προκαλεί ρίγη ενθουσιασµού: «ΣτηΡωσία 30.000

κοµµουνιστέςήταναρκετοί για νακάνουνεπανάσταση. Εµείς είµαστε πολύ περισσότεροι». Οικοµµουνιστές είναιέτοιµοι να κάψουν «το ανδρείκελο της ενότητας». Το σύνθηµα «Ζήτω η Ρωσία» σκεπάζει τηφωνή ενός παλαιού σοσιαλιστή που επιχειρεί να τους πείσει ότι η διάσπαση δεν είναι λύση. Ενας άλλος εκπρόσωπος της 3ης ∆ιεθνούς,ο Κρίστο Καµπακτσίεφ, ζητεί την αποβολή των ρεφορµιστών από το συνέδριο. Εκτοξεύονται εκατέρωθεν κατηγορίες:οι κοµµουνιστές κατηγορούν τους συνδικαλιστές ως έµµισθους. «Εσείς πληρώνεστε σε ρούβλια», απαντούν εκείνοι. Κάποιος βγάζει όπλο. Τον συγκρατούν οι ψυχραιµότεροι. Ο µόνος πουδεν µιλάει είναι ο Γκράµσι. «∆εν υπήρχαν µικρόφωνα για τόσο αδύναµες φωνές σαν τη δική του», σχολίασε παριστάµενος, σύµφωνα µε την εφηµερίδα «Λα Ρεπούµπλικα». Εξι ηµέρες αργότερα, ο ίδιος ο Γκράµσι καλεί τους συντρόφους του να εγκαταλείψουν το Θέατρο Γκολντόνι και να συγκεντρωθούν στο Θέατρο Σαν Μάρκο γιαναανακηρύξουντην ίδρυση του Κοµµουνιστικού Κόµµατος. Οι πούροικοµµουνιστές εγκαταλείπουν τη ∆ιεθνή τραγουδώντας αλλά και µε το βάρος της διάσπασης στους ώµους. Ο δηµοσιογράφος Μπενίτο Μουσολίνι γράφει στην εφηµερίδα του, «Πόπολο ντ’ Ιταλία»: «Το κόµµα που έπρεπε να χαρίσει τον παράδεισο στο προλεταριάτο έγινε κοµµάτια».

Ο ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ
Στο χρονοντούλαπο τα σύµβολα
(Ρίµινι, Πέµπτη 31 Ιανουαρίου 1991, σε ένα υπόστεγο)
Ηεξέδρατου συνεδρίου, τοοποίο φιλοξενείται σεένα από τα υπόστεγα τουεκθεσιακού κέντρου του Ρίµινι, έχει σχεδιαστ είαπόαρχιτέκτονα και αναπαριστάτο κατάστρωµα ενός καραβιού. Ο συµβολισµόςείναι σαφής: το ταξίδι συνεχίζεται. Από το ντεκόρ, όµως, λείπει οποιαδήποτε αναφορά στη Σοβιετική Ενωση, το κόκκινο έχει δώσει τη θέσητου στο πορτοκαλί. Οι περίπου 1.000 σύνεδροι συγκεντρώνονται γιανα συζητήσουν την επόµενη ηµέρα. Το κόµµα έτσι όπως το γνώριζαν έχει τελειώσει: στις 10.500

Κόβες (κοµµατικές οργανώσεις βάσεις) που είχαν συνεδριάσει τις προηγούµενες ηµέρες, το 72,3% των µελών είχε ψηφίσει υπέρ της αντικατάστασηςτου σφυροδρέπανουµε τη βελανιδιά. Τοόνοµα Ιταλικό Κοµµουνιστικό Κόµµα αποτελεί παρελθόν και στο συνέδριο θα εκδοθεί το πιστοποιητικ ό θανάτου. Οι παλαιοί κοµµουνιστές επιχειρούν να απλωθούνπέρα από την κοµµουνιστική ορθοδοξία ως ∆ηµοκρατικό Κόµµα της Αριστεράς (PDS). Στο 20ό Συνέδριο τουPCI πρώτη φορά αναγνωρίζεται ηύπαρξη τάσεων. Το κλίµα στηναρχή είναιχαλαρό και αισιόδοξο,µοιράζονται καρφίτσες µετο σήµα τουνέου κόµµατος, το µεσηµέρι διοργανώνεται γεύµα µε ψάρι, γιατο βράδυ προβλέπεται βόλτα στις φηµισµένες ντισκοτέκ της πόλης. Στο βήµα του συνεδρίου ανεβαίνει ο τελευταίος γραµµατέας του PCI Ακίλε Οκέτο.

Η οµιλία του διαρκεί δύο ώρες και είκοσιλεπτά. Ο γραµµατέας µιλάει για τον «Γκράµσι που έχουµε µέσα µας», για «σοσιαλισµό», για «εναλλακτική λύση». Είναι η πρώτηφοράσεσυνέδριο τουPCI πουδεν χειροκροτούν όλοι. Την εποµένη, η σατιρική εφηµερίδα «ΙλΚουόρε»σατιρίζει ανελέητα:«Στο συνέδριο συµφωνούν όλοιµεταξύ τους, αρκεί να µη µιλάνε για πολιτική». Το κλίµα αλλάζει γρήγορα. Στοπαρασκήνιο γίνονται ζυµώσεις, µυστικές διαβουλεύσεις, παζάρια. Τέσσερις ηµέρες µετά, οι εξαντληµένοισύνεδροι δέχονται το καταστατικό που προωθεί ο Οκέτο, εκπρόσωπος της µεγαλύτερης τάσηςκαι υποψήφιος πρόεδρος. Οι κάλπες όµως του επιφυλάσσουν µια µεγάλη έκπληξη: το Εθνικό ΣυµβούλιοτουPDSδεν εκλέγειγραµµατέατον ιδρυτή του. Εκνευρισµένος ο Οκέτο αναποδογυρίζει στο τραπέζιένα πλαστικό ποτήρι µεουίσκι καιαποχωρεί µε µια φράση: «Ψάξτε άλλον γραµµατέα». Στις 3 Φεβρουαρίου, το συνέδριο εγκρίνει τη διάλυση του PCI. Οι πούροι κοµµουνιστές, µειοψηφία πλέον της ιταλικής Αριστεράς, θα συνεχίσουν µε την Κοµµουνιστική Επανίδρυση. Το PCI πεθαίνει όπως γεννήθηκε: µε µια διάσπαση.