Εγκλήµατα που έγιναν µπεστ σέλερ

Η αστυνοµική τριλογία «Μillennium» έγραψε ιστορία ως εκδοτικό φαινόµενο, µε εκατοµµύρια φανατικούς αναγνώστες και πολλά ερωτήµατα να το ακολουθούν. Ο ίδιος ο Στιγκ Λάρσον δεν το έµαθε ποτέ. Εξι χρόνια µετά τον θάνατό του, όµως, µέσα από τα emails προς την εκδότριά του, αποκαλύπτει πως οι ιστορίες του βασίζονται σε πραγµατικούς φόνους.

Η Εβα Γκέντιν είναι η τυχερή εκδότρια, που έπιασε πρώτη στα χέρια της τους φακέλους µε τα χειρόγραφα του Λάρσον. Οι φάκελοι περιείχαν δύο αστυνοµικά µυθιστορήµατα ενός ανέκδοτου σουηδού συγγραφέα και µάχιµου δηµοσιογράφου στο περιοδικό «Εxpo», µε µακρά εµπειρία και αγώνες κατά των ακροδεξιών οργανώσεων στη χώρα του.

Ανατρέχοντας σ’ εκείνες τις µέρες, θυµάται τη γλυκιά γεύση της πρώτης εντύπωσης. Οι περιπέτειες της Λίσµπετ Σαλάντερ, µιας αντικοινωνικής, αµφισεξουαλικής χάκερ µε πολλά σκουλαρίκια και τατουάζ, και του δηµοσιογράφου Μίκαελ Μπλούµκβιστ, που διατηρούσαν µια σχέση µίσους και πάθους, έµελλε να πουλήσουν πάνω από 45 εκατοµµύρια αντίτυπα σε όλον τον κόσµο. Οµως, ο συγγραφέας πέθανε ξαφνικά, σε ηλικία µόλις 50 ετών, χωρίς να αφήσει πίσω του διαθήκη. Η διένεξη της οικογένειας µε την 32χρονη σύντροφό του για την πολύτιµη κληρονοµιά έγινε βορά για τα µέσα µαζικής ενηµέρωσης, ενώ παράλληλα πλήθαιναν οι φήµες ότι υπάρχει ένα τέταρτο, σχεδόν ολοκληρωµένο, βιβλίο.

Παρακολουθώντας την ατελείωτη συζήτηση για τη διαθήκη του και ζώντας τον πανικό που δηµιούργησε το «Μillennium» («Το κορίτσι µε το τατουάζ», «Το κορίτσι που έπαιζε µε τη φωτιά», «Το κορίτσι στη φωλιά της σφήκας», Εκδόσεις Ψυχογιός), η Γκέντιν θυµήθηκε τη διαδικτυακή αλληλογραφία τους εκείνο τον καιρό. Κι ακόµη εκείνο το πρώτο σηµείωµα που συνόδευε τα χειρόγραφά του, όπου της εκµυστηρευόταν ότι στόχος του ήταν να γίνει µυθιστοριογράφος πραγµατικών εγκληµάτων. Ανοίγοντας τα emails τους αισθάνθηκε κάπως αµήχανα – δεν τα είχε ανοίξει ούτε µία φορά από τον θάνατό του. «Αίφνης, ο Λάρσον ήταν ξανά εκεί: η φωνή του, τα επιφωνήµατα χαράς και ο αµοιβαίος µας ενθουσιασµός για το έργο του, το οποίο εµείς µπορεί να µην καταφέραµε να µοιραστούµε όπως έπρεπε, όµως ο κόσµος το λάτρεψε πέραν των προσδοκιών µας», γράφει στους «Τάιµς».

Είχε προηγηθεί η πρώτη συνάντηση µε τον εκδοτικό οίκο, όπου του είχε γίνει πρόταση για τρία βιβλία – πρωτάκουστο για συγγραφέα πρώτης κοπής. «Είµαι ευτυχής που βρίσκετε τα βιβλία καλογραµµένα… Ισως σας ενδιαφέρουν κάποιες σκέψεις µου… Με κάθε σεβασµό, έκανα µεγάλη προσπάθεια για να αποφύγω την πεπατηµένη που ακολουθείται στα αστυνοµικά µυθιστορήµατα. Προσπάθησα να δηµιουργήσω κεντρικούς χαρακτήρες, που διαφέρουν δραστικά από εκείνους που κατά κανόνα εµφανίζονται σε αυτά τα µυθιστορήµατα», έγραφε τότε στην εκδότριά του. Οι ήρωές του. Στο ίδιο email εξηγούσε τι ακριβώς εννοούσε: «Ο Μίκαελ Μπλούµκβιστ, για παράδειγµα, δεν έχει πληγές ούτε προβλήµατα µε το ποτό ούτε κάποιο είδος αγχώδους διαταραχής. Δεν ακούει όπερα ούτε ασχολείται µε κάποιο περίεργο χόµπι, όπως ο µοντελισµός αεροπλάνων. Δεν έχει σοβαρά προβλήµατα και το βασικό χαρακτηριστικό του είναι ότι συµπεριφέρεται σαν χαρακτηριστική “χαζογκόµενα” όπως παραδέχεται και ο ίδιος».

Η σεξουαλική συµπεριφορά του Μπλούµκβιστ, που πήγαινε µε κάθε θηλυκό που συναναστρεφόταν, σχολιάστηκε πολύ από τους κριτικούς και τους θαυµαστές του Λάρσον. Οπως και η ικανότητα της Σαλάντερ να χρησιµοποιεί το σεξ, µε άνδρες και γυναίκες, µε φίλους και εχθρούς, για να πετυχαίνει τους σκοπούς της. Κάποιοι υποστήριξαν πως πρόκειται για τον ευσεβή πόθο ενός µεσήλικου δηµοσιογράφου. Οµως η σκέψη του ήταν πιο πολύπλοκη: «Εσκεµµένα άλλαξα τους ρόλους των δύο φύλων. Ο Μπλούµκβιστ συµπεριφέρεται σαν τυπική χαζογκόµενα, ενώ η Λίσµπετ Σαλάντερ έχει ανδρικά χαρακτηριστικά και αξίες».

Η αποκάλυψη. Το πλέον ενδιαφέρον σηµείο του email ωστόσο είναι εκεί όπου ο συγγραφέας αποκαλύπτει την πηγή έµπνευσής του: «Στο πρώτο βιβλίο ο µανιακός δολοφόνος βασίζεται σε µια σύνθεση τριών πραγµατικών περιπτώσεων. Ο,τι περιγράφεται στο βιβλίο µπορεί να βρεθεί σε πραγµατικές αστυνοµικές ιστορίες».

Ως δηµοσιογράφος και εκδότης, γνώριζε καλά τις προϋποθέσεις της εκδοτικής διαδικασίας, σχολιάζει η εκδότρια του. Παρ’ όλα αυτά, όταν του πρότεινε να αλλάξουν τον τίτλο του πρώτου βιβλίου γιατί ίσως του έλειπε η φαντασία, ενώ αρχικά της υποσχέθηκε ότι θα το σκεφτεί, εν τέλει ήταν αµετάπειστος. «Το σκεφτόµουν όλο το καλοκαίρι, αλλά βρίσκω τελικά πως το “Οι άνδρες που µισούν τις γυναίκες” είναι πάρα πολύ καλό», γράφει σε άλλο email. Τελικά, αποκαλύπτει η Γκέντιν, τον άφησαν να χρησιµοποιήσει αυτόν τον τίτλο στα σουηδικά, αλλά στις ξένες εκδόσεις ο τίτλος έγινε «Το κορίτσι µε το τατουάζ» (Τhe girl with the dragon tattoo).

Η εκδότρια Εβα Γκέντιν εντόπισε σε ένα παλιό email την εξοµολόγηση του σουηδού συγγραφέα που πέθανε το 2004

«Τα τηλεοπτικά σόου δεν είναι για µένα»

Σε γενικές γραµµές, ο Στιγκ Λάρσον είχε εµπιστοσύνη στον εκδοτικό οίκο µε τον οποίο συνεργαζόταν. Ηθελε τα βιβλία του να κάνουν πωλήσεις, αλλά δεν του άρεσε καθόλου η δηµοσιότητα. «Αυτή η διαδικασία, µε την υπογραφή των βιβλίων και τα τηλεοπτικά σόου, δεν είναι για µένα», ανακοίνωσε µια µέρα στην εκδότριά του. Η τελευταία επικοινωνία τους αφορούσε το τελευταίο κεφάλαιο της τριλογίας. Η Γκέντιν εκθείαζε τη δοµή της σειράς και στο τέλος τον καλούσε να βρεθούν για να κουβεντιάσουν λίγο τον πρόλογο, καθώς θεωρούσε ότι χρειάζονταν κάποιες αλλαγές. «Δεν µπορώ να είµαι σίγουρος, αλλά έχω την εντύπωση ότι εσείς του Νorstedts (του εκδοτικού οίκου) είσαστε ενθουσιασµένοι µε τα βιβλία µου. Εντάξει, το ξέρω ότι δεν είναι άσχηµα, και φυσικά µου αρέσει πάρα πολύ να διαβάζω τόσο κολακευτικά σχόλια, αλλά είµαι ικανός να αντιµετωπίσω την κριτική… Δεν έχω καµία αµφιβολία ότι ο πρόλογος χρειάζεται αλλαγές. Οπότε, κυρία εκδότρια, είµαι έτοιµος να ακούσω τι κρύβεται πίσω από αυτό το “αλλά”», της απαντούσε µε ταπεινότητα. Δύο εβδοµάδες αργότερα, στις 9 Νοεµβρίου 2004, ο Λάρσον πέθανε από έµφραγµα ενώ ανέβαινε τα σκαλιά του γραφείου του στη Στοκχόλµη.