[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Το παράδειγµα της Χιλής

Υπάρχουν παραδείγµατα που φανερώνουν κυρίως τις αδυναµίες των άλλων. Η απίθανη περιπέτεια των ανθρακωρύχων στη Χιλή έστρεψε τον προβολέα στις αρετές ενός ολόκληρου λαού συµπυκνωµένες σε µια υπερβατική, άρα µη αντιπροσωπευτική στιγµή: υποµονή και επιµονή, ένστικτο αγώνα και επιβίωσης, αίσθηση αξιοπρέπειας και πάνω από όλα οµοψυχία. Οµοψυχία κάτω από τη γη, µε την αυτοοργάνωση, την πειθαρχία, την αλληλοϋποστήριξη και τη σχέση που ανέπτυξαν µεταξύ τους οι παγιδευµένοι άνδρες. Οµοψυχία και στον έξω κόσµο, µε µια κοινωνία να συµµετέχει σαν να επρόκειτο για τα µέλη µιας και µόνης οικογένειας και µε µια κυβέρνηση να κάνει τη σωτηρία πράξη µε ταχύτητα, αποτελεσµατικότητα και ένωση όλων των δυνάµεων (συµπεριλαµβανοµένων των κινεζικών και αµερικανικών). Το ευτυχές αποτέλεσµα, οι πολλαπλοί συµβολισµοί, η λεβεντιά των προσώπων, ο εθνικός χαρακτήρας της προσπάθειας, ακόµα και η σχετική αυτοσυγκράτηση της πολιτικής ηγεσίας έκαναν το όνοµα της Χιλής παγκόσµιο συνώνυµο του καλού αγώνα.

Πόσο µακρινά µοιάζουν όλα αυτά σε σύγκριση µε το κλίµα στον ευρωπαϊκό και τον ελληνικό χώρο. Η κρίση, που δεν απειλεί ακόµα ζωές αλλά καταστρέφει ήδη ψυχές, αντί να ενώνει, διχάζει, αντί να φέρνει πιο κοντά τους ανθρώπους, βγάζει στην επιφάνεια γυµνά τα ένστικτα επιβίωσης. Ολοι εναντίον όλων και ο καθένας για τον εαυτό του, αυτή φαίνεται να είναι η ευρωπαϊκή και ελληνική αντίδραση σε ένα τούνελ που δεν φαίνεται να έχει τελειωµό.

Η Ευρώπη δεν ήταν ποτέ τόσο αποµονωµένη, άφωνη και διασπασµένη. Η επανεθνικοποίηση της ευρωπαϊκής πολιτικής είναι συντελεσµένο γεγονός και µαζί µε τη διαρκή άνοδο των ακροδεξιών και εθνικιστικών τάσεων στο εσωτερικό των περισσότερων από τις χώρες της Ενωσης απειλεί τον ίδιο τον πυρήνα της ευρωπαϊκής ιδέας. Το έλλειµµα ηγετικών προσωπικοτήτων σε πολιτικό, διανοητικό και ηθικό επίπεδο, είναι δραµατικό και διαρκώς επιδεινούµενο.

Η αδυναµία συγκροτηµένης απάντησης στην κρίση παραπάνω από εµφανής. Η Ευρωπαϊκή Ενωση υποχωρεί µέσα στους διεθνείς οργανισµούς (µπορεί η Γερµανία και η Πορτογαλία να µπήκαν στο Συµβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, αλλά ποτέ οι θέσεις της Ενωσης δεν ήταν τόσο αδύναµες και τόσο λίγο ακολουθούµενες), καθώς και στη σχέση της µε τον άλλο µεγάλο δυτικό πόλο, τις ΗΠΑ (η κυβέρνηση Οµπάµα έχει επανειληµµένα παραπονεθεί για την έλλειψη συνεννόησης µε την Ενωση και κατανόησης της στρατηγικής της).

Η αποτίµηση του ενός χρόνου λειτουργίας της Συνθήκης της Λισαβώνας είναι απογοητευτική: αντί για ισχυρότερα όργανα, η «νέα» Ενωση έχει περισσότερα και πιο ασύνδετα, αντί για µια ισχυρότερη διεθνή φωνή, µιλά µε το ακατανόητο ψιθύρισµα µιας βαρόνης που ούτε και η ίδια ήθελε να είναι στη θέση της, αντί για περισσότερο Κοινοβούλιο και περισσότερη πολιτική, στην πράξη υπάρχει ισχυρότερο Συµβούλιο χωρίς κοινές κατευθύνσεις, αντί για πλησίασµα στους πολίτες, διευρύνεται διαρκώς το χάσµα.

Στην εγχώρια σκηνή δεν υπάρχει έλλειµµα προσπάθειας αλλά συλλογικότητας, φαντασίας και ψυχικής επαφής. Μια κυβέρνηση που προς στιγµήν απέτρεψε τα χειρότερα αλλά πάσχει σε οργάνωση, σε οµοιογένεια, σε καθαρές ιδέες, σε πρακτικές λύσεις, σε αξιοποίηση των υγιών δυνάµεων, στη δηµιουργία τής πιο µικρής έστω συλλογικής ελπίδας. Ενα πολιτικό σύστηµα κατακερµατισµένο και αναξιόπιστο, που επιτρέπει την κυριαρχία στη βάση της συγκυρίας και όχι της ποιότητας. Και µια κοινωνία δικαίως φοβισµένη και αµήχανη, που µοιάζει αδύναµη να δηµιουργήσει µια νέα δυναµική. Δεν είναι διόλου τυχαίο που η κρίση καλπάζει και οι υπόκωφες εκρήξεις, εν όψει µιας χρονιάς που θα είναι ακόµα δυσκολότερη από την προηγουµένη, πολλαπλασιάζονται. Στο συλλογικό ορυχείο µας δεν χρειάζεται να σκάψεις πολύ βαθιά για να πιάσεις έναν πάτο που ίσως κανένα τρυπάνι να µη µπορεί να φτάσει.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγµατολόγος, πρώην ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ.

ΔΙΑΣΠΑΣΜΕΝΗ ΕΥΡΩΠΗ

Αντίθετα µε τη Χιλή, η Ευρώπη δεν ήταν ποτέ τόσο αποµονωµένη, άφωνη και διασπασµένη