Συνέντευξη

«Η αληθινή τέχνη δεν έχει να κάνει µε σάλτο µορτάλε»
Της Ρούλας Γεωργακοπούλου

Σε διπλή βάρδια και φέτος για τον πολυπράγµονα θεατράνθρωπο. Αυτό το διάστηµα δουλεύει πάνω στο έργο της Γιασµίν Ρεζά «Ο Θεός της σφαγής» ενώ ταυτόχρονα ετοιµάζει το πολυβραβευµένο «Κόκκινο» που βασίζεται σε µια στιγµή από τη ζωή του µεγάλου ζωγράφου Ρόθκο
Με δυο απαιτητικά έργα, µια µετάφραση, δυο σκηνοθεσίες συν τον ρόλο του Ρόθκο, η συζήτηση θα µπορούσε να είναι χαοτική. Για τον Σταµάτη Φασουλή όµως η «πολυπραγµοσύνη» είναι στάση ζωής, όπως θα µας εξηγήσει αργότερα. Αυτό που επίσης µοιάζει ανεξήγητο είναι πώς ένα έργο σαν το «Κόκκινο» µε θέµα την απελπισία που προκαλεί στον καλλιτέχνη η µεγάλη επιτυχία, κατάφερε να γίνει γκραν σουξέ.

«Ναι, αυτό µου έκανε κι εµένα εντύπωση. Το διάλεξα επειδή µου άρεσε αλλά και σαν αντίδοτο στο “Κλουβί µε τις τρελές”.

Αναζητούσα ένα έργο σε πιο χαµηλούς τόνους. Τo είδα στο Λονδίνο πριν γίνει τεράστια επιτυχία στο Μπροντγουέι και ενθουσιάστηκα. Παιζόταν σ’ ένα θεατράκι διακοσίων θέσεων µε πάγκους γύρω γύρω. Ερχόµενος εδώ, µετά τρεις – τέσσερις µήνες βλέπω ότι παίζεται στην Αµερική σε θέατρο 1.800 θέσεων και µετά ότι προτείνεται για επτά βραβεία Τόνι από τα οποία παίρνει τα έξι. Δηλαδή από εκεί που νόµιζα ότι πήρα ένα έργο ήσυχο, είδα ότι πήρα µια κροτίδα. Δεν µπορώ να σου πω ότι δεν το ‘φχαριστήθηκα. Το κατευχαριστήθηκα.

Από την άλλη, όταν το κοίταξα πιο κοντά, το καλοκαίρι στη Σίφνο όπου το µετέφρασα, κατάλαβα ότι είναι ένα έργο πολύ πιο βαθύ και πιο απελπισµένο. Συγχρόνως είναι ένα έργο µε αισιόδοξο φινάλε, πράγµα που δεν είχα υποψιαστεί καθόλου. Θεωρώ µάλιστα απαραίτητο να γνωρίζει ο θεατής ότι αυτός ο άνθρωπος που στο “Κόκκινο” εµφανίζεται θυµωµένος και πλήρης αιτηµάτων, δέκα χρόνια αργότερα από τη στιγµή που τελειώνει το έργο θα αυτοκτονήσει µε πολύ άσχηµο τρόπο. Κατακόβεται, κατακρεουργώντας τα χέρια του για να µην του µείνει καµία αµφιβολία ότι οι φλέβες του θα αδειάσουν όλο το αίµα, το “κόκκινο” δηλαδή».

Στο έργο παρακολουθούµε τον Μαρκ Ρόθκο στο εργαστήρι του την ώρα που προσπαθεί να συνεννοηθεί µε τον νεαρό βοηθό του ενώ ταυτόχρονα του καίει τα χέρια η αµύθητη µπροστάντζα που έχει πάρει για µια τοιχογραφία σε εστιατόριο της Νέας Υόρκης.

Είναι και ο µόνος που αποπειράθηκε να κάνει ναό της τέχνης το Four Seasons και ο µόνος που γύρισε λεφτά πίσω. Και να φανταστείς ότι του δίνανε γι’ αυτήν τη δουλειά δυόµισι εκατοµµύρια δολάρια, σηµερινά λεφτά. Δεν ξέρω άλλον καλλιτέχνη να έχει αρνηθεί τόσα πολλά λεφτά.

Ποια ήταν η εσωτερική του σύγκρουση;

Εκείνο που θέλουν να αγοράσουν, λέει µέσα στο έργο, δεν είναι η έκφρασή µου, είναι η µόδα µου. Αρα δεν θέλουν εµένα.

Εσείς πώς διαχειρίζεστε τις επιτυχίες σας; Είχατε ουκ ολίγες.

Τρέχω τόσο στη ζωή που δεν καταλαβαίνω τι γίνεται. Κι ίσως γι’ αυτό τρέχω, γι’ αυτό κάνω τόσα πολλά πράγµατα. Γιατί δεν θέλω κανένα κενό στον χρόνο µου.

Δεν θέλω να αναρωτηθώ για τίποτα. Το φοβάµαι πάρα πολύ.

Το έργο απαιτεί να ζωγραφίζετε επί σκηνής. Θα πάρετε µαθήµατα;

Εχω κλείσει ραντεβού µε εικαστικούς να συζητήσω γενικότερα το θέµα του Ρόθκο και να πουν και σε µένα και στον Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλο που παίζει τον βοηθό µου πώς ακριβώς γίνεται αυτό. Ο Ρόθκο έφτιαχνε µόνος του τα χρώµατα, σαν τη µάγισσα σε µια µεγάλη καζάνα όπου έβαζε και λίγο χώµα ή καφέ ή αυγό. Είχε κάτι από την αγριάδα του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης ο τρόπος που δούλευε.

Θα είναι µια παράσταση για τα διλήµµατα του καλλιτέχνη ή µια ευκαιρία για ρεσιτάλ υποκριτικής;

Δεν είναι αυτός ο στόχος µου. Θα ήθελα πάρα πολύ να είµαστε και οι δυο καταπληκτικοί, υπηρετώντας όµως κάτι. Χωρίς στόχο δεν τα καταλαβαίνω τα άλµατα στην τέχνη. Εννοώ έναν ποι ητικό έναν εσωτερικό στόχο. Για εµένα είναι σχεδόν απεχθές να προσπαθείς να έρθεις σε επαφή µε τους ανθρώπους µόνον µε την τεχνική σου ή την ιδιοφυΐα σου. Η αληθινή τέχνη δεν έχει να κάνει µε σάλτο µορτάλε αλλά µε συνεννόηση ψυχής. Να κάνεις επίδειξη δεξιοτεχνίας µού φαίνεται σαν άθληµα σε τσίρκο.

Από την εικαστική πρωτοπορία στο σαλονάκι µε καλοβαλµένους αστούς. Πώς ξανασυναντηθήκατε µε έργο της Ρεζά δώδεκα χρόνια µετά την επιτυχία που είχατε κάνει µε το «Αrt»;

Είδα το έργο πριν από τρία χρόνια σε µια εξαιρετική παράσταση στο Λονδίνο. Συζητούσαµε τότε µε την Κάτια Δανδουλάκη να κάνουµε κάτι µαζί και της το πρότεινα µετ’ επιµονής. Ο ρόλος τής πάει πάρα πολύ γιατί βγάζει µια πλευρά της που δεν βλέπουµε συχνά. Κι εδώ, όπως και σε όλα τα έργα της Ρεζά συγκρούονται πάρα πολλά σκοτεινά πράγµατα. Εχει έναν τρόπο βιτριολικό. Υπονοµεύει τις καταστάσεις την ώρα που εξωτερικά είναι σα να µη συµβαίνει τίποτα.

Την έχετε γνωρίσει;
Οχι. Για τα έργα της µου είχαν πρωτοµιλήσει η Ξένια Καλογεροπούλου και ο Σκαλιώρας κι έτσι το 1998 ανεβάσαµε το «Αrt» µε τον Κωνσταντίνου και τον Βούρο που συµπτωµατικά παίζει και σ’ αυτήν την παράσταση. Θυµάµαι τότε ότι κανένας παραγωγός δεν ήθελε να το ανεβάσει.

Τι έργο είναι αυτό, έλεγαν, µε τρεις µαντράχαλους που στέκονται µπροστά από έναν άδειο πίνακα. Και ο µόνον ο Κούρκουλος, που το είχε δει στο εξωτερικό, ενθουσιάστηκε και µας έδωσε το θέατρό του.

Στο έργο, δυο ζευγάρια προσπαθούν ανεπιτυχώς να συζητήσουν «πολιτισµένα» για την υπόθεση ξυλοδαρµού µεταξύ των παιδιών τους. Υπάρχει «αστικός» τρόπος να είναι κανείς βίαιος;

Η βία στα λαϊκά στρώµατα εκτονώνεται περισσότερο σε οµάδες και συµµορίες, σε δηµόσιο χώρο. Στους αστούς αυτό γίνεται κατά µόνας και µέσα στο σπίτι. Η βία της µεσαίας τάξης δεν βγαίνει στην αγορά να δηλώσει την αγριάδα της. Ξανασυναντιέστε και µε την Κατιάνα Μπαλανίκα σ’ αυτήν την παράσταση.

Την Κατιάνα την ξέρω από δεκαοχτώ χρονών. Ηταν ένα από τα ωραιότερα κορίτσια της Αθήνας. Δεν ήταν µόνον ωραία. Ηταν κάτι παράξενο. Σαν αγριοκάτσικο ένα πράµα, σαν από αγριόκληµα φτιαγµένο. Καλά, είµαι ευτυχισµένος µε τη διανοµή. Είχα χρόνια να δουλέψω µε τέσσερις ανθρώπους που τους ξέρω και µε ξέρουν από τότε που ήµασταν µικροί; Ο Φέρτης ήταν αυτός που µε έβγαλε στο θέατρο και ο πρώτος που µου έδωσε σκηνοθεσία. Αυτός και η Ξένια µου έδωσαν µια σφαλιάρα και βγήκα γιατί τότε ήµουν πολύ δειλός.

Προ ηµερών γιορτάσαµε τα 40 χρόνια από το Ελεύθερο Θέατρο. Εκείνο το διάστηµα πέθανε ο Δηµήτρης Καµπερίδης.

Απίστευτο πράγµα. Το συνέδεσα κι εγώ. Ηταν ύστερα από τρεις µέρες. Κανείς µας δεν ήξερε ότι ήταν άρρωστος για να µην το µάθει κι αυτός.

Καλύτερα έτσι… Ηταν πολύ διακριτικός και πολύ σεµνός ο Δηµήτρης. Αν και δεν έκανε την καριέρα που θα ‘θελε, αυτό δεν τον πίκρανε, απεναντίας τον γλύκανε κι αυτό του το εξετίµησα πάρα πολύ.

ΙΝFΟ

«Ο Θεός της σφαγής» της Γιασµίν Ρεζά. Σκηνοθεσία Σταµάτης Φασουλής, µετάφραση Γιώργος Βούρος. Με τους Κάτια Δανδουλάκη, Γιάννη Φέρτη, Γιάννη Βούρο, Κατιάνα Μπαλανίκα. Στο θέατρο «Κάτια Δανδουλάκη» από 8 Οκτωβρίου.

«Κόκκινο» του Τζον Λόγκαν. Σκηνοθεσία, µετάφραση: Σταµάτης Φασουλής. Με τον Σταµάτη Φασουλή και τον Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλο. Στο θέατρο «Δηµήτρης Χορν» από 10 Νοεµβρίου.

«Η τηλεόραση κατέστρεψε καριέρες για 10.000 ευρώ»

Η φτώχια θα φέρει γκρίνια στην τέχνη; Η τέχνη δεν θα πάθει τίποτα από την οικονοµική κρίση. Μην ξεχνάµε ότι µέσα τον Εµφύλιο γεννήθηκε το Θέατρο Τέχνης, µε έναν γλόµπο σ’ ένα υπόγειο. Οι µεγαλύτερες παραγωγές του Χόλιγουντ γίνανε στο κραχ του ’29-’30, στο µεγάλο depression. Ηρθαν τότε οι Γερµανοί, όταν ο Χίτλερ έκανε το θέατρο στη Γερµανία προπαγανδιστικό, κι έδωσαν καλλιτεχνική πνοή στο Χόλιγουντ. Ο Φριτς Λανγκ, ο Μουρνάου, ο Στροχάιµ.

Και οι θεατές; Τι θα κόψουν για να πάνε στο θέατρο;

Δείτε κι από το φεστιβάλ του Βύρωνα, πόσο καλά πήγε φέτος το καλοκαίρι. Εγώ τον Βύρωνα τον έχω ως µέτρο. Πώς παλιά λέγαµε «η Αλεξάνδρας θα δείξει πώς θα πάει ο χειµώνας»; Στην τηλεόραση πάντως έχει πέσει ψαλίδι.

Δεν θα σκάσω και για την τηλεόραση. Δεν θα σκάσω καθόλου. Και που είχε µεγαλύτερες παραγωγές τι έγινε; Εβλεπες να καταστρέφονται καριέρες για δέκα χιλιάδες ευρώ. Πρέπει να είσαι πολύ έµπειρος για να γλιτώσεις. Δεν τον πείραξε τον Κατράκη που έκανε χιλιάδες ταινίες για να συντηρήσει τον θίασό του. Είχε συνείδηση ότι έκανε ένα πάρεργο. Πήγαινε εκεί, «φωτογραφίστε µε» έλεγε, «πού είναι τα λεφτά, τα πήρα κι έφυγα». Ενα παιδί όµως που πρωτοβγαίνει µέσα από την τηλεόραση δεν έχει τρόπο να το διαχειριστεί. Και µετά, όταν όλα τελειώσουν, θα του φταίει η κοινωνία, οι ίντριγκες και τα κυκλώµατα.
«Εγώ κι εσύ θα είµαστε πάντα οι καλύτεροι εχθροί»
Της Χάρης Ποντίδα

Η σχέση τους ξεκάθαρη, εδώ και χρόνια. Εκείνη απρόθυµη όπως πάντα _ «βαράτε µε κι ας κλαίω». Εκείνος µε έναν ήπιο τρόπο, επίµονος και αποφασισµένος.
Τα έβαλαν κάτω και αποφάσισαν. Και από την επόµενη Δευτέρα θα τραγουδούν παρέα στον «Σταυρό του Νότου»
Ατσάλι από βελούδο είναι ένας καλός χαρακτηρισµός για την Αρλέτα. Με φωνή ήπια και χαµηλή και µε εκείνο το κοφτερό µειδίαµα που κάνει τα µάτια της δυο σχισµές, µάς επαναφέρει στην τάξη: «Εγώ δεν είµαι κανονικός άνθρωπος», λέει κάποια στιγµή, «γιατί έχω πάει κι έχω έρθει… Από την πέµπτη φορά κι έπειτα µαθαίνεις». Ηδη, έχει αφήσει πολλά µπόσικα πριν αρχίσει η συνέντευξη. Με το που πάτησε ο Λάκης Παπαδόπουλος στο διαµέρισµα (βλέπει στο άνω άκρο της Φωκίωνος Νέγρη)

«άνοιξε, ρε Αρλέτα, κάνα παράθυρο» λέει και µια και δυο ανοίγει µπαλκονόπορτα και παράθυρα έτσι ώστε να «πετάνε» οι κουρτίνες από δω από κει και να γεµίζει το σαλόνι φως. Περίεργη στιγµή (λέω µέσα µου). Αυτήν τη φορά τής πάει το φως. Εκείνη η χαραµάδα ήλιου που είχα δει πέρυσι να χωρίζει το δωµάτιο στα δύο (λίγο πριν από την εµφάνισή της στο «Παλλάς») τώρα έχει γίνει φωτεινό δωµάτιο µε χρώµατα, αντικείµενα, φωτογραφίες, ζωή. Ο Λάκης Παπαδόπουλος κάθεται απέναντί της και κρατάει πάνω στα πόδια του ένα φορητό CD player/ ραδιόφωνο. «Εφερα κάτι τραγουδάκια» της λέει. «Να τ’ ακούσεις µετά, να µου πεις».

Η σχέση τους ξεκάθαρη, εδώ και χρόνια. Εκείνη απρόθυµη όπως πάντα. «Βαράτε µε κι ας κλαίω» λέει. Λάκης: «δική µου ήταν η ιδέα» διευκρινίζει. «Και το άφησα πάνω της. Να λειτουργήσουµε µε τη δική της αισθητική. Γι’ αυτό και θα πω πράγµατα που συνήθως δεν τα λέω. Θα βγει ένα πρόγραµµα που θα είναι πολύ γλυκό, συγκινητικό».

Ο ήχος, τα τραγούδια, το ύφος του προγράµµατος. Ακουστικό κατ’ αρχήν. Με µεγάλη προσοχή στις ενορχηστρώσεις και στον ήχο. Και εξαιρετικούς µουσικούς (επιµέλεια κάνει ο Ηλίας Κατελάνος). Αρλέτα: «Μια φορά µε κάλεσαν σε ένα πατάρι και το κεφάλι µου έγινε τόσο. Είναι δυνατόν να έχουν αυτό τον ήχο; Για µένα είναι το βασικότερο πράγµα. Αλλωστε αυτό πουλάω – εκτός αν πουλήσω µε το κιλό, οπότε θα θησαυρίσω».

Η ποίηση ήταν µόδα
Ρωτάω: Μαζί θα πείτε τραγούδια; Θα πουν. Αλλά πολλά από τα τραγούδια που θα πει η Αρλέτα είναι του Λάκη.

Οπότε εκείνη θα πει τα περισσότερα.

Παρεµβαίνει ο Λάκης. «Αν είναι να είµαι επισκέπτης, να µου το πεις να το ξέρω». Αρλέτα: «Εγώ κι εσύ, εγώ κι εσύ θα είµαστε πάντα οι καλύτεροι εχθροί» δεν λέει το τραγουδάκι; Η πλάκα είναι ότι αστειευόµαστε και αυτοσαρκαζόµαστε και ουδείς καταλαβαίνει πότε κάνουµε πλάκα. Κι αυτός εδώ (δείχνοντας τον συνοµιλητή της) είναι µακρινός απόγονος του Θεόφιλου – πολύπλοκος χαρακτήρας, ούτε που το φαντάζεστε πόσο».

Επιστροφή στα χρόνια της δικής τους γενιάς, στα τραγούδια του ‘60 και του ‘70. «Τότε είχαµε τον Σεφέρη, µετά τον Ελύτη κι αυτό έπαιξε ρόλο, γιατί έγινε µόδα η ποίηση». Σήµερα; «Σήµερα δεν µετράει τίποτα άλλο εκτός από το αν πάει κάτι καλά σε οικονοµικό επίπεδο. Αυτό είναι το µεγαλύτερο πρόβληµα της εποχής µας. Μόνο το κέρδος µετράει. Λάκης: «Οι ανθρώπινες σχέσεις έχουν αποτύχει. Το χρήµα είναι το παν». Αρλέτα: «Τρεις φράσεις µε αρρώσταιναν πάντα: το να διοριστούµε, το να συνταξιοδοτηθούµε και το να αποκατασταθούµε. Το κακό είναι ότι ακούς αυτές τις λέξεις από νέους ανθρώπους, από παιδιά 20 ετών. Αυτή είναι η παρακµή µας».

Ζήτηµα µόρφωσης
Κάποιος, θυµάται η Αρλέτα, είχε πει, «µετά τη µεταπολίτευση του 1821 τα πράγµατα δεν πήγαν καθόλου καλά. Δίκιο δεν είχε; Αλλαξε κάτι ριζικά; Ριζικά αλλάζει κάτι όταν αλλάζει η νοοτροπία, οι δοµές. Αλλά όσο πάµε χειροτερεύουµε. Πριν από κάποια χρόνια τον σέβονταν τον µορφωµένο άνθρωπο, ενώ τώρα τον φτύνουν κιόλας. Ασε που στην Ελλάδα τη µόρφωση δεν τη χρησιµοποιούν σαν εργαλείο αλλά σαν όπλο».

Λάκης: «Συµφωνώ µε όλα. Εγώ προσωπικά στηρίζοµαι σε δυο – τρία άτοµα και τέρµα. Κι ένα έχω να πω. Οι καλλιτέχνες δεν πιάνονται φίλοι. Εκτός από φωτεινές εξαιρέσεις, όπως τώρα». Αρλέτα: «Είπαµε, εγώ δεν είµαι κανονικός άνθρωπος. Από κιλά βέβαια είµαι δύο. Αν καταφέρω και χάσω καµιά 30αριά κιλά και αδυνατίσω και τον φίλο µου τον Λάκη… Γιατί νοµίζεις ότι βγάλαµε έτσι την παράσταση «Αν σηκωθώ, θα έρθω»; Τυχαίο;

ΙΝFΟ

«Αν σηκωθώ, θα έρθω» µε την Αρλέτα και τον Λάκη Παπαδόπουλο. Από Δευτέρα 18 Οκτωβρίου (Δευτέρες και Τρίτες) στον «Σταυρό του Νότου», Φραντζή και Θαρύπου 35-37. Τηλ. 210-9226. 975.

Η ιστορία µιας συνάντησης

Συναντήθηκαν πρώτη φορά στα γραφεία της Λύρας µε πρωτοβουλία δική του, ξανασυναντήθηκαν, έβαλαν τα πράγµατα κάτω, έφτιαξαν τραγούδια που χαρακτήρισαν µια εποχή. «Τη λάτρεψα από τα τραγούδια του Σπανού», λέει ο Λάκης, «από την «Τρίτη Ανθολογία». Είπα αυτή δεν είναι γυναίκα, είναι ξωτικό. Εγώ τότε µόλις είχα κάνει επιτυχία µε τον «Κουρσάρο» µε τον Παπακωνσταντίνου και µου άνοιξαν αυτόµατα όλες οι πόρτες». Πλησίασε τον Πατσιφά και του είπε ότι ήθελε να τη γνωρίσει. Αρλέτα: «Στις αρχές του ‘80, είχα κάνει τουλάχιστον τρεις δίσκους και ήταν µια περίοδος που δεν ήθελα πολλά πολλά µε τον χώρο γιατί ήταν η εποχή του ελαφρολαϊκού. Κι έρχεται αυτός και µου παίζει το «Ερχεται κρύο» και τσιµπάω σαν ψαράκι µε την πρώτη». Μαζί έκαναν τελικά δυο δίσκους («Περίπου» και «Τσάι γιασεµί») µε τραγούδια όπως τα «Ησυχα βράδια», «Σερενάτα», «Μπατίντα ντε Κόκο», «Τσάι γιασεµιού» (τα πιο γνωστά). «Εχει ένα ατού µοναδικό ο φίλος µου», λέει η Αρλέτα. «Ξέρει να διαλέγει στίχους. Τους καλύτερους. Καββαδίας, Μαριανίνα Κριεζή, Κυριάκος Ντούµος, Σάνυ Μπαλτζή. Και η Σάνυ τότε ήταν ένα κοριτσάκι 16 ετών».