[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Το µόνο ερώτηµα

Ας ανοίξουµε για λίγο την εικόνα.

Βυθισµένοι όπως είµαστε, και όχι άδικα, στις δυσκολίες του τόπου µας, αφήνουµε ακόµα µία φορά να µας ξεπεράσουν οι ευρύτερης εµβέλειας εξελίξεις. Τα δύο µεγάλα πολιτικά γεγονότα της τελευταίας τριετίας, η διεθνής χρηµατοοικονοµική κρίση και η εκλογή του Οµπάµα, ενώ σε «ιδεολογικό» επίπεδο αποτελούν δικαίωση των θέσεων της δηµοκρατικής Αριστεράς, σε επίπεδο συσχετισµού κοινωνικών δυνάµεων και εκλογικών αποτελεσµάτων οδηγούν µάλλον σε ενδυνάµωση των δεξιών κοµµάτων. Τι συνέβη άραγε και, αντί για επικράτηση της σοσιαλδηµοκρατικής λογικής και της ήπιας εξωστρεφούς δύναµης, η µία µετά την άλλη οι χώρες του πλανήτη υποκύπτουν στις σειρήνες του λαϊκισµού, της εθνικιστικής περιχαράκωσης, της επιβολής ιδεών και τάσεων που σε άλλες εποχές δεν θα είχαµε κανένα δισταγµό να αποκαλέσουµε ακροδεξιές;

Αποδίδω ιδιαίτερη σηµασία σε τρεις ανακλαστικές συνέπειες της κρίσης, που συνδυάζουν ψυχολογικά και πολιτικά στοιχεία. Η κρίση µπορεί να αποτέλεσε, στα χαρτιά, κόλαφο του νεοφιλελευθερισµού, δηµιούργησε όµως τις συνθήκες επώασης όχι κάποιας έκφανσης της Αριστεράς αλλά µιας νέας Δεξιάς: γέµισε τους πολίτες ανασφάλεια και φόβο, σµίκρυνε µέχρις εξαφανίσεως τον δηµόσιο χώρο, ενίσχυσε τη σηµασία των µικρών κύκλων (πατρίδα, οικογένεια, άτοµο) έναντι των µεγάλων ιδανικών (διεθνής αλληλεγγύη, δικαιοσύνη, ισότητα). Η «συντήρηση» µετακόµισε από τον χώρο της ιδεολογίας στο πεδίο της επιβίωσης και έτσι η αδυναµία µετατράπηκε σε δύναµη.

Η Δεξιά το αντιλήφθηκε έγκαιρα και αποτελεσµατικά: από τη µία οικειοποιούµενη επιτεύγµατα και ιδέες αυτών που δικαίωσε η Ιστορία (από τις δηλώσεις τύπου Σαρκοζί περί «εξανθρωπισµού του καπιταλισµού» έως την προώθηση µέτρων καθαρά σοσιαλδηµοκρατικής προέλευσης, όπως η «οικονοµική διακυβέρνηση», το ευρωοµόλογο, οι υπερεθνικές αρχές ελέγχου του χρηµατοπιστωτικού συστήµατος, ακόµα και η φορολόγηση των χρηµατιστηριακών συναλλαγών) και από την άλλη σκληραίνοντας τη στάση της στα δύο κοινωνικά µέτωπα που κάνουν τη διαφορά στα µάτια των ψηφοφόρων της (ασφάλεια και µετανάστευση). Η αποδοχή από τις κοινωνίες αυτής της αµφίπλευρης και υποκριτικά συναινετικής τοποθέτησης επέτρεψε το τρίτο και πιο παράδοξο φαινόµενο: την εγκατάλειψη των προσχηµάτων και την εµφάνιση µιας «Δεξιάς πέρα από τα όρια». Πέρα από το όριο της ανοησίας (το αµερικανικό «πάρτι του τσαγιού», µε υποψηφίους που έχουν συνοµιλήσει µε τον Χριστό ή τα Ούφο και που θεωρούν τον Οµπάµα έναν Αραβα που ήρθε να ξεθεµελιώσει το αµερικανικό όνειρο), πέρα από το όριο της κοινής λογικής (η δική µας Δεξιά που διατείνεται ότι έχει τη συνταγή για λύση όλων των προβληµάτων µέσα σε ένα χρόνο χωρίς να θιγεί κανείς), πέρα από το όριο της νοµιµότητας (η µπερλουσκονική Δεξιά µε τους κατά παραγγελία νόµους και την ταύτιση του συλλογικού συµφέροντος µε την προστασία του Πρωθυπουργούεπιχειρηµατία-πάτρωνα), πέρα από το όριο και της ίδιας της παράδοσής της (πολλές ενέργειες του Σαρκοζί που καταρρακώνουν την εικόνα της Γαλλίας ως πατρίδας των ανθρωπίνων δικαιωµάτων).

Ολα αυτά τα στοιχεία απολήγουν στο βραχυκύκλωµα της σύγχρονης κυβερνητικής Αριστεράς µέσα από το ερώτηµα που διαρκώς επανέρχεται στα χείλη και το µυαλό πολλών πολιτών: Σε τι διαφέρετε; Τα ήδη µειωµένα, λόγω υπερεθνικών λειτουργιών, περιθώρια µετατροπής της ιδεολογίας σε πράξη, η κρίση τα µετέτρεψε σε πολτό µέσα στον οποίο επιπλέουν µόνο οι πιο αντιδραστικές ιδέες. Κι όµως οι προοδευτικές δυνάµεις θα έβρισκαν όπλα, αν ανέλυαν ψύχραιµα την κατάσταση και αποφάσιζαν να σπάσουν την ατολµία τους. Αντιπαραβολή της λογικής, της µετριοπάθειας και του συλλογικού συµφέροντος απέναντι στην «τρελή Δεξιά», ανάδειξη µιας αναγκαστικά όλο και πιο φεντεραλιστικής ευρωπαϊκής ενοποίησης, πραγµατοποίηση µεταρρυθµίσεων ουσίας και δικαιοσύνης που δεν θα τολµούσε ή δεν θα µπορούσε ποτέ να πραγµατοποιήσει η Δεξιά. Σε όλα αυτά τα µέτωπα η ελληνική πάλη µε την κρίση αποτελεί παράδειγµα, δοκιµαστήριο αλλά και πηγή αγωνίας για τον δηµοκρατικό κόσµο.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγµα τολόγος, µέλος του Εθνικού Συµβουλίου του ΠΑΣΟΚ

ΑΤΟΛΜΙΑ

Οι προοδευτικές δυνάµεις θα έβρισκαν όπλα αντίδρασης στην κρίση, αν αποφάσιζαν να σπάσουν την ατολµία τους