Η αθωότητα χάθηκε στους δρόµους

Ο Ναγκίσα Οσίµα ο πρωταθλητής του σαδοµαζοχιστικού, ερωτικού, cult σινεµά.
Οπως ο Μάρλον Μπράντο του 1972 που στο «Τελευταίο ταγκό» αλείφει µε βούτυρο τα οπίσθια της Μαρίας Σνάιντερ, έτσι κι αυτός. Αυτό που καρφώθηκε στη µνήµη των αρσενικών από τις δύο «Αυτοκρατορίες», «Των αισθήσεων» και «Του πάθους», είναι ένα καυτό αβγό στο αιδοίο λυσσασµένου θηλυκού.
Οµως έξω από βούτυρα και µαζοχιστικά αβγά, µία η µεγάλη, αλησµόνητη στιγµή του. Το λένε «Shonen» και από τότε που το είδα το στεγάζω στην καρδιά µου!

Η ιδέα για το story που έγραψε ο πολυβραβευµένος Τσουτόµου Ταµούρα, στενός συνεργάτης του Οσίµα, προήλθε από τα ψιλά των εφηµερίδων. Μη σας εκπλήσσει. Κάπως έτσι πορεύτηκε ολόκληρο το αµερικανικό προλεταριάτο των σεναριογράφων στην προπολεµική κινηµατογραφική βιοµηχανία. Η Τέχνη µιµείται τη Ζωή και η Ζωή την Τέχνη. Ενας πατέρας (Φούµιο Ουατανάµπε) µαζί µε τη δεύτερη γυναίκα του (Ακίκο Κογιάµα) στήνουν µια µικρή, κερδοφόρα επιχείρηση σκηνοθετηµένων αυτοκινητικών ατυχηµάτων. Το µεγαλύτερο παιδί, ένα δεκάχρονο αγόρι (Τατσούο Αµπε) πέφτει στις ρόδες ενός ερχόµενου οχήµατος. Ο πατέρας αλλά και η µητριά του µικρού αγοριού προσέχουν ώστε το «θύµα» να µην τραυµατιστεί σοβαρά και φυσικά να µη σκοτωθεί. Το αποτέλεσµα το φαντάζεστε. Οι γονείς µε τις τάχα µου οργισµένες φωνές τους και τα κροκοδείλια δάκρυά τους ξεσηκώνουν τους περαστικούς. Ο «επικίνδυνος» οδηγός καταλαµβάνεται από τρόµο. Φυλακή, διαπόµπευση, οικογενειακή καταστροφή. Ετσι, µέσα στον πανικό του εξαγοράζει τη σιωπή του θύµατος πληρώνοντας όσα όσα.

Η οικογένεια είναι τετραµελής. Το δεύτερο αγόρι (Τσουγιόσι Κινοσίτα) είναι µικρότερο και πρόκειται συντόµως να µπει στην «κυκλοφορία». Ετσι, αυτή η µικρή συµµορία των δύο ενήλικων και νοσηρών εγκεφάλων διασχίζει την Ιαπωνία, µετακοµίζοντας από πόλη σε πόλη και από κωµόπολη σε κωµόπολη. Οι εποχές αλλάζουν, η τοπογραφία και αυτή αλλάζει, ο ήλιος διαδέχεται το χιόνι, αλλά το κόλπο δεν τελειώνει. Και τα δύο αγόρια αλλάζουν. Εξαφανισµένη από το βλέµµα τους η αθωότητα. Χαµένα τα ανέµελα παιδικά χρόνια. Από την κούνια τους στη σκληρή, επικίνδυνη εργασία.

Από τη µια, υποταγµένα στην οικογένεια. Από την άλλη, µοναχούλια τους µέσα στο κρύο και την παγωµένη καρδιά τους να µετράνε τ’ άστρα και να ελπίζουν σε έναν καλύτερο κόσµο για τα παιδιά τους. Τhe Βig Chill! Ο Ναγκίσα Οσίµα του 1969 (µόλις 37 χρονών) σκηνοθετεί µε το µυαλό και την καρδιά. Αποφεύγει εντελώς κάθε κλισέ µελοδραµατικό. Από την απόλυτη σκληρότητα προκύπτει η ευαισθησία των δύο λιλιπούτειων, απροστάτευτων πλασµάτων. Από την υποδειγµατική καθοδήγηση των δύο µικρών παιδιών προκύπτουν δύο κορυφαίες ερµηνείες που θα γράψουν ιστορία. Από τις αντιθέσεις που αποκαλύπτονται από αυτό το µικρό περιστατικό θα προκύψει, σε όλο το βάρβαρο µεγαλείο της, η κοινωνία της µεταπολεµικής, βιοµηχανικής, δυτικοποιηµένης Ιαπωνίας. Γιατί µεροκάµατο του τρόµου και υπερεκµετάλλευση της ανήλικης εργασίας. Γιατί το ανθρώπινο περιβάλλον κουρδισµένο, αυτοµατοποιηµένο και αλλοτριωµένο.

Μέσα σε 105’ ο Οσίµα ανατέµνει το Σύµπαν. Μια προφητεία για τη σηµερινή παγκοσµιοποιηµένη οικονοµία!

Η περίπτωση του Οσίµα ταιριάζει γάντι µε τη Νouvelle Vague της Γαλλίας. Οπως ο Γκοντάρ για να σκαρφαλώσει στην εξου σία έπρεπε πρώτα να γκρεµίσει τον Ζαν Ρενουάρ, έτσι και ο γιαπωνέζος σταρ. Με το που δρασκελίζει τον προθάλαµο της σκηνοθεσίας, ξιφουλκεί εναντίον τριών µεγιστοτεράστιων Μasters του παγκόσµιου κινηµατογράφου: Του Γιασουζίρο Οζου (1903-1963). Του Κένζι Μιζογκούτσι (1898-1956). Και του Ακίρα Κουροσάβα (1910-1998). Μπροστά σε αυτά τα θηρία, ο Σπίλµπεργκ, ο Νόλαν του «Ιnception» και ο Τζορτζ Λούκας, είναι απλώς ποπ κορν. Τρέξτε στα ντιβιντάδικα να τους βρείτε.

Πάµε παρακάτω. Κάπου προς τα τέλη του πενήντα και στις αρχές του εξήντα, ο Οσίµα αρχίζει να καθιερώνεται παρέα µε άλλους τρεις της γενιάς του.

Τον Μασαχίρ Σινόντα (1931).

Τον Σοέι Ιµαµούρα (1926, µε δύο Χρυσούς Φοίνικες παρακαλώ). Και τον Γιοσίγκε Γιοσίντα (1933). Αυτή η µεσαία _ όπως σε εµάς µε τον Αγγελόπουλο _ γενιά του µεταπολεµικού κινηµατογράφου µε τους οποίους έλαµψε η Ιαπωνία. Κόντρα στον «συναισθηµατισµό» των παλαιών και µε φόρα προς τη σκληρότητα, την αλλοτρίωση και τη βία της σηµερινής κοινωνίας.

Το χάσµα που ανοίγει ο Οσίµα είναι περίπου όσο από εδώ µέχρι τον Αρη. Απόδειξη, το µίσος του για κάθε άλλο σκηνοθέτη _ «Το µίσος µου για το Σινεµά της Ιαπωνίας περιλαµβάνει τους πάντες και τα πάντα». Προκλητικός ο τύπος. Από τις προκλήσεις καθιερώνεται διεθνώς. Οι ταινίες του όµως επηρεάζουν το Σύµπαν των σύγχρονων ασιατών σκηνοθετών. Ακόµα και τον Κορεάτη Τσαν Γουκ Παρκ του «Οldboy». Τα τελευταία χρόνια, παράλυτος σε αναπηρική καρέκλα. Ετσι είναι. Οι καλλιτέχνες πεθαίνουν, τα έργα τους µένουν. Ευτυχώς!

Συνιστώ ανεπιφύλακτα
Του ιδίου. Εκτός από «Αi Νo Κorida» («Αυτοκρατορία των αισθήσεων») και «Αi Νo Βorei» («Αυτοκρατορία του Πάθους») δύο ακόµα σπουδαιότερες ταινίες: 1968 «Κoshikei» («Το κρέµασµα»). 1971 «Ghisiki» («Η τελετή»). Αριστουργήµατα!

Αύριο: «Τζόνι Γκιτάρ» του Νίκολας Ρέι.


Η ταυτότητα

§ Πρωτότυπος τίτλος: «Shonen» § Ετος: 1969 § Σκηνοθεσία: Ναγκίσα Οσίµα § Σενάριο: Τσουτόµου Ταµούρα § Cast: Τατσούο Αµπε, Φούµιο Ουατανάµπε, Ακίκο Κογιάµα, Τσουγιόσι Κινοσίτα § Μουσική: Χικάρου Χαγιάσι § Φωτογραφία: Σεΐζ Σένγκεν, Γιασουχίρο Γιοσιόκα § Είδος: Οικογενειακό δράµα και Road Μovie § Διάρκεια: 105’ § Χώρα: Ιαπωνία