Σαν πουλί πάνω σε σύρμα

ΕΝΩ Η πρόσφατη διετής περιοδεία του ανά τον κόσμο απέφερε κέρδη που φτάνουν τα δέκα εκατομμύρια δολάρια, βγάζοντας τον ίδιο από το οικονομικό αδιέξοδο και χαρίζοντας σπάνιες στιγμές ευδαιμονίας στους πιστούς του, ένα ντοκιμαντέρ του 1972 που θεωρούνταν χαμένο κυκλοφορεί αυτόν τον μήνα σε DVD, αποκαλύπτοντας τον Λέοναρντ Κοέν στη νεανική ακμή του.

Οσοι είδαν τον μέγα τραγουδοποιό, ποιητή αλλά και αειθαλές πρότυπο ρομαντικού ανδρός στην προπέρσινη εμφάνισή του στη Μαλακάσα, μπορούν να βεβαιώσουν ότι όχι μόνο δεν έχει χάσει τίποτα από τη μοναδική γοητεία και τη μεταφυσική σχέση με το κοινό του στην όγδοη δεκαετία της ζωής του (στις 21 Σεπτεμβρίου κλείνει τα 76), αλλά αποτελεί την ιδανική ενσάρκωση του κλισέ για το «παλιό καλό κρασί».

Υπάρχει πάντως πια η ευκαιρία να δει κανείς τον Λέοναρντ Κοέν και στη νεανική ακμή του, μέσα από τις εικόνες μιας ταινίας του 1972 την οποία μέχρι πρόσφατα θεωρούσαν οριστικά χαμένη. Μέχρι πριν από έναν χρόνο περίπου, όταν τα 209 κουτιά φιλμ που περιείχαν το υλικό τού «Βird on a wire» ανακαλύφθηκαν σε μία από τις πολλές εγκαταλειμμένες αποθήκες-φαντάσματα που στοιχειώνουν τα παλιά στούντιο του Χόλιγουντ, για να επιστρέψουν τελικά στα χέρια του δημιουργού της, Τόνι Πάλμερ, ο οποίος αμέσως ξεκίνησε τη χρονοβόρα και οδυνηρή για τον ίδιο διαδικασία αποκατάστασής της. Ο σκηνοθέτης έχει γυρίσει πάνω από εκατό ντοκιμαντέρ που καλύπτουν ένα ευρύτατο φάσμα εμβληματικών μορφών της μουσικής- από τους Βeatles έως τον Φρανκ Ζάπα και από τον Στραβίνσκι μέχρι την Κάλλας- με πιο διάσημο εξ αυτών ένα επτάωρο έπος για τον Βάγκνερ, με πρωταγωνιστές-αφηγητές τον Ρίτσαρντ Μπάρτον, τον Λόρενς Ολίβιε και τη Βανέσα Ρεντγκρέιβ.

Η ταινία- η οποία δεν ακολουθεί τη χρονολογική σειρά της ευρωπαϊκής περιοδείας του Κοέν, η οποία ξεκίνησε στις αρχές του ΄72 από το Δουβλίνο- ανοίγει με μια χαοτική σκηνή κατά τη διάρκεια της συναυλίας στο Τελ Αβίβ, όταν οι υπεύθυνοι της ασφάλειας εμποδίζουν διά της βίας μέλη του κοινού να πλησιάσουν τη σκηνή. Ο Κοέν επιχειρεί να ελέγξει την κατάσταση και να αποφύγει τα χειρότερα: «Καταλαβαίνω ότι προσπαθείτε να κάνετε τη δουλειά σας, αλλά δεν είναι ανάγκη να χρησιμοποιείτε τις γροθιές σας». Τα πνεύματα ηρεμούν, αλλά μόνο προσωρινά, αναγκάζοντας τον άνθρωπο που μερικά χρόνια πριν είχε δηλώσει εθελοντής στο πλευρό του Ισραήλ κατά τον Πόλεμο των Εξι Ημερών να αποχωρήσει από τη σκηνή, αηδιασμένος από τη φασιστική συμπεριφορά της ομάδας περιφρούρησης: «Ας διαλυθούμε ήσυχα για να συναντηθούμε κάπου αλλού, γιατί εδώ δεν αξίζει τον κόπο…».

Πρόκειται για ένα (μοναδικής οικειότητας και πρόσβασης) πορτρέτο της ζωής στον δρόμο που ξετυλίγεται με τη μορφή ημερολογίου και περιλαμβάνει μια σειρά από ασπρόμαυρες και έγχρωμες βινιέτες με πρωταγωνιστή τον μελαγχολικό συχνά αλλά ποτέ δύσθυμο Καναδό: ο Κοέν στη σκηνή, ο Κοέν στην παραλία, ο Κοέν παρέα με αμέτρητες γυναίκες που λατρεύουν το χώμα στο οποίο πατά, ο Κοέν μοιρολάτρης αλλά και πραγματιστής («Τι είναι επιτυχία για σένα;» τον ρωτά ένας δημοσιογράφος. «Επιτυχία είναι η επιβίωση» απαντά εκείνος), ο Κοέν εκτεθειμένος και ευάλωτος…

Στο τελευταίο κονσέρτο της πε ριοδείας στην Ιερουσαλήμ μοιάζει να καταρρέει στη μέση της προγραμματισμένης διάρκειας και φεύγει προς τα παρασκήνια απολογούμενος. Η κάμερα τον ακολουθεί και για λίγη ώρα «κολλάει» επάνω σ΄ έναν εμφανώς απελπισμένο Κοέν, όταν ξαφνικά αυτός σηκώνεται από την καρέκλα και δηλώνει ότι χρειάζεται… ξύρισμα. Πράγματι, χάνεται για λίγο στο μπάνιο, επιστρέφει ξυρισμένος και πείθεται να γυρίσει στη σκηνή για να κλείσει τη συναυλία με μια εκτέλεση του «So long Μarianne» τόσο φορτισμένη συναισθηματικά, που στο τέλος του τραγουδιού όλοι- ο ίδιος, οι μουσικοί του αλλά και μεγάλο μέρος του κοινού- προσπαθούν μάταια να συγκρατήσουν τα δάκρυά τους. Οσο για τον βετεράνο σκηνοθέτη, δηλώνει απλά ευτυχής που του δόθηκε η ευκαιρία να αποκαταστήσει αυτό το μοναδικό ντοκουμέντο: «Ο θαυμασμός μου για τη μουσική του Λέοναρντ, αλλά και για τους εξαιρετικά προικισμένους μουσικούς που τον συνόδευσαν σ΄ εκείνη την ευρωπαϊκή περιοδεία, αναζωπυρώθηκε. Αλλά πάνω απ΄ όλα η αγάπη και η εκτίμησή μου για τον ίδιο τον άνδρα: ο Λέοναρντ Κοέν είναι ένας καλός άνθρωπος κι ένας σπουδαίος τραγουδοποιός».

Μέχρι πριν από περίπου έναν χρόνο, 209 κουτιά φιλμ που περιείχαν το υλικό τού «Βird on a wire» ανακαλύφθηκαν σε μια αποθήκηφάντασμα στα παλιά στούντιο του Χόλιγουντ