Ο «φύλακας» των ματωμένων διαμαντιών

Δεκάδες χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την έδρα του Ειδικού Δικαστηρίου για τη Σιέρα Λεόνε, σε κάποιο ανώνυμο προάστιο κάποιας ανώνυμης πόλης του Καναδά, ζει ένας άνθρωπος ο οποίος δηλώνει πεπεισμένος πως η Ναόμι Κάμπελ ήξερε ότι το σακουλάκι με τα «βρώμικα πετραδάκια» που έλαβε ως δώρο μια νύχτα του 1997 στη Νότια Αφρική ήταν από τον Τσαρλς Τέιλοραπλώς (τον) φοβάται, γι΄ αυτό δεν το λέει. Καθένας έχει την άποψή του, βέβαια. Ομως ο άνθρωπος αυτός ξέρει για τι μιλάει.
Ο Σίντορ Ριβς ήταν κουνιάδος του Τσαρλς Τέιλορ. Υπήρξε, επίσης, επί χρόνια δεξί του χέρι. Από το χέρια του έχουν περάσει δεκάδες σακουλάκια με «βρώμικα πετραδάκια». Εχει κάνει, εκ μέρους του πρώην προέδρου της Λιβερίας, δεκάδες μυστικά ταξίδια από τη Λιβερία στη γειτονική Σιέρα Λεόνε, όπου παρέδιδε στους αντάρτες του Ενωμένου Επαναστατικού Μετώπου (RUF) φορτία ολόκληρα με όπλα και παραλάμβανε μικρά, πολύτιμα πακέτα με διαμάντια. Εχει δει κάθε πλευρά του εμπορίου των ματωμένων διαμαντιών:
τους ψυχωτικούς αντάρτες που διοικούσαν τα ορυχεία σαν να ήταν στρατόπεδα συγκέντρωσης, τους κακοποιημένους αμάχους που υποχρεώνονταν να εργάζονται σε αυτά, αλλά και τα δίκτυα των σκοτεινών μεσαζόντων- ανάμεσά τους έμποροι όπλων και φερόμενοι ως πράκτορες τόσο της Αλ Κάιντα όσο και της Χεζμπολάχ.

Η ιστορία του 38χρονου Ριβς, εν τούτοις, αρχίζει σε πιο αθώους καιρούς, στις αρχές της δεκαετίας του 1980, όταν ο Τέιλορτότε υψηλόβαθμο στέλεχος της στρατιωτικής κυβέρνησης της Λιβερίας- παντρεύτηκε τη μεγαλύτερη αδελφή του, Αγκνες. Τότε, όπως και τώρα, ο Ριβς θυμάται τον γαμπρό του ως έναν άνθρωπο γενναιόδωρο στην προσφορά δώρων αλλά και αδίστακτο με τους αντιπάλους του: ο ένστολος που του αγόραζε παγωτό και γλυκά ξυλοκόπησε άγρια μια ημέρα μπροστά του έναν επίδοξο μνηστήρα της Αγκνες. Επειτα από την εκδίωξή του για υπεξαίρεση και την εξορία του στις ΗΠΑ, όπου εξέτισε ποινή φυλάκισης, ο Τέιλορ επέστρεψε στη Λιβερία με στόχο την κατάκτηση της εξουσίας και όπλο έναν στρατό ανταρτών. Τη δεκαετία του 1990 προσέφερε επίσης τη στήριξή του στους αντάρτες του RUF στη γειτονική Σιέρα Λεόνε, μια ομάδα διαβόητη για τη στρατολόγηση παιδιών και τον ακρωτηριασμό αμάχων.

Ενας λόγος για τη στήριξη αυτή ήταν η φιλία του Τέιλορ με τον επικεφαλής του RUF, τον Φοντάι Σάνκοχ: είχαν αμφότεροι εκπαιδευτεί στη Λιβύη. Ο δεύτερος και βασικότερος ήταν πως το RUF είχε πια τον έλεγχο μερικών από τα πλουσιότερα κοιτάσματα διαμαντιών παγκοσμίως: η Σιέρα Λεόνε είναι ένα από τα ελάχιστα σημεία του πλανήτη όπου τα διαμάντια σχεδόν φυτρώνουν στο έδαφος.

Ο ηγέτης της Λιβερίας κέρδιζε ήδη εκατομμύρια από το εμπόριο, χρηματοδοτώντας με αυτά έναν τρόπο ζωής που συμπεριλάμβανε κοστούμια οίκων μόδας, αυτοκίνητα Μercedes, τον δικό του προσωπικό θρόνο και τουλάχιστον 30 παιδιά από διάφορες γυναίκες. Τον εξόργιζε όμως το γεγονός ότι τα πακέτα με τα διαμάντια του έφταναν συχνά μισά στη Λιβερία. Στράφηκε λοιπόν στον κουνιάδο του, ως έναν από τους λίγους ανθρώπους τους οποίους μπορούσε να εμπιστευτεί. Από το 1998, συνοδεία ενός βαριά οπλισμένου κομβόι, ο Ριβς μετέβαινε ανά τακτά χρονικά διαστήματα στα οχυρά του RUF, αντάλλασσε όπλα με διαμάντια και επέστρεφε φροντίζοντας να μη χαθεί (κλαπεί) στον δρόμο ούτε ένα από αυτά.

Ο «ιερός πολεμιστής». Στο πλευρό του είχε πάντα τον ειδικό αγοραστή του Τέιλορ, έναν σενεγαλέζο «ιερό πολεμιστή» που είχε πολεμήσει τους Σοβιετικούς στο Αφγανιστάν και είχε εκπαιδευτεί από τη Χεζμπολάχ, καθώς και άνδρες της προεδρικής «ειδικής υπηρεσίας ασφαλείας». Απέναντί του, στην πλευρά του RUF, είχε πάντα τον διοικητή Σαμ «Κουνούπι» Μπόκαρι, έναν πρώην κομμωτή και χορευτή της ντίσκο που λάτρευε να κόβει τα άκρα, τα αυτιά και τα χείλη των θυμάτων του. Πίσω στη Μονρόβια, την πρωτεύουσα της Λιβερίας, ο Ριβς παρέδιδε τα διαμάντια προσωπικά στον Τέιλορ. Αυτός καλούσε κατόπιν τους διεθνείς ντίλερ με τους οποίους συνεργαζόταν, μέλη της λιβανικής διασποράς στην Αφρική, καθώς και Ευρωπαίους με «άκρες» στην αγορά διαμαντιών της Αμβέρσας. Καθένας από αυτούς είχε τη δυνατότητα να μαζέψει εκατομμύρια δολάρια στο άψε σβήσε.

Σήμερα ο Ριβς ζει κάπου στον Καναδά. Υποστηρίζει πως ο Τέιλορ προσπάθησε πολλές φορές να τον σκοτώσει, πως ακόμα δέχεται απειλές. Ο όρος που έβαλε για τη συνέντευξη την οποία δέχθηκε να παραχωρήσει στην «Daily Τelegraph», ήταν να μην αποκαλύψει η εφημερίδα πού βρίσκεται. Παρακολούθησε όμως την κατάθεση της Ναόμι Κάμπελ στη Χάγη, λέει πως «είδε καθαρά τον φόβο στα μάτια της», δηλώνει σίγουρος πάντως πως το πρώην σούπερμόντελ δεν λέει την αλήθεια, το θεωρεί πιθανότερο τα διαμάντια- ή το ένα μεγάλο διαμάντι, όπως επιμένει η Μία Φάροου- να της το έδωσε προσωπικά ο Τσαρλς Τέιλορ. «Τέτοιος τύπος ήταν, του άρεσε να εντυπωσιάζει. Και μην αυταπατάστε», καταλήγει, «το εμπόριο των ματωμένων διαμαντιών συνεχίζεται ακόμα».


«Τον ξυλοκόπησαν γιατί σταμάτησε για λίγο νερό»

Την περίοδο εκείνη, στα τέλη της δεκαετίας του 1990, ελάχιστοι γνώριζαν πόσο ματωμένα ήταν αυτά τα διαμάντια. Ο Σίντορ Ριβς ήταν ένας από αυτούς. Είχε επισκεφθεί τα ορυχεία υπό τον έλεγχο του RUF, εκεί όπου άνδρες, γυναίκες και παιδιά εργάζονταν υπό άθλιες συνθήκες. Είχε γίνει μάρτυρας άγριων σκηνών. Μια μέρα, είδε τέσσερις αντάρτες να ξυλοκοπούν έναν άνδρα με τις κάννες των τουφεκιών τους, απλώς και μόνο επειδή σταμάτησε για να πιει λίγο νερό. Το 2001, αποφάσισε πως είχε δει αρκετά. Με κίνδυνο της ζωής του, στράφηκε εναντίον της οικογένειάς του και προσέγγισε μυστικά το Ειδικό Δικαστήριο για τη Σιέρα Λεόνε. Λέγεται επίσης ότι συνεργάστηκε μυστικά με τη ΜΙ6, τις μυστικές υπηρεσίες της Βρετανίας. Σε κάθε περίπτωση, οι πληροφορίες που έδωσε ήταν πολύτιμες, συνέβαλαν τα μέγιστα ώστε να στηθούν οι κατηγορίες για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας εναντίον του Τσαρλς Τέιλορ.