430 π.Χ. – 2010: Από τον Θουκυδίδη στους τρεις νεκρούς της Μarfin

Μια αλληγορία η οποία συνδέει το σήμερα με το χθες και το αύριο κλείνει τη σειρά των 12 διηγημάτων που ταξίδεψαν τους αναγνώστες των «ΝΕΩΝ» σε εμβληματικές ιστορικές στιγμές για να παρακολουθήσουν «από μέσα» ιστορικές φυσιογνωμίες ή ιστορικά γεγονότα. Σήμερα ο Βασίλης Γκουρογιάννης συνομιλεί με τον Θουκυδίδη, τον ιστορικό του Πελοποννησιακού Πολέμου (431-404 π.Χ.), παραλληλίζοντας το 430 π.Χ. με το 2010 μ.Χ. Τα έκτροπα που στιγμάτισαν τη μεγάλη εργατική διαδήλωση του περασμένου Μαΐου όπου τρεις άνθρωποι έχασαν τη ζωή
τους μέσα στο τυλιγμένο στις φλόγες κτίριο της τράπεζας Μarfin παραλληλίζονται με την ανεξέλεγκτη κατάσταση που προκάλεσε ο μεγάλος λοιμός στην αρχαία Αθήνα πριν από την ταπεινωτική ειρήνη με τη Σπάρτη και την παράδοσή της στα χέρια των Τριάκοντα Τυράννων. Οι ακραίες μορφές ανομίας που σχολιάζει ο Θουκυδίδης απειλούν, όπως υπαινίσσεται ο συγγραφέας, να παγιδέψουν και τους σημερινούς Ελληνες ενώ προβλέπει ότι ίσως στο μέλλον να διώξουν και τους μετανάστες, που έχουν γίνει πλέον απαραίτητοι στον τόπο. Ωστόσο, υπάρχει ακόμη ελπίδα.

Διηγήθηκα την παρακάτω εμπειρία μου στους συγγενείς μου, στους φίλους μου και κανείς δεν με πίστεψε. Τη διηγούμαι τώρα σε χιλιάδες αναγνώστες των «ΝΕΩΝ» με την ελπίδα ότι κάποιος επιτέλους θα βρεθεί από όλη την Ελλάδα να με πιστέψει. Λοιπόν νομίζω ότι τα πράγματα έγιναν ως εξής: Ενώ βρισκόμουν κανονικά στον χρόνο μου και στον τόπο μου, δηλαδή βρισκόμουν στο έτος 2010 μ.Χ., στην πλατεία Δημαρχείου της Αθήνας και ειδικότερα στην οδό Αιόλου με κατεύθυνση προς Μοναστηράκι, κάπου εκεί ανάμεσα στα κτίρια της Εθνικής Τράπεζας, αισθάνθηκα ξαφνικά ότι με κατάπιε η γη και κουτρουβαλιάσθηκα στην υπόγεια πόλη. Δηλαδή, ενώ βάδιζα συννεφιασμένος, πάτησα πάνω στο γυάλινο δάπεδο του δρόμου που είχε τοποθετηθεί από τους αρχαιολόγους στο σημείο αυτό ώστε να είναι ορατές οι αρχαιότητες από κάτω.

Δεν είχα προσέξει άλλη φορά ότι στο σημείο εκείνο βρίσκεται η πύλη του τείχους της Αρχαίας Αθήνας, η λεγόμενη πύλη των Αχαρνών. Το προηγούμενο βράδυ είχαν γίνει εκεί συμπλοκές μασκαρεμένων με την Αστυνομία και οι πρώτοι, όπως το συνηθίζουν, ξήλωσαν πλάκες πεζοδρομίων εκτοξεύοντάς τες στα ΜΑΤ και κάποιοι τεχνίτες της καταστροφής κατόρθωσαν και έσπασαν το άθραυστο γυάλινο δάπεδο για να εξοικονομήσουν κοφτερά γυαλιά. Τα ξημερώματα που καθάριζαν βιαστικά οι εργάτες του Δήμου την περιοχή κανείς δεν ενδιαφέρθηκε να βάλει επάνω στην επικίνδυνη αυτή τρύπα ένα πλέγμα, ένα κάτι τέλος πάντων ώστε να προειδοποιεί τους πεζούς για τον κίνδυνο. Ισχυρίζονται κάποιοι ότι πέφτοντας χτύπησα στο κεφάλι και ότι δήθεν από το χτύπημα προέρχονται αυτές οι παραισθήσεις. Ομως εγώ το είδα τόσο καθαρά, ότι κάτω από τη σύγχρονη πόλη υπάρχει ζωντανή η αρχαία πόλη με τα τείχη της, τους ανθρώπους της, την αγορά κ.τ.λ. Τώρα που το σκέφτομαι καλύτερα, αν ήμουν γυναίκα δεν θα περπατούσα ανέμελα επάνω στο γυάλινο δάπεδο εκτός αν φορούσα παντελόνι.

Η πύλη ήταν ανοιχτή και κόσμος μπαινόβγαινε καθώς και πολλοί στρατιώτες με τις πανοπλίες στα χέρια και πολλά άλογα πολεμικά. Αρκετοί έβριζαν τον στρατηγό Περικλή γιατί τους μάζεψε όλους από τα εξοχικά τους στην Αττική και τους στρίμωξε ασφυκτικά μέσα στα τείχη με αποτέλεσμα να τους βρει αυτή η πρωτοφανής συμφορά του λοιμού που αφάνισε όλη σχεδόν την πόλη. Ημουν πολύ περίεργος να εξακριβώσω τι ακριβώς μου συμβαίνει, πού βρίσκομαι και για ποιες συμφορές μιλούν αυτοί οι περίεργα ντυμένοι με χλαμύδες και αρχαίες πανοπλίες άνθρωποι.

Πιθανόν το ίδιο παραξένεψε κι αυτούς η αφύσικη παρουσία μου εκεί με το περίεργο ντύσιμό μου όπου κρεμόταν από το λαιμό μου ένα πολύχρωμο κουρέλι, έτσι χωρίς σκοπό, που εμείς το λέμε γραβάτα. Και πολλά άλλα πρέπει να τους έκαναν εντύπωση πάνω μου γιατί με κοίταζαν σαν εξωγήινο. Εβλεπαν και την ταραχή μου να βασανίζω ένα μικρό μεταλλικό πραγματάκι στο χέρι μου που ήταν το κινητό μου και φυσικά εκεί δεν είχε σήμα. Απ΄ όλους πιο τολμηρός στάθηκε κάποιος ευπρεπής γενειοφόρος που με πλησίασε βάζοντας σε προτεραιότητα την έρευνα και τη γνώση και μετά τον φόβο. Μου συστήθηκε ο γαλήνιος κύριος: «Είμαι ο Θουκυδίδης ο ιστορικός». Αισθάνθηκα δέος για τη γνωριμία και την επαφή, εν τούτοις δεν έχασα τη φωνή μου. «Εγώ είμαι ο Β.Γ., ρήτορας και συγγραφέας». Ασφαλώς και δεν με γνώριζε. Εγώ συνέχισα με την αποκοτιά του περίεργου. «Μα τι έγινε εκεί μέσα και σας θέρισε όλους η γρίπη; Τι είδους ασθένεια ήταν και ποιες συνέπειες είχε στους ανθρώπους;». Η απάντησή του ήταν ξεκάθαρη. «Λοιπόν αγαθέ, θα τα πω ακόμη μια φορά στους ανθρώπους με τη μάταιη ελπίδα μήπως κάποιος διδαχθεί.

Λοιπόν ο χαρακτήρας της νόσου ήταν τέτοιας έντασης και ιδιομορφίας ώστε τα όρνια και τα άλλα τετράποδα που τρώγουν ανθρώπινα πτώματα, αν και πολλοί νεκροί παρέμειναν άταφοι ή δεν τους επλησίαζαν καθόλου ή αν τους έτρωγαν ψοφούσαν. Οι στενοί συγγενείς των ασθενών απελπίζονταν και τους παρατούσαν στην τύχη τους. Τα ταφικά έθιμα στα οποία όλοι είχαν ευλάβεια ώς τότε, καταπατήθηκαν όλα. Οι οικείοι των νεκρών κατέφευγαν σε βδελυρές μεθόδους ταφής. Ορισμένοι έριχναν τον νεκρό τους στη φωτιά, ενώ ήδη εκαίετο κάποιος άλλος εκεί, και έφευγαν».

Τον άκουγα με έκπληκτα μάτια καθώς οι λέξεις κυλούσαν με γδούπο στους λαβυρίνθους των αυτιών μου. Πότε και πού συνέβησαν αυτά;

«Μα εμείς παρακολουθούμε τα γεγονότα από τις οθόνες, τα ραδιόφωνα και τις εφημερίδες και πουθενά δεν είδαμε αυτά τα φριχτά που διηγείσαι». Γέλασε ήπια με την γκριμάτσα μιας χιλιόχρονης αυτοπεποίθησης επαληθευμένης στους αιώνες των αιώνων. Φαίνεται δεν είχε πρόθεση ούτε να με διδάξει, ούτε να με τρομάξει. Ηξερε ότι είμαι συγγραφέας και ο συγγραφέας ούτε διδάσκεται, ούτε τρομάζει αλλά είναι ευτυχής όταν ζει σε ενδιαφέρουσες εποχές και σε έκτακτες καταστάσεις. Κατανόησε την απορία μου. Μου είπε: «Είμαστε ακόμη στην αρχή της διηγήσεως. Ακουσε τούτα τα ενδιαφέροντα και κατόπι τα συζητάμε». Συνέχισε με την ίδια ηρεμία από κει που είχε σταματήσει. «Η ασθένεια αυτή δεν είχε ως ακραία δυσάρεστη συνέπεια το θάνατο. Ο θάνατος δεν είναι απαραίτητα το χειρότερο συμβάν στη ζωή. Υπό προϋποθέσεις μπορεί να είναι και μεγάλο καλό. Η ασθένεια έφερε στην πόλη ακραίες μορφές ανομίας. Πολλοί οι οποίοι προηγουμένως έκρυβαν την κλίση τους σε ζωώδεις ηδονές, παρεδίδοντο πλέον σε αυτές χωρίς επιφύλαξη και ντροπή. Ολοι έβλεπαν την απρόβλεπτη μεταβολή της τύχης και πώς μεταπίπτει αιφνιδίως η μοίρα του ανθρώπου. Οι πλούσιοι πλάνταζαν για λίγο δροσερό νερό και κυλιούνταν κοντά στις εννιά βρύσες και κάποιοι ρίχνονταν στις δεξαμενές ρουφώντας νερό ώσπου να πνιγούν. Ταυτοχρόνως οι φτωχότεροι των πολιτών πλιατσικολογούσαν τις περιουσίες των νεκρών πλουσίων και τις ξόδευαν αμέσως στις ακολασίες εφόσον περίμεναν τη σειρά τους να πεθάνουν την επόμενη μέρα. Δεν υπήρχε σε κανέναν φόβος νόμου και τιμωρίας. Να, αυτή είναι μια παρόμοια εποχή που θα ζήσεις».

Δεν ξέρω ποιοι με έβγαλαν από την τρύπα ή αν βγήκα μόνος μου.

Περπατώ στην πόλη και παρατηρώ. Βλέπω κατεβασμένα ρολά σε πολλά καταστήματα. Πότε αλήθεια κολλήθηκαν στις βιτρίνες και στους τοίχους τόσα «ενοικιαστήρια» και «πωλητήρια» με κόκκινα γράμματα σαν γραμμένα με αίμα; Χθες περνούσα από αυτούς τους δρόμους. Ολα άλλαξαν σε ένα βράδυ; Είναι δυνατόν; Μήπως όλα αυτά συνέβαιναν αθόρυβα καιρό πριν κι εγώ μόλις τώρα τα παρατηρώ; Κατέβαινα στις πλατιές λεωφόρους, μπούκωναν τα ρουθούνια μου από την οσμή των καμένων καθώς τα μούλιαζε το αφρώδες νερό της Πυροσβεστικής. Πιο κάτω ήταν ένα νεοκλασικό κατάστημα Τραπέζης μέσα από το οποίο πέρασε η φωτιά και επάνω στα σαρωμένα σκουπίδια τρεις γλυκές φωτογραφίες νέων παιδιών. Αντιλαλούσε ακόμη η υστερική φωνή μιας κοπέλας: «Κάψτε τα όλα!» Και πράγματι είχαν όλα καεί. Δρόμοι γεμάτοι πέτρες και από τη διπλανή λεωφόρο ακουγόταν το βουητό ενός ζωντανού ποταμού. Ακούγονταν κραυγές, ήχοι συμπλοκών, ήχοι εκρήξεων και σε λίγο ήχοι αληθινών πυροβολισμών, λες και κάποιοι ανόητοι προσπαθούσαν να συγκρατήσουν το ποτάμι πυροβολώντας το.

Ετρεξα προς το κέντρο του ηφαιστείου ως ενσυνείδητος παρατηρητής. Ξεχώριζα τώρα καθαρά κάποια συνθήματα «Να καεί! Να καεί! το μπουρδέλο η Βουλή!». Δεν άργησαν να ξεπηδήσουν οι πρώτες φλόγες, καθώς μολότωφ έπεφταν στο εσωτερικό του κτιρίου. Περιέργως αυτές οι φλόγες ανέδιδαν μια οσμή από θειάφι καθώς καιγόντουσαν στοίβες από Εφημερίδες της Κυβερνήσεως. Η καταστροφή στην πόλη ήταν σχεδόν ολοσχερής. Την άλλη μέρα τριγύριζαν στα ερείπια καπνισμένα αδέσποτα σκυλιά. Τότε κι εγώ μη μπορώντας άλλο να αντέξω, έφυγα αναζητώντας συγγενείς, γνωστούς και φίλους να παρηγορηθώ. Χτύπησα την πόρτα του αδερφού μου ζητώντας καταφύγιο για την άγρια νύχτα, με είδε στο θυροτηλέφωνο, άκουσα ένα κλικ και η οθόνη της εξώθυρας σκοτείνιασε. Ζήτησα νερό στο σπίτι του φίλου και μου έφερε ένα άδειο ποτήρι. Περπάτησα στα στενά της Αθήνας και έβλεπα ανθρώπους με κουστούμια και γραβάτες να ψάχνουν στους κάδους του Δήμου. Ζήτησα δικαιοσύνη αλλά δεν είχα φέρει δώρο στον δικαστή. Ζήτησα ιατρική φροντίδα αλλά δεν είχα χρήματα για να χρηματίσω τους γιατρούς. Εχασκαν ορθάνοιχτες οι πόρτες των πορνείων. Δεν βρίσκονταν πλέον μέσα οι καλλίγραμμες αλλοδαπές αλλά πολλές δικές μας με φαρδειούς λαγόνες. Η αμοιβή τους είναι πλέον σε ψωμί. Ο τόπος είχε καθαρίσει ως διά μαγείας από μια γιγαντιαία επιχείρηση «σκούπα» που δεν την έκανε η αστυνομία αλλά η ανάγκη και εξαφανίστηκαν τα στίφη των μεταναστών. Είχαν φύγει ξαφνικά και όλοι μαζί σαν τα χελιδόνια για τις πατρίδες τους. Αραγε με ποιες παρακλήσεις, ποια δέλεαρ θα τους ξαναφέρουμε πίσω; Μόνον αυτοί ξέρουν να αλλάζουν πάμπερς στους γέρους και ξέρουν να μαζεύουν τις φράουλες. Να τους ζητήσουμε μεγάλες συγγνώμες για όσα τους είχαμε καταλογίσει τόσα χρόνια.

Γυρίστε πίσω αγαπημένοι μας. Εμείς αστεία τα λέγαμε όσα λέγαμε τόσα χρόνια. Ελάτε να δώσετε πολυχρωμία με τα δέρματά σας στην πλατεία Ομονοίας και στον Αγιο Παντελεήμονα. Τώρα σ΄ αυτούς τους χώρους τριγυρίζουν μόνον δικά μας, λευκά, χλωμά πρόσωπα. Δεν αντέχονται!

Αυτά που εδώ περιγράφω και έγιναν και δεν έγιναν. Πάλι εμφανίσθηκε μπροστά μου ο Θουκυδίδης. Απελπισμένος έπεσα ικέτης στα γόνατά του και φίλησα τη χλαμύδα του. Με σήκωσε και με στήριξε στα πόδια. Μου είπε πριν χαθεί σαν όνειρο από κοντά μου. «Οσα είδες συνέβησαν, συμβαίνουν και θα συμβούν στις κοινωνίες των ανθρώπων. Ομως μην απελπίζεστε, κάποιοι ας σφίξουν τα δόντια. Υπάρχει ελπίδα. Η δυστυχία είναι σκάλα και η σκάλα βοηθάει τους ανθρώπους είτε να κατέβουν χαμηλά ή να ανέβουν».

Οσα είδες συνέβησαν, συμβαίνουν και θα συμβούν στις κοινωνίες των ανθρώπων. Ομως μην απελπίζεστε, κάποιοι ας σφίξουν τα δόντια. Υπάρχει ελπίδα

Ο Βασίλης Γκουρογιάννης είναι συγγραφέας. Τα γνωστότερα έργα του είναι: «Κόκκινο στην πράσινη γραμμή», «Το ασημόχορτο ανθίζει», «Βέβηλη πτήση».