Επιφυλλίδα

Αννα, να ένα µήλο!
Του Κώστα Λογαρά

Οσο βαθαίνει η κρίση και διογκώνεται η αγωνία όλων για το µέλλον µας – «αυτά που έρχονται, κανείς εύκολα τα εικάζει…» προβλέπει ο ποιητής – τόσο επιβεβαιώνεται η παµπάλαια αλήθεια ότι χωρίς στηρίγµατα εντός του δεν µπορεί να κρατηθεί ο άνθρωπος. Ούτε στη φτώχεια ούτε και στα πλούτη του. Και οι αναποδιές αλλά και η εύνοια της τύχης, προπαντός αυτή, πρέπει να τον βρίσκουν ψυχικά θωρακισµένο.

Εχω στον νου µου, πάντα, την εικόνα µιας µοναχικής γυναίκας της γενιάς µου, της Χριστίνας Ω. Ζάπλουτη κι όµως δυστυχής.

Από τότε µε στοιχειώνει η ζωή της αλλά και η σκέψη πως η ανθρώπινη ισορροπία κι η ανατροπή της (αυτό είναι, θαρρώ, ό,τι ονοµάζουµε «ευτυχία» ή «δυστυχία»)

εξαρτάται απ’ τον τρόπο που χειρίζεται κανείς τις καταστάσεις. Από τη θωράκιση που έχει για να αντιµετωπίζει την εύνοια ή τη δυσµένεια της τύχης, τα λάθη του και τις επιτυχίες του , την απόρριψη ή την αποδοχή, τη δόξα και τη λοιδορία του. Αυτή η χιλιοειπωµένη (µα εντελώς λησµονηµένη) αλήθεια θα έπρεπε ίσως να αποτελεί το µεδούλι τής κάθε εκπαίδευσης, θεσµικής και µη, να διατρέχει τον κορµό της γνώσης. Γιατί µια εµπεδωµένη οπτική που βοηθάει τον άνθρωπο να ζει, αποτελεί αναµφισβήτητα το πιο σπουδαίο στήριγµα στην κρίσιµη στιγµή. Ο πλούτος, βλέπετε, είναι πολλών λογιών : ο ψυχικός και ο πνευµατικός, ο πιο πολύτιµος .

Τι ωραία τα ‘χωσε ο ολιγαρκής Σωκράτης στον ζάπλουτο Αλκιβιάδη. «Είµαι πιο πλούσιος από σένα, του ‘πε σαρκαστικά, γιατί δεν έχω ανάγκη από πολλά για να επιβιώσω· ενώ εσύ, µ’ ένα σωρό ανάγκες κι εξαρτήσεις, δεν θα τα βγάλεις πέρα άµα βρεθείς σε χρεία». Αυτό έχουµε πάθει και ελόγου µας, και πώς να αποχωριστούµε τώρα τόσα κινητά, άλλα τόσα αυτοκίνητα, τις βίλες, τα Gucci, τα Καγιέν και τις Louis Vuitton.

Γι’ αυτό και συλλογίζοµαι ότι ενώ οι πάντες έχουµε στραµµένα τα βλέµµατα στα υπουργεία της Οικονοµίας και οικονοµικών (και µε το δίκιο µας) περιµένοντας εναγωνίως τις λύσεις από ‘κεί, όµως οι µακροπρόθεσµες επενδύσεις και οι στέρεες πρέπει να αρχίσουν απ’ τα δίδυµα υπουργεία της Παιδείας και του Πολιτισµού.

Είναι θλιβερό το πόσο απροστάτευτες βγαίνουνε στη ζωή οι νέες γενιές. Με πόση γύµνια, πνευµατική και ψυχική, τους στέλνουν στο κουρµπέτι τα µεγαλεπήβολα κατά καιρούς εκπαιδευτικά συστήµατα κι οι ατελέσφορες αλλαγές. Δίχως καµιά σκευή, δυο τρεις αξίες της προκοπής, ικανές να διαµορφώσουν µια νοοτροπία, να στεριώσουν µιαν αντίληψη ζωής που να τους στηρίζει στους καιρούς της θύελλας ή να τους κατεβάζει απ’ τα καλάµια τους σε εποχές ευδαιµονίας. Η ένδεια, βλέπετε, είναι κι αυτή πολλών λογιών: χειρότερη απ’ όλες η πνευµατική και η ψυχική µας φτώχεια. Από ‘κεί προκύπτει η κάθε κρίση.

Κι όµως, η εδραίωση πλατιάς βιοσοφίας είναι θέµα κουλτούρας και αγωγής, κανένας δεν γεννιέται κουβαλώντας την στο DΝΑ του. Ενώ εµείς έχουµε εκπαιδευτικά συστήµατα της πλάκας. Οχι µόνο αποκοµµένα απ’ την αγορά της εργασίας αλλά κι απ’ τις πραγµατικές ανάγκες της κοινωνικής και προσωπικής ζωής.

Στον πάτο λοιπόν όπου έχουµε βρεθεί, ας αρχίσουµε απ’ το άλφα. Μπας και ριζώσουνε και βγουν στην επιφάνεια µια δυο αρχές λησµονηµένες, πέντ’ έξι φιντανάκια κοινωνικής αλληλεγγύης, κάποιες αξίες συλλογικής ευθύνης και ξαναγίνει πάλι ο καθένας µας υπεύθυνος στο ελάχιστο δικό του πόστο.

Αυτή τη µακροπρόθεσµη επένδυση εννοώ, όχι καµιά βαρύγδουπη άλλη. Που όµως δίνει νόηµα ξανά στο µέλλον µας. Μπορούνε άραγε τα δίδυµα υπουργεία του Πολιτισµού και της Εκπαίδευσης να συµβάλουνε στην αλλαγή της κοινωνικής νοοτροπίας; Ποιος ξέρει. Γι’ αυτό, άλλωστε, και η αγωνία µας δεν πηγάζει απ’ το γεγονός ότι γινόµαστε φτωχότεροι. Εχει τη ρίζα της στη βασανιστική – και βάσιµη – υποψία πως ούτε και τούτη τη φορά θα µάθουµε από τα λάθη µας.

§ Ο Κώστας Λογαράς είναι συγγραφέας.