[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Σχέδιο για την ανάπτυξη

Ενα επιχείρηµα που προβάλλουν οι ανά τον κόσµο Κασσάνδρες, οι οποίες επιµένουν να προδικάζουν τη χρεοκοπία της χώρας µας – αν όχι αµέσως, εφόσον στηρίζεται από τον µηχανισµό Ε.Ε. – ΔΝΤ, πάντως µε την εξάντλησή του το 2012 –, είναι η απουσία µεγέθυνσης. Γι’ αυτόν τον λόγο απέκλειε για παράδειγµα ο Νουριέλ Ρουµπινί και πάλι την περασµένη εβδοµάδα να αποδώσουν οι προσπάθειές µας να µειωθεί το έλλειµµα και να σταθεροποιηθεί το χρέος του Δηµοσίου. Το Βέλγιο, η Ιρλανδία και η Σουηδία τα είχαν καταφέρει αντίστοιχα τη δεκαετία του 1990, αναγνώριζε, αλλά σε περίοδο οικονοµικής µεγέθυνσης τότε. Δεν µπορούν εποµένως να συσχετιστούν µε το σηµερινό πρόβληµα της Ελλάδας.

Ανάλογα απαισιόδοξα εκφράζονται πολυάριθµοι αναλυτές αναµένοντας παρατεταµένη ύφεση σε εµάς εδώ και αναιµική µεγέθυνση στην Ευρώπη συνολικά. Η κυβέρνηση δεν τους αντικρούει. Προχθές ακόµα ο υπουργός Οικονοµικών εξηγούσε ότι «ανάπτυξη σίγουρα δεν µπορεί να έρθει σε µια χώρα στο χείλος της χρεοκοπίας», οπότε τώρα προέχει η δηµοσιονοµική προσαρµογή. Γενικά και αόριστα µόνο αναφέρθηκε στην επιτάχυνση των δηµοσίων επενδύσεων, το νέο πλαίσιο των εργασιακών σχέσεων, την απελευθέρωση των επαγγελµάτων, ώσπου να αποκατασταθεί η εµπιστοσύνη ελλήνων και ξένων επενδυτών… κατόπιν. Αλλά όσο επιβεβληµένη και αν ήταν η απόλυτη προτεραιότητα στη δηµοσιονοµική προσαρµογή εκεί που είχε φτάσει το έλλειµµα, το χρέος και η δυναµική του, χρειάζεται από τώρα να ειπωθούν συγκεκριµένα πράγµατα για το πώς θα βαδίσει η ελληνική οικονοµία τα επόµενα χρόνια, προς τα πού θα επιχειρήσει να την κατευθύνει η κυβερνητική πολιτική. Χρειάζεται προοπτική και σχέδιο για να επανέλθουµε σε θετικούς ρυθµούς αύξησης του εθνικού προϊόντος, των εισοδηµάτων, της απασχόλησης, για να προσδιορίσουµε ποιους κλάδους και ποιες ικανότητες θα προσπαθήσουµε να αναπτύξουµε, για να κατανείµουµε αποτελεσµατικά όσους περιορισµένους πόρους διαθέτουµε.

Τέτοιο κενό δεν παρουσιάζει η χώρα µας µόνο. Με την αποκατάσταση της εµπιστοσύνης επενδυτών, επιχειρήσεων και καταναλωτών συνδέουν την επάνοδο της µεγέθυνσης οι ισχυρότερες φωνές στην Ευρώπη σήµερα, αρχίζοντας από τον πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Ως προϋποθέσεις για την εµπιστοσύνη βλέπουν κατά πρώτο λόγο τον έλεγχο των ελλειµµάτων, µαζί µε τις όποιες «διαρθρωτικές µεταρρυθµίσεις». Η ευρωπαϊκή εµµονή η µείωση των δηµοσίων ελλειµµάτων να αρχίσει ήδη από του χρόνου, προκάλεσε διαφωνίες στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού: ο πρόεδρος Οµπάµα προέτασσε τη στήριξη της εύθραυστης ακόµα ανάκαµψης, ώστε η εξυγίανση να επιχειρηθεί όταν οι ρυθµοί µεγέθυνσης, τα επίπεδα απασχόλησης και τα εισοδήµατα θα είναι όλα υψηλότερα. Προς έκπληξη της καγκελαρίου Μέρκελ, η δική της άποψη υιοθετήθηκε στο τελικό ανακοινωθέν της Συνόδου Κορυφής των «20» στο Τορόντο: καλεί τα κράτη να µειώσουν τα ελλείµµατά τους στο µισό ώς το 2013, όση πρακτική αξία έχει µια τέτοια έκκληση. Η διαµάχη «κεϊνσιανών» και «δηµοσιονοµικά συντηρητικών» δεσπόζει µήνες τώρα, δεν καλύπτει όµως παρά µικρό µέρος των κρίσιµων επιλογών που θα αντιµετωπίζουµε την επαύριο της µεγάλης κρίσης, όταν ολόκληρο το «οικονοµικό παράδειγµα» θα πρέπει να αλλάξει.

Τις επιλογές αυτές προσπάθησε να προσδιορίσει στη φετινή του συνάντηση στο Αιξ της Προβηγκίας ο «Κύκλος των οικονοµολόγων», Γάλλων κυρίως, αλλά µε προσκαλεσµένους από όλο τον κόσµο, συζητώντας εντατικά το τριήµερο 2-4 Ιουλίου. Προϊόν µια διακήρυξη για την Ευρώπη, έναυσµα για αλλαγές σκέψης και πολιτικών. Αλιεύουµε ενδεικτικά: πρώτος κίνδυνος είναι η απουσία µεγέθυνσης, δεύτερος η υπερδιόγκωση του χρηµατοπιστωτικού τοµέα που ευνοεί τις βραχυπρόθεσµες επενδύσεις και επιβραδύνει την τεχνολογική πρόοδο. Καθώς προσελκύει ολοένα περισσότερους νέους επιστήµονες, αποµακρύνει τον στόχο να τεθεί η χρηµατοοικονοµία ξανά στην υπηρεσία της πραγµατικής οικονοµίας. Αυτή τη βραχυπρόθεσµη λογική καµία µεταρρύθµιση κανόνων και εποπτείας δεν θα την αλλάξει. Διερευνάται έτσι ένας νέος ρόλος για το κράτος, που καθώς δεν είναι πια το ίδιο µεγάλος επενδυτής, µπορεί να παρέχει εγγυήσεις ώστε οι αποταµιεύσεις να διοχετεύονται σε µακροπρόθεσµες παραγωγικές επενδύσεις, οικονοµικά και κοινωνικά αποδοτικές.

Σε µιαν απόπειρα να εφεύρει την αυριανή ανάπτυξη, η διακήρυξη µιλάει για νέες βιοµηχανικές πολιτικές: η πράσινη οικονοµία δεν θα γεννηθεί παρά µόνον αν οι δηµόσιες αρχές στηρίξουν τις καθαρές τεχνολογίες από σήµερα, χωρίς να περιµένουν τις τεχνολογικές τοµές που θα µειώσουν το κόστος τους. Χρειάζονται µεγάλα προγράµµατα για να κατευθυνθεί η έρευνα στους κλάδους που θα ωθήσουν αύριο την οικονοµία. Και χρειάζονται σαφείς επιλογές στην πολιτική απασχόλησης και τη δηµοσιονοµική πολιτική: θα επιδοτήσουµε την ανειδίκευτη ή την καλά καταρτισµένη εργασία;

Σηµαντικά και δύσκολα διλήµµατα αντιµετωπίζουµε κι εµείς, αδυνατώντας έως τώρα να οργανώσουµε τη δηµόσια συζήτησή τους. Ο καιρός πιέζει.

ΤΟ ΣΤΟΙΧΗΜΑ

Χρειάζεται προοπτική και σχέδιο, για να προσδιορίσουµε ποιους κλάδους και ποιες ικανότητες θα προσπαθήσουµε να αναπτύξουµε