«Με τη µουσική θέλω να νικήσω τη φτώχεια»

Η αίθουσα του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών υποδέχτηκε όρθια τον δηµιουργό του περίφηµου «Εl Sistema» και της Ορχήστρας Νέων «Σιµόν Μπολίβαρ» της Βενεζουέλας, που αποθεώθηκε και στο Ηρώδειο
Μια εικόνα, χίλιες λέξεις. Και οι εικόνες του ντοκιµαντέρ που δείχνει τα παιδιά από τις φαβέλες της Βενεζουέλας, να… µεθάνε παίζοντας Στραβίνσκι, είναι τόσο δυνατές, που σκέπασαν ακόµη και την καθυστερηµένη άφιξη του Χοσέ Αντόνιο Αµπρέου στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.

Ο 12χρονος πιτσιρικάς που κάθεται στο γραφειάκι του δωµατίου του, λέει ότι για να πάει για ύπνο, πρέπει να έχει δίπλα το τσέλο του. Στην επόµενη σκηνή ο φακός µάς µεταφέρει στα στενά δροµάκια µε τα φτωχόσπιτα του Καράκας. Η σιλουέτα ενός αδύνατου κοριτσιού διαγράφεται στο βάθος ανάµεσα σε «σπίτια χαλάσµατα». Στην πλάτη της, στη θέση της τσάντας, έχει το βιολί της.

Η µέρα της έχει περπάτηµα, διάβασµα και µουσική, κι ένα πλατύ χαµόγελο που φωτίζει την κάµερα καθώς διαβαίνει την πόρτα του ωδείου και χάνεται µέσα στα υπόλοιπα παιδιά.

«Ηµουν κι εγώ ένα παιδί που δεν είχα πολλά µέσα», θα µας έλεγε σε λίγο ο εµπνευστής και δηµιουργός τού «Εl Sistema» Χοσέ Αντόνιο Αµπρέου – µας τον σύστησε ο πρεσβευτής της Βενεζουέλας, Ροδρίγο Τσάβες.

Η υποδοχή του έβαλε «φωτιά» στην αίθουσα. Τόσο θερµό και τόσο παρατεταµένο το χειροκρότηµα, που αµέσως ξεχάστηκαν οι δυνατές εικόνες του ντοκιµαντέρ που είχαν προηγηθεί. Το θαύµα που κατάφερε ο µικρόσωµος αυτός άνθρωπος από το 1975 στην πατρίδα του τη Βενεζουέλα (και όχι µόνο) είναι αντιστρόφως ανάλογο µε το ύψος του και το µειλίχιο ύφος του.

Τι ακριβώς είναι το «Εl Sistema»; Είναι το επαναστατικό πρόγραµµα δωρεάν µουσικής εκπαίδευσης που πρωτοεφάρµοσε το 1975 ο Αµπρέου, συγκεντρώνοντας από τα σοκάκια της Βενεζουέλας παιδιά που δεν είχαν καµιά προοπτική να µορφωθούν ή να βρεθούν µέσα σε ένα ωδείο.

Οι σκηνές του ντοκιµαντέρ µάς µεταφέρουν µια σε φτωχογειτονιές της Λατινικής Αµερικής, µια σε µεγάλες αίθουσες συναυλιών. Εκατοντάδες παιδικά µάτια είναι συγκεντρωµένα στις παρτιτούρες τους, οι µπαγκέτες τους «χορεύουν» πάνω στα βιολιά τους, και βιολιά και σώµατα κινούνται µε τον ρυθµό της µουσικής. Ο 29χρονος super star µαέστρος Γκουστάβο Ντουνταµέλ – από τους πιο περιζήτητους µαέστρους στον κόσµο και «παιδί» και αυτός του «Εl Sistema» – σχεδόν χορεύει µε τα χέρια πάνω στο πόντιουµ. Πρωτόγνωρη εµπειρία. Το κλισέ ανάποδα: Αντί τα 13χρονα να χοροπηδάνε µε χιπ χοπ, µαέστρος και παιδιά «χορεύουν» µε κλασική µουσική…

«Το πρόγραµµα αυτό», θα πει ο κύριος Αµπρέου, «άρχισε µε έναν ασυνήθιστο τρόπο. Είχε περισσότερο κοινωνικά κίνητρα. Ξέρετε τι έλεγε η Μητέρα Τερέζα για τη φτώχεια στην Καλκούτα: η πιο φρικτή της πτυχή δεν είναι ότι σου λείπει το ψωµί ή ότι σου λείπουν τα παπούτσια. Είναι ότι αισθάνεσαι ένα τίποτα σε τούτη τη ζωή. Οτι δεν σε αφήνει να ονειρευτείς κάτι καλύτερο. Αυτό είναι το πιο θλιβερό… Είδα την τέχνη και τη µουσική σαν ένα µέσο να νικήσω τη φτώχεια, να ανυψώσω το πνεύµα των παιδιών και να τους δώσω έναν στόχο. Να καλλιεργήσω το πνεύµα τους, τη φαντασία τους, τον δυναµισµό τους κι έτσι να τα κάνω να ονειρευτούν ένα καλύτερο µέλλον.

Με 11 παιδιά ξεκίνησα, που δεν είχαν ιδέα από µουσική και βίωσα µαζί τους τη µοναδική εµπειρία της συλλογικής δουλειάς. Τα 11 παιδιά έγιναν έπειτα από λίγο 20 και µετά 40 και µέσα σε ένα εξάµηνο 100. Και στις 30 Απριλίου του 1975 δώσαµε την πρώτη µας συναυλία. Δεσµεύτηκα τότε να συνεχίσω την προσπάθεια και σε άλλες χώρες γιατί πίστεψα ότι όταν κάνεις ένα έργο, πρέπει να το δεις να πολλαπλασιάζεται, αλλιώς δεν έχει νόηµα. Κι έτσι φτάσαµε σήµερα να έχουµε ένα δίκτυο από 300.000 παιδιά συν ένα δίκτυο χορωδιών που λειτουργεί και µε την υποστήριξη του κράτους. Μέσω του Συντάγµατος θεσµοθετήθηκε η δωρεάν µουσική εκπαίδευση στη Βενεζουέλα, χτίστηκαν ωδεία, σχολικές αίθουσες και κατοχυρώθηκε το δικαίωµα των παιδιών να παίρνουν τα µουσικά όργανα δωρεάν».

Σήµερα η Ορχήστρα «Μπολίβαρ» έχει 200 µουσικούς από 16 έως 25 ετών και περιλαµβάνει 30 ακόµα ορχήστρες και πολλές χορωδίες. Το 90% προέρχεται από πάµφτωχες οικογένειες. Γι’ αυτό και τους παρέχεται δωρεάν και η µεταφορά και η σίτιση.

Ο κύριος… Εl Sistema µίλησε και για το «ψευτοδίληµµα» που τέθηκε αργότερα, «ποιότητα ή ποσότητα». «Για µένα δεν υπάρχει», είπε. «Γιατί η ιστορία έχει αποδείξει ότι είναι απολύτως εφικτό:

και ποιότητα και ποσότητα! Ψάξαµε λοιπόν µαέστρους από παντού – και από την Ελλάδα είχαµε τον εξαίρετο Γιάννη Ιωαννίδη – και βάλαµε τις βάσεις για να αρχίσει το πρόγραµµα και σε άλλες χώρες της Λατινικής Αµερικής. Και φυσικά δεν σταµατάµε εδώ.

Σήµερα θα επισκεφτώ τη Συµφωνική Ορχήστρα Νέων µε στόχο να φτιάξουµε την Ελληνο/Βενεζουελανική Ορχήστρα Νέων. Εκατό άτοµα από την Ελλάδα και εκατό από τη Βενεζουέλα.

Ετσι σφυρηλατούνται οι δεσµοί που δίνουν αποτελέσµατα κι έτσι θα ανοίξει ο δρόµος να φτιαχτεί και µια διηπειρωτική κοινότητα».


«Ονειρεύοµαι να δουλεύουµε πάντα για τα παιδιά»
Δηµήτρης Ν. Μανιάτης

Ενα κατάµεστο Ηρώδειο. Και η Ορχήστρα Νέων της Βενεζουέλας «Σιµόν Μπολίβαρ» υπό τον Γκουστάβο Ντουνταµέλ αποθεώνεται από ένα ενθουσιώδες κοινό. Μπλούζες της Βενεζουέλας. Εξωστρέφεια και συγκίνηση. Ο Μίκης. Ο Τσαρλς Λόιντ και η Μαρία Φαραντούρη. Η αθηναϊκή παροικία των Βενεζουελανών…

Στα καµαρίνια επικρατεί συνωστισµός, όπου ακτινοβολεί η θρυλική φιγούρα του συνθέτη και οικονοµολόγου Αντόνιο Αµπρέου, ψυχή της πετυχηµένης απόπειρας να συνδεθεί η µουσική µε την κοινωνία, να αφοµοιωθεί το πνεύµα της συλλογικότητας απ’ τους ανήλικους muchachos που λίγο πριν ξεσήκωσαν το κοινό του Ηρωδείου.

Τι λέτε στους Ελληνες που ήλθαν απόψε – εν µέσω οικονοµικής κρίσης;

«Συνεχίζουµε το ταξίδι µε το Εl Sistema σε όλο τον κόσµο. Δεν πρέπει να µπερδεύουµε τη µουσική µε την πολιτική. Πρέπει – και ονειρεύοµαι πάντα – να δουλεύουµε µόνο για τα παιδιά µέσω της µουσικής.

Η µουσική – έτσι κι αλλιώς – είναι το κλειδί για όλα τα προβλήµατα», είπε στα «ΝΕΑ» ο Αντόνιο Αµπρέου.

Ο Γκουστάβο Ντουνταµέλ βγαίνει τελευταίος απ’ τα καµαρίνια εν µέσω επευφηµιών. Εχει γυρίσει τον κόσµο αλλά είναι εντυπωσιασµένος. «Το µέρος είναι µαγικό, το Ηρώδειο είναι απίθανος χώρος και η ατµόσφαιρα µοναδική. Σίγουρα και η σχέση µου µε τη µουσική είναι απόλυτη και µοναδική. Πιστεύω ότι η µουσική είναι σπουδαία, γι’ αυτό ταξιδεύω, για να έλθω σε επαφή µε τον κόσµο και να κάνω µουσική µε τα παιδιά της ορχήστρας – µε τον τρόπο µου», τόνισε µε ενθουσιασµό στα «ΝΕΑ».