Ο τρίτος δρόμος… για τις μπίζνες

Ηταν το 1984 όταν ο Ανδρέας Παπανδρέου εναγκαλιζόταν θερμά τον «Πατριάρχη» της λιβυκής επανάστασης Μουαμάρ Καντάφι στην τέντα του, προκαλώντας την κριτική της Δύσης. Εκτοτε, οι σχέσεις πάγωσαν λόγω της διεθνούς απομόνωσης του συνταγματάρχη. Σήμερα, αναθερμαίνονται με την επίσκεψη του Γιώργου Παπανδρέου στην Τρίπολη. Μόνο που αυτήν τη φορά το βλέμμα είναι στραμμένο σε επιχειρηματικές συμφωνίες και όχι στον τρίτο δρόμο…

«Δεν είναι στρατιωτική δικτατορία. Το αντίθετο μάλιστα. Πρόκειται για μια διακυβέρνηση στα πρότυπα του δήμου των αρχαίων Αθηναίων». Αυτή ήταν η διαπίστωση του Ανδρέα Παπανδρέου μετά την πρώτη επίσκεψή του στη Λιβύη, το 1977. Ηταν η εποχή που ο Παπανδρέου καλλιεργούσε τις σχέσεις με τον αραβικό κόσμο, προκαλώντας την οργή των δυτικών κύκλων για υπόθαλψη της διεθνούς τρομοκρατίας. «Δεν νομίζω ότι μπορεί να θεωρείται σοσιαλιστής. Ο Ανδρέας Παπανδρέου είναι όπως ο Θεμιστοκλής, ο οποίος αφού έσωσε την πόλη- κράτος της Αθήνας από τους Πέρσες, αυτομόλησε στον εχθρό… Η εχθρότητα που έχει εναντίον της Αμερικής και του ΝΑΤΟ είναι θεμελιώδης. Το όραμά του είναι για μια Ελλάδα αδέσμευτη, ουδέτερη, που θα μπορεί να ζει με τις δικές της δυνατότητες και με τα πετροδολάρια του Καντάφι», έγραφε το 1978, όπως προκύπτει από τα αρχεία του Φόρεϊν Οφις, ο βρετανός τότε πρεσβευτής στην Αθήνα σερ Μπρουκς Ρίτσαρντς.

Και αυτή ήταν ήπια κριτική, καθώς ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν ήταν ακόμη πρωθυπουργός. Η πρώτη επίσημη επίσκεψή του στη Λιβύη έγινε στις 23 Σεπτεμβρίου του 1984. «Σας εξετάσαμε, σας δοκιμάσαμε, σας εμπιστευόμαστε» του είπε κατά την υποδοχή του ο πρωθυπουργός Τζαλούντ και τον οδήγησε στη σκηνή του Καντάφι. Ο Παπανδρέου τού χάρισε μια αρχαία λήκυθο με την αφιέρωση: «Στον μεγάλο ηγέτη και ελευθερωτή, στη μεγάλη φυσιογνωμία της δύσκολης εποχής μας, με θερμούς αγωνιστικούς χαιρετισμούς». Ο Καντάφι ανταπέδωσε με το διάσημο «Πράσινο Βιβλίο», όπου ανέλυε το σύστημα της άμεσης δημοκρατίας των μαζών. Επιστρέφοντας στην Αθήνα ο Ανδρέας είχε δηλώσει ότι ταυτιζόταν με τη Λιβύη στο θέμα της απαλλαγής της Μεσογείου από ξένους στόλους και βάσεις, γεγονός που είχε προκαλέσει την αντίδραση των Αμερικανών.

Υπέρ της Κύπρου
Ηταν η εποχή που ο Παπανδρέου φλερτάριζε με τον τρίτο δρόμο του λίβυου ηγέτη. Ο Καντάφι ισχυρίζεται πως η αντιπροσωπευτική δημοκρατία είναι κακή μορφή διακυβέρνησης, αφού εμπιστεύεται την εξουσία σε μια μειοψηφία. Ο σοβιετικός κομμουνισμός, από την άλλη, παρέδωσε την εξουσία σε ακόμα μία πιο ολιγομελή ελίτ. Η «τρίτη» εναλλακτική λύση του Καντάφι ευνοεί την αυτοκυβέρνηση, στην οποία ο καθένας μπορεί να συμμετάσχει. Ανεξάρτητα από το ιδεολογικό στίγμα, το απτό αποτέλεσμα της επίσκεψης του 1984 ήταν ότι ο Καντάφι ψήφισε στον ΟΗΕ υπέρ της αποχώρησης των τουρκικών στρατευμάτων από την Κύπρο, απέσυρε κεφάλαια από την Ισλαμική Τράπεζα του ψευδοκράτους και υιοθέτησε την ίδρυση ανεξάρτητου κουρδικού κράτους στη Νοτιοανατολική Τουρκία.

Ακολούθησε η Συμφωνία της Ελούντας τον Νοέμβριο του 1984, όταν η Ελλάδα έπαιξε τον ρόλο του διαιτητή στη διένεξη Γαλλίας και Λιβύης, οι οποίες υποστήριζαν αντιμαχόμενες δυνάμεις στο Τσαντ. Η συμβιβαστική λύση βρέθηκε στη συνάντηση Παπανδρέου, Μιτεράν και Καντάφι στην Κρήτη. Οταν οι δημοσιογράφοι ρώτησαν τον γάλλο πρόεδρο πώς πήγε η συνάντηση, εκείνος απάντησε «Ζήτω η Ελλάς».

Κρίση, πάντως, στις ελληνοαμερικανικές σχέσεις προκάλεσε τον Ιούνιο του 1985 η αεροπειρατεία δύο Λιβανέζων στην πτήση Αθήνα- Ρώμη της ΤWΑ. Υπό την απειλή των όπλων το αεροσκάφος προσγειώθηκε στη Βηρυτό, αλλά 16 Ελληνες αντηλλάγησαν με τρομοκράτη που είχε συλληφθεί για ύποπτες κινήσεις στο τότε Ανατολικό Αεροδρόμιο. Με τη σύμφωνη γνώμη του πρωθυπουργού αφεθηκε στο Αλγέρι. Η εταιρεία ΠΑΝΑΜ διέκοψε προσωρινά τις πτήσεις της και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ εξέδωσε ταξιδιωτική οδηγία για τους αμερικανούς πολίτες να αποφεύγουν το διεθνές αεροδρόμιο της Αθήνας, προξενώντας σοβαρό πλήγμα στον ελληνικό τουρισμό. Στις 15 Απριλίου 1986, ο Πρόεδρος Ρίγκαν επιτέθηκε κατά της Λιβύης στην επιχείρηση «Εl Dorado Canyon», με αποτέλεσμα τον θάνατο 60 ανθρώπων.

Η Ελλάδα τότε είχε τηρήσει διπλή στάση. Καταδίκασε την επίθεση, αλλά κατόπιν διέρρευσαν στοιχεία ότι οι Αμερικανοί είχαν κάνει χρήση εγκαταστάσεων στην Ελλάδα. Ο Ανδρέας Παπανδρέου ζήτησε να αναλάβει η ΕΟΚ μεσολαβητικό ρόλο. Δύο μέρες μετά την επίθεση προσγειώθηκε στην Αθήνα λίαρ τζετ που μετέφερε τον λίβυο υφυπουργό Εξωτερικών Αχμέτ Σαχάτι. Μετέβη στον «Αστέρα» και κατόπιν στο Καστρί, όπου ευχαρίστησε τον Παπανδρέου για τις προσπάθειές του. Εφυγε για την Τρίπολη και επέστρεψε στην Αθήνα με εντολή του Καντάφι για να δηλώσει δημοσίως ότι η Λιβύη δεν επεδίωκε μεσολαβητές. Οι δηλώσεις έγιναν χωρίς την έγκριση της ελληνικής κυβέρνησης και προκάλεσαν την οργή του Παπανδρέου.

Μαράζωσαν…
Λίγο αργότερα, το 1988, η Βρετανία κατηγόρησε το καθεστώς του Καντάφι για την τραγωδία στο Λόκερμπι της Σκωτίας, όταν ανατινάχθηκε η πτήση 103 αεροσκάφους της Ρan Αm με απολογισμό 270 νεκρούς. Οι ελληνολιβυκές σχέσεις μαράζωσαν μετά τη δεκαετία του ΄80 και τις διεθνείς κυρώσεις εις βάρος της Λιβύης.

Η ΤΑΥΤΙΣΗ ΤΟΥ ΑΝΔΡΕΑ

με τη Λιβύη στο θέμα της απαλλαγής της Μεσογείου από ξένους στόλους και βάσεις είχε προκαλέσει την αντίδραση των Αμερικανών

Πετρέλαια, έργα υποδομών και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας

ΤΟ ΝΗΜΑ ξαναπιάνει σήμερα με την επίσημη επίσκεψή του στην Τρίπολη ο Γιώργος Παπανδρέου. Δεν είναι λίγοι όσοι αναρωτιούνται αν ο Μ. Καντάφι θα του δωρίσει το «Πράσινο Βιβλίο». Αυτή τη φορά, ωστόσο, το στίγμα της συνάντησης δεν είναι ιδεολογικό, αλλά οικονομικό. Ναι μεν η κυβέρνηση θέλει να διατηρήσει τις καλές της σχέσεις με τον αραβικό κόσμο και σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται η σημερινή επίσκεψη του Πρωθυπουργού, συνοδεία του αναπληρωτή υπουργού Εξωτερικών Δημήτρη Δρούτσα, αλλά τον πρώτο λόγο για την Αθήνα έχουν οι επιχειρηματικές συμφωνίες. Η Λιβύη επιχειρεί να κάνει νέο άνοιγμα στον δυτικό κόσμο, γεγονός που προσφέρει σημαντικές δυνατότητες οικονομικής συνεργασίας, λένε διπλωματικές πηγές. Οι ίδιες πηγές σημειώνουν ότι ο έλληνας Πρωθυπουργός θα συζητήσει και το θέμα των οφειλών της λιβυκής κυβέρνησης σε ελληνικές επιχειρήσεις, οι οποίες πάγωσαν στα χρόνια της απομόνωσης. Η επιδίωξη της ελληνικής κυβέρνησης είναι είτε να εξοφλήσει η Λιβύη τις οφειλές της είτε να παραχωρήσει την κατασκευή έργων υποδομών στις ίδιες επιχειρήσεις, με ρήτρες εξόφλησης.

Σημειώνεται ότι το 2008 η Λιβύη ήταν ο δεύτερος σημαντικότερος εμπορικός εταίρος της Ελλάδας μεταξύ των αραβικών χωρών, ενώ οι εισαγωγές πετρελαίου από τη Λιβύη το 2008 ξεπέρασαν τις αντίστοιχες από τη Σαουδική Αραβία. Το 2005 τα Ελληνικά Πετρέλαια εγκαταστάθηκαν στη Λιβύη με θυγατρικό παράρτημα, συμμετέχοντας με ποσοστό 20% σε κοινοπραξία με αυστραλιανή εταιρεία για έρευνα, εξόρυξη και εκμετάλλευση κοιτασμάτων πετρελαίου σε έξι περιοχές της χώρας. Τον Σεπτέμβριο του 2008 η ΕΛΠΕ μεταβίβασε τα δικαιώματα στην κοινοπραξία έναντι 151 εκατ. δολαρίων, αλλά εταιρεία της διεκδικεί μεγάλα έργα στη χώρα. Εργα διεκδικούν και άλλες ελληνικές εταιρείες, ενώ έδαφος θεωρείται ότι υπάρχει και στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.