Ο πλανητάρχης στη θάλασσα φαίνεται

Ηταν στις αρχές του 20ού αιώνα όταν ο θεωρούμενος και πατέρας της γεωστρατηγικής σερ Χάλφορντ Μάκιντερ είχε προβλέψει ότι χάρις στα 14.000 χιλιόμετρα των ακτών της, η Κίνα θα αναδεικνυόταν κάποια μέρα σε παγκόσμια ναυτική δύναμη. Μήπως ήρθε αυτή η στιγμή;

O έλεγχος των θαλασσών έχει πάντα τεράστια στρατηγική, οικονομική, πολιτική, ακόμη και πολιτιστική σημασία. Η «Μare Νostrum» των Ρωμαίων, ο ισπανικός αποικισμός του Νέου Κόσμου, η αυτοκρατορία του Ηνωμένου Βασιλείου όπου δεν έδυε ποτέ ο ήλιος: ολόκληροι πολιτισμοί γιγαντώθηκαν μέσω των θαλάσσιων οδών, πέρασαν από τα νερά τους αγαθά και ιδέες. Οπως επισημαίνει η εφημερίδα «La Repubblica», οι μεγάλες ναυμαχίες έχουν μια αξία που ξεπερνά τη στρατιωτική τους διάσταση. Σηματοδοτούν τη μετάβαση από τη μια εποχή στην άλλη.

Τις τελευταίες δεκαετίες κυριαρχεί στους ωκεανούς η αμερικανική υπερδύναμη. Αλλά όταν οι κινεζικές αρχές απαγόρευσαν στο αεροπλανοφόρο «Κitty Ηawk» να ελλιμενιστεί στο Χονγκ Κονγκ, στην ηγεσία του αμερικανικού Ναυτικού σήμανε συναγερμός: μέχρι πού θα έφτανε το Πεκίνο για να αμφισβητήσει την ναυτική ηγεμονία της Ουάσιγκτον; Ο ναύαρχος Ρόμπερτ Γουίλαρντ, επικεφαλής των αμερικανικών δυνάμεων στον Ειρηνικό Ωκεανό, κάνει λόγο για «αυξανόμενη επιθετικότητα» του κινεζικού Ναυτικού. Η εκτίμησή του εδράζεται και στο γεγονός ότι στον Περσικό Κόλπο και στο λιμάνι του Αμπου Ντάμπι εμφανίσθηκαν πρόσφατα δυο κινεζικά πλοία. Ηταν η πρώτη φορά εδώ και πέντε αιώνες που έπλευσαν σε εκείνα τα νερά πλοία με τη σημαία της Κίνας.

Τέλος εποχής. Το δράμα της παρακμής μιας αυτοκρατορίας και της ανόδου μιας νέας θα παιχτεί και πάλι στους ωκεανούς; Για τον ναύαρχο Γουίλαρντ, τα ιστορικά προηγούμενα προσφέρουν ένα χρυσωρυχείο από χρήσιμα μαθήματα. Η Ναύπακτος το 1571 δεν ήταν μόνο το θέατρο μιας ναυμαχίας, αλλά κι ένα αποφασιστικό επεισόδιο στην αιώνια σύγκρουση ανάμεσα στον χριστιανικό κόσμο και το Ισλάμ. Το διακύβευμα ήταν μεταξύ άλλων ο έλεγχος της Μεσογείου στη διακίνηση αγαθών. Το ίδιο ισχύει και για την πανωλεθρία της ισπανικής «Ανίκητης Αρμάδας» το 1588. Η αποχώρηση των Ισπανών δεν είναι τόσο σημαντική σε στρατιωτικό επίπεδο όσο σε τεχνολογικό και οικονομικό. Ανοιξε τον δρόμο στη Βρετανία της Ελισάβετ για την κυριαρχία στον Ατλαντικό και τον έλεγχο της παγκόσμιας οικονομίας της εποχής.

Στον Ειρηνικό. Οι Ηνωμένες Πολιτείες κληρονόμησαν τη βρετανική ηγεμονία στις θάλασσες την εποχή του Φρανκλίνου Ρούσβελτ. Στα μέσα του Ιουνίου, ο σημερινός πρόεδρος των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα θα επισκεφθεί δυο νησιωτικά κράτη: την Ινδονησία και την Αυστραλία. Θα κάνει, επίσης, μια στάση στη νήσο Γκουάμ, ένα «φυσικό αεροπλανοφόρο» στη μέση του Ειρηνικού Ωκεανού και έδρα της μεγαλύτερης στρατιωτικής βάσης των ΗΠΑ στον πλανήτη. Η στάση αυτή δεν στερείται νοήματος. Για την Ασία και τις ΗΠΑ, αυτό που η Ευρώπη γνωρίζει ως Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο δεν ήταν παρά το τελευταίο επεισόδιο μιας πολύ πιο μακράς σύγκρουσης. Ο Πόλεμος του Ειρηνικού, όπως τον αποκαλούν οι αμερικανοί ιστορικοί, άρχισε δέκα χρόνια πριν από το Περλ Χάρμπορ, στις 19 Σεπτεμβρίου του 1931, με την ιαπωνική εισβολή στη Μαντσουρία. Καταλαμβάνοντας τη Βόρεια Κίνα, η Αυτοκρατορία της Χώρας του Ανατέλλοντος Ηλίου βγάζει τη μάσκα και αποκαλύπτει τις φιλοδοξίες της. Η ιαπωνική εισβολή αναστατώνει το «Μεγάλο Παιχνίδι» ανάμεσα στην τσαρική Ρωσία και τη Βρετανία για τον έλεγχο της Ασίας. Το πιο σημαντικό στοίχημα ήταν ο έλεγχος των θαλάσσιων οδών: ο Ειρηνικός, η Θάλασσα της Κίνας, ο Ινδικός Ωκεανός και ο Περσικός Κόλπος.

Η ναυμαχία του Λέιτε. Ο Πόλεμος του Ειρηνικού κράτησε 15 χρόνια και σφραγίστηκε από την πιο μεγάλη ναυμαχία όλων των εποχών: στον Κόλπο του Λέιτε στις Φιλιππίνες, από τη μια πλευρά βρισκόταν ο τρίτος αμερικανικός στόλος με «μπροστάρηδες» τα αεροπλανοφόρα Ιntrepid και Cabot. Απέναντί του έπλεαν 68 ιαπωνικά πολεμικά πλοία και τα δύο μεγαλύτερα θωρηκτά που είχαν κατασκευαστεί ποτέ, το Γιαμάτο και το Μουσάσι. Η έκβαση της ναυμαχίας άνοιξε τον δρόμο για τη νίκη των Αμερικανών στο μέτωπο του Ειρηνικού.


«Οι ΗΠΑ και η Κίνα βρίσκονται σε ρότα σύγκρουσης»

O νέος αντίπαλος της Ουάσιγκτον είναι σήμερα το Πεκίνο. «Οι ΗΠΑ και η Κίνα βρίσκονται σε ρότα σύγκρουσης», επισημαίνει ο ειδικός σε θέματα στρατηγικής Μαρκ Χέλπριν, εκτιμώντας ότι «η Κίνα θα εξισωθεί στρατιωτικά με τις ΗΠΑ πολύ πιο πριν απ΄ ό,τι αναμένουμε». Το Πεκίνο έχει ξεκαθαρίσει ήδη τις προθέσεις του όταν το 2007 κατέθεσε μια «πρόταση- σοκ» στον ναύαρχο Τίμοθι Κίτινγκ, τότε διοικητή των αμερικανικών δυνάμεων στον Ειρηνικό, να χωρίσουν τον ωκεανό σε δυο σφαίρες επιρροής. Οι Αμερικανοί, πάντως, φαίνονται ήδη προετοιμασμένοι: «Υπήρχε μια εποχή που η Αμερική και οι ευρωπαϊκές αποικιοκρατικές δυνάμεις είχαν στη διάθεσή τους την “China Station”, ένα λιμάνι με ειδικά δικαιώματα πρόσβασης στις κινεζικές ακτές. Η Κίνα θα αποκτήσει τη δική της “Αmerican Station” στις ακτές μας; Αυτή είναι η φυσιολογική κατάληξη στην πορεία μιας υπερδύναμης», παραδέχεται ο απόστρατος αμερικανός ναύαρχος.