Το δίλημμα του κυρίου καθηγητή

Οταν πριν από 8 χρόνια ο Λουκάς Παπαδήμος ανελάμβανε καθήκοντα αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η Ελλάδα καμάρωνε που ένας «δικός μας» κρίθηκε άξιος να αναλάβει μια θέση τόσο υψηλού κύρους. Από την περασμέ
νη εβδομάδα, που ο Ζαν-Κλοντ Τρισέ τον αποχαιρέτησε στη Φρανκφούρτη με τη φράση «είμαστε όλοι πολύ ευγνώμονες στον Λουκά», πολλοί θεωρούν ότι ήρθε η ώρα να αναλάβει δυσκολότερα καθήκοντα στα ελληνικά πράγματα.

Η χώρα, πιστεύουν, δεν έχει την πολυτέλεια να αφήσει ανεκμετάλλευτο ένα από τα λίγα «κεφάλαια» που εξακολουθεί να διαθέτει.

Οσοι τον γνωρίζουν, υποστηρίζουν ότι ο πρώην διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος έχει έντονο ενδιαφέρον και ανησυχία για όσα συμβαίνουν στον τόπο και άρα με τον έναν ή τον άλλον τρόπο θα εμπλακεί σε αυτά. Το ερώτημα βεβαίως είναι αν θα αναλάβει και συγκεκριμένο ρόλο στην άσκηση πολιτικής. Οι πληροφορίες από κυβερνητικούς κύκλους αναφέρουν ότι το «φλερτ» μαζί του παραμένει ζωντανό, αλλά δεν έχει γίνει ακόμη καμία επίσημη πρόταση. Πάντως, τις επόμενες ημέρες αναμένεται να επισκεφθεί και πάλι την Αθήνα. Σίγουρα- παρά τα όσα γράφηκαν – προς το παρόν ο ίδιος δεν έχει αναλάβει δεσμεύσεις, ούτε για συγκεκριμένα ακαδημαϊκά καθήκοντα στις ΗΠΑ. Τους επόμενους καλοκαιρινούς μήνες η έδρα του κ. Παπαδήμου θα παραμείνει στη Φρανκφούρτη, απ΄ όπου θα διατηρήσει τις υψηλές επαφές του με τον χώρο της Ευρωπαϊκής Ενωσης και των κεντρικών τραπεζών, κάτι που από μόνο του μπορεί να αποτελεί μια μορφή άτυπης ενασχόλησης με την Ελλάδα. Είναι χαρακτηριστικό ότι την περασμένη εβδομάδα συμμετείχε σε συνέδριο στην κεντρική τράπεζα της Ισπανίας με θέμα την Ελλάδα και το ευρώ και φυσικά ήταν από τους λίγους που έσπευσαν να χαρακτηρίσουν αδιανόητη την πιθανότητα επαναδιαπραγμάτευσης του ελληνικού χρέους, όπως κατά κόρον υποστηρίζεται τελευταία από πολλές πλευρές.

Το παιχνίδι της επικοινωνίας είναι, άλλωστε, σύμφωνα με όσα φέρεται να υποστηρίζει ο ίδιος, καθοριστικό για την τύχη της χώρας- και μέχρι στιγμής χαμένο. Πρέπει να αντιμετωπιστεί αυτή η αμφισβήτηση που εξακολουθεί να κυριαρχεί μεταξύ των επενδυτών και των αναλυτών, διαμηνύει. Μια αμφισβήτηση, η οποία οφείλεται στο «κακό παρελθόν» της χώρας, αλλά και στο έλλειμμα πληροφόρησης, αφού οι αρμόδιοι γι΄ αυτήν συχνά περιορίζονται σε γενικότητες και όχι σε συγκεκριμένα στοιχεία, όπως θέλουν οι αγορές και οι αναλυτές.

Ο κ. Παπαδήμος δεν είναι πολιτικός, αν και με τον τρόπο του έχει λειτουργήσει πολιτικά σε διάφορες περιόδους της καριέρας του. Ως διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος, από το 1994, θέση που του εμπιστεύθηκε ο Ανδρέας Παπανδρέου, εργάστηκε επιμελώς για την προετοιμασία της ένταξης της χώρας στην ευρωζώνη. Ηταν φανερό ότι με τον πρωθυπουργό από το 1996 Κ. Σημίτη είχε καλή «χημεία» και η συνεργασία μαζί του για το μείζον αυτό εθνικό θέμα απέδωσε.

Η θητεία. Στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ανέλαβε καθήκοντα αντιπροέδρου το 2002, με τις περγαμηνές όχι μόνο της εντυπωσιακής ακαδημαϊκής καριέρας του, αλλά και των θέσεών του υπέρ της νομισματικής ορθοδοξίας και βεβαίως της πιστής τήρησης του Συμφώνου Σταθερότητας. Μάλιστα, τα ειδικά καθήκοντά του στην Τράπεζα αφορούσαν τα θέματα χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, κάτι που μέχρι πριν από δύο χρόνια είχε κυρίως ακαδημαϊκό ενδιαφέρον. Από το 2008 όμως έγινε το καυτό θέμα της ευρωζώνης και ο κ. Παπαδήμος παρήγαγε και πάλι πολιτική, στο πλευρό του κ. ΖανΚλοντ Τρισέ. Η απόφαση για την αποδοχή των ελληνικών ομολόγων, έστω και με χαμηλή βαθμολογία, πέραν του 2010, της οποίας υπήρξε συνδιαμορφωτής, ξέφυγε ασφαλώς από τις παραδόσεις της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, όπως επίσης και η αγορά των ελληνικών ομολόγων, η οποία επικρίθηκε από ορισμένους ως πληθωριστική και άρα αιρετική και επικίνδυνη.

Αλλά και τώρα, στις επαφές του με έλληνες συνομιλητές του για το θέμα της Ελλάδας, ο κ. Παπαδήμος δεν στέκεται μόνο στην πιστή τήρηση του Μνημονίου, κάτι το οποίο θεωρεί αυτονόητο. Επισημαίνει την ανάγκη να βρεθεί τρόπος να στηριχθεί- παράλληλα- η ανάπτυξη, χωρίς την οποία κινδυνεύει το όλο εγχείρημα, όπως υποστηρίζει.

Δεν είναι τυχαίο ότι συζητήθηκε πιθανή υποψηφιότητά του με το ΠΑΣΟΚ το 2007 και βολιδοσκοπήθηκε το 2009, αν και ο ίδιος προτίμησε να παραμείνει στη θέση του ώς το τέλος. Ακόμη και ο Κ. Μητσοτάκης και ο Γ. Καρατζαφέρης τον επικαλέστηκαν με τον έναν ή τον άλλον τρόπο τελευταίως- αν και αυτό δεν είναι σίγουρο ότι βοηθάει στην επιστροφή του.

Γεννημένος το 1947 και απόφοιτος του Κολλεγίου Αθηνών, σπούδασε Φυσική στο περίφημο Πανεπιστήμιο ΜΙΤ της Βοστώνης, όπου και πήρε μεταπτυχιακό ηλεκτρολόγουμηχανολόγου και διδακτορικό στα οικονομικά. Εχει διδάξει στο ΜΙΤ, αλλά κυρίως στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης. Η σχέση του με τις κεντρικές τράπεζες άρχισε στη Βοστώνη, όπου υπήρξε οικονομολόγος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας το 1980, ενώ στην Τράπεζα της Ελλάδος ανέλαβε επικεφαλής οικονομολόγος το 1985, υποδιοικητής το 1993 και διοικητής το 1994 ώς το 2002 που μετακόμισε στη Φρανκφούρτη. Το 2006 έγινε και τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών.

Τα δύσκολα. Αν και ήπιος και χαμηλών τόνων, ο κ. Παπαδήμος δεν απέφυγε τα δύσκολα στην καριέρα του. Ισως η πιο δυσάρεστη στιγμή του ήταν όταν η προηγούμενη κυβέρνηση, με τον υπουργό κ. Γιώργο Αλογοσκούφη, έκανε τη λεγόμενη «δημοσιονομική απογραφή». Με στόχο τότε το πολιτικό όφελος για τη Ν.Δ., η δήθεν απογραφή κατέληξε στην αμφισβήτηση των στοιχείων με τα οποία η Ελλάδα μπήκε στην ευρωζώνη. Στην πραγματικότητα, τότε μπήκε σε κίνηση η διαδικασία κλονισμού της αξιοπιστίας της Ελλάδας. Ως βασικός συντελεστής της ένταξης στην ευρωζώνη όμως ο κ. Παπαδήμος βρέθηκε μοιραία στη δίνη του κυκλώνα και έγινε αποδέκτης κάποιων επιθετικών ξένων δημοσιογραφικών ερωτήσεων και σχολίων.

Πλην όμως η πορεία του στα ευρωπαϊκά πράγματα, η οποία άρχισε από τη συμμετοχή του στην Επιτροπή προετοιμασίας του Καταστατικού της ίδιας της ΕΚΤ, ήταν τέτοια που δεν επέτρεψε να συνεχισθεί οποιαδήποτε κριτική.

Η πρόσφατη κρίση που αγκάλιασε την Ελλάδα ασφυκτικά και κινδυνεύει να την πνίξει υπήρξε ασφαλώς μια- άλλης τάξεως, φυσικά- δύσκολη φάση για τον πρώην αντιπρόεδρο της ΕΚΤ. Μέχρι στιγμής προσπάθησε να βοηθήσει στην αντιμετώπισή της με αφανή τρόπο, από τη θέση του στη Φρανκφούρτη. Μένει να φανεί αν θα κληθεί τώρα να μπει και στα βαθιά ελληνικά νερά…